{"headword": "dil", "key": "dil", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "1 yurak 1.", "examples": [{"text": "Dil urishi. Dil oʻynogʻi. Sodda siri — tilida, Pismiq saqlar dilida.", "source": "Maqol"}, {"text": "Ichkaridan dilni larzaga soluvchi faryod eshitildi.", "source": "Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}, {"text": "Dilim baquvvat, qoʻlim yumush qidiradi.", "source": "Oybek, Oltin vodiydan shabadalar."}]}, {"order": 2, "text": "Kishining ichki ruhiy dunyosi, ichki his-tuygʻularining markazi, ramzi; koʻngil, qalb.", "examples": [{"text": "Muhabbat — dil mevasi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Dilda boʻlsa, tilga keladi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Kishi dilini kishi hushini olib qoʻyadigan kuy.", "source": "M. Ismoyiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Azizxonning bu gapdan dili yorishib ketdi.", "source": "S. Ahmad, Ufq"}]}, {"order": 3, "text": "Koʻngildagi narsa (tilak, maqsad, niyat, oʻy, fikr va shu kabilar).", "examples": [{"text": "Dili toʻgʻrining yoʻli toʻgʻri.", "source": "Maqol"}, {"text": "Qoʻli qingʻirning dili qingʻir.", "source": "Maqol"}, {"text": "Choʻpon dil qilsa, takadan sut olar.", "source": "Maqol"}, {"text": "Dili yaqin kishilar bir-birining koʻnglidagini darrov topadi.", "source": "F. Musajonov, Himmat"}, {"text": "Ot ham egasining dilini bilganday, bitta-bitta qadam tashlab, suvligʻini shiqirlatib borar edi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 4, "text": "Kishining xotiri, es, yod, xayol; koʻngil.", "examples": [{"text": "Toʻrtni yozamiz, ikki dilda. Dilimga bir gap keldi. U gaplarni dilimdan chiqarib yuborganman.", "source": ""}, {"text": "[Gʻulomjon] Qizning oʻzini ham bir koʻrib, suratini diliga chizib olgan edi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Bizlarga, istasang — shu, istamasang — katta koʻcha, deydi. Tilida aytmasa ham, dilida aytadi.", "source": "Oybek,Tanlangan asarlar"}, {"text": "Avaz dilida Mutrib bilan kelishmadi.", "source": "S. Siyoyev, Avaz"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/dil"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "60"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Yurak.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Koʻngildagi narsa (tilak, maqsad, niyat, oʻy, fikr va sh.k.).", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ДИЛ", "raw_meaning": "GÖNÜL 1.Юрак. 2.Кўнгилдаги нарса (тилак, мақсад, ният, ўй, фикр ва ш.к.)."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "342"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ağız boşluğunda yer alan, emmeye, tatmaya, yutkunmaya, sesleri boğumlamaya yarayan etli, uzun hareketli organ.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "İnsanların duygu ve düşüncelerini bildirmek için kelimelerle, yazıyla veya işaretlerle yaptıkları anlaşma, lisan.", "examples": []}, {"order": 3, "text": "Gönül, yürek.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "DİL", "raw_meaning": "ТИЛ 1.Ağız boşluğunda yer alan, emmeye, tatmaya, yutkunmaya, sesleri boğumlamaya yarayan etli, uzun hareketli organ. 2.İnsanların duygu ve düşüncelerini bildirmek için kelimelerle, yazıyla veya işaretlerle yaptıkları anlaşma, lisan. 3.Gönül, yürek."}}, {"dictionary": {"name": "Kimyo terminlari lugʻati", "title": "ENGLISH-UZBEK-RUSSIAN DICTIONARY OF CHEMISTRY TERMS / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA- RUSCHA KIMYO TERMINLARI LUG'ATI / АНГЛО-УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ ХИМИЧЕСКИХ ТЕРМИНОВ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Shokirova, M.; Nurullayev, Sh. (2013). ENGLISH-UZBEK-RUSSIAN DICTIONARY OF CHEMISTRY TERMS / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA- RUSCHA KIMYO TERMINLARI LUG'ATI / АНГЛО-УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ ХИМИЧЕСКИХ ТЕРМИНОВ. Tashkent: Tafakkur-bo'stoni.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-russian-dictionary-of-chemistry-terms-inglizcha-ozbekcha-ruscha-kimyo-terminlari-lugati/", "page": "325"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "dilute", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "dil. dilute", "raw_meaning": "suyultirmoq, eritmoq\tразбавлять, разводить"}}, {"dictionary": {"name": "Telekommunikatsiya qisqartmalari lugʻati", "title": "Телекоммуникацияларга оид атамалар қисқартмаларининг инглизча-русча-ўзбекча луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Таджибаев, Ш.; Ахмедова, Ё.; Туляганов, Ш.; Вахидова, Р. (2007). Телекоммуникацияларга оид атамалар қисқартмаларининг инглизча-русча-ўзбекча луғати. Tashkent: Фан-техника ва маркетинг тадқиқотлари маркази.", "url": "https://til.uz/lugatlar/telekommunikatsiyalarga-oid-atamalar-qisqartmalarining-inglizcha-ruscha-ozbekcha-lugati/", "page": "104"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "dual in-line", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "DIL", "raw_meaning": "dual in-line с двухрядным расположением выводов чиқиш учларини икки қаторли жойлаштириш билан"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "423"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "dilning kaliti – til", "source": ""}, {"text": "jonu dil bilan", "source": ""}, {"text": "sof dil", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "dil", "raw_meaning": "сердце, душа; ~ning kaliti – til погов. язык – ключ к сердцу; jonu ~ bilan от всего сердца, всей душой; sof ~ чистое сердце, добрая душа; ◊ ~i vayron bo‘lmoq сильно огорчиться, расстроиться; ~i orom topmoq успокоиться, утешиться; ~i behuzur bo‘ldi ему нехорошо; его стало тошнить; ~ida bo‘lsa, tiliga keladi что на уме, то и на языке; to‘rt yozamiz, bir ~da мат. четыре пишем, (а) один в уме."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "466"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "dil n", "raw_meaning": "1) heart; 2) cordial; ~ini ochmoq unburden one's heart"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "32"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "DIL", "raw_meaning": "júrek, kewil."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "43"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "uning dili pok", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "dil", "raw_meaning": "Seele f; uning ~i pok er hat gute Seele; jon-~i bilan vom ganzen Herzen"}}]}