ДЕТОНАЦИЯ

особая форма горения, при которой скорость распространения пламени может достичь 4000 м/с, что превышает скорость распространения звука; мгновенный взрыв вещества, вызванный взрывом другого вещества или сотрясением, ударов.

oʻzbekchaPortlashqoraqalpoqchaДетонацияinglizchaDetonation, combustion knock

Detonatsiya — portlovchi moddalarni kimyoviy oʻzgarishidagi issiqlik ajralish jarayoni bilan birga tarqalishi. Bunday jarayon moddada tovush tezligidan katta boʻlgan doimiy tezlikda roʻy beradi. D. alanga tarqalishining maxsus koʻrinishi. D.da yuqori tezlik natijasida (gazsimon aralashmalarda 1000—2500 m/s, qattiq va suyuq portlovchi moddalarda 9000 m/s gacha) suyuq va qattiq jismlarda bir necha oʻn GPa (bir necha yuz ming kgs/sm²) bosim hosil boʻladi. Natijada siqilgan moddalarning kengayishidan portlash roʻy beradi. Ichki yonuv dvigatellarda yoqilgʻining yonishi portlashga yaqin tezlik bilan roʻy beradi. Bu esa dvigatelning noturgʻun ishlashiga sabab boʻladi. Bunda dvigateldan va yonib boʻlgan gazlarning chiqadigan qismidan qattiq ovoz chiqadi. Bu oʻz navbatida dvigatel qismlarining buzilishiga olib keladi. D. natijasida dvigatel qizib ketib, uning quvvati pasayadi. Yoqilgʻi mashina dvigateliga mos kelmaganda ham D. roʻy beradi. Har bir yoqilgʻiga mos D.da roʻy beradigan siqiluvchanlik darajasi mavjud. Benzinlarning detonatsiyaga qarshi xususiyati kambagʻal aralashmalarda undagi oktan soni bilan, boylarida esa turlari bilan tavsiflanadi.