{"headword": "ДИСПЕРСНОСТЬ ЭМУЛЬСИИ", "key": "dispersnost emulsii", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "148"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "dispers fazaning dispersion muhitda parchalanganlik darajasi. Emulsiyalar va dispers sistemalarda (kolloid eritmalar) ularning xususiyatlarini ifodalovchi asosiy koʻrsatkich hisoblanadi. E.d. emulsiyadagi zarrachalarning diametri kattaligi bilan oʻlchanadi, yoki dispersli deb ataladigan va miqdori uning diametriga teskari D=1/d dispers fazaning birlik hajmda fazalararo sirtini ifodalaydi. Emulsiyadagi disperslangan zarrachalar (globulalar)ning diametri 0,1—10 mkm ($10^{-5}$—$10^{-3}$sm)ga teng. Koʻpgina dispers kolloid sistemalarda oʻlchami 1—100 mkm ($10^{-7}$—$10^{-5}$sm)li zarrachalar uchraydi va moddaning keyinchalik maydalanishida, modda agregatining molekulasini $10^{-8}$ sm diametrli alohida molekulalarga oʻtishidan haqiqiy eritmalar hosil boʻladi. Sunʼiy tayyorlangan dispers sistemalar faqat bir xil diametrli zarrachalardan iborat. Bunday sistemalar monodispers sistemalar deb yuritiladi. Har xil oʻlchamli zarralardan iborat boʻlgan emulsiyalar, suspenziyalar, koʻpik va kolloid eritmalar polidispers sistemalar hisoblanadi. Maʼlum texnologik rejimda, tomchining oqimda saqlanishi mumkin boʻlgan kritik oʻlchami koʻp omillar bilan aniqlanadi va quyidagi tenglama bilan ifodalanadi: $d_{kr} = 4,82 \\sqrt[6]{\\frac{L^2 \\sigma^3}{u^6 k \\rho}}$ bunda: $d_{kr}$ — tomchining kritik diametri; $\\sigma$ — sirt tarangligi; k — suv va neft qovushqoqligini hisobga oladigan koeffitsiyent;", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ДИСПЕРСНОСТЬ ЭМУЛЬСИИ", "raw_meaning": "Эмульсиянинг дисперслиги — дисперс фазанинг дисперсион муҳитда парчаланганлик даражаси. Эмульсиялар ва дисперс системаларда (коллоид эритмалар) уларнинг хусусиятларини ифодаловчи асосий кўрсаткич ҳисобланади. Э.д. эмульсиядаги заррачаларнинг диаметри катталиги билан ўлчанади, ёки дисперсли деб аталадиган ва миқдори унинг диаметрига тескари D=1/d дисперс фазанинг бирлик ҳажмда фазалараро сиртини ифодалайди. Эмульсиядаги дисперсланган заррачалар (глобулалар)нинг диаметри 0,1—10 мкм ($10^{-5}$—$10^{-3}$см)га тенг. Кўпгина дисперс коллоид системаларда ўлчами 1—100 мкм ($10^{-7}$—$10^{-5}$см)ли заррачалар учрайди ва модданинг кейинчалик майдаланишида, модда агрегатининг молекуласини $10^{-8}$ см диаметрли алоҳида молекулаларга ўтишидан ҳақиқий эритмалар ҳосил бўлади. Сунъий тайёрланган дисперс системалар фақат бир хил диаметрли заррачалардан иборат. Бундай системалар монодисперс системалар деб юритилади. Ҳар хил ўлчамли зарралардан иборат бўлган эмульсиялар, суспензиялар, кўпик ва коллоид эритмалар полидисперс системалар ҳисобланади. Маълум технологик режимда, томчининг оқимда сақланиши мумкин бўлган критик ўлчами кўп омиллар билан аниқланади ва қуйидаги тенглама билан ифодаланади: $d_{кр} = 4,82 \\sqrt[6]{\\frac{L^2 \\sigma^3}{u^6 k \\rho}}$ бунда: $d_{кр}$ — томчининг критик диаметри; $\\sigma$ — сирт таранглиги; k — сув ва нефть қовушқоқлигини ҳисобга оладиган коэффициент;"}}]}