{"headword": "detonatsiya", "key": "detonatsiya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь узбекского языка", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Толковый", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Portlovchi moddaning biror tashqi sabab bilan juda tez portlashi yoki boshqa portlovchi moddani portlatishi.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Ichki yonuv dvigateli silindrida yonilgʻining juda tez va chala yonishi tufayli yuz beradigan hodisa.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/detonatsiya"}}, {"dictionary": {"name": "Словарь чрезвычайных ситуаций", "title": "ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР", "kind": "Терминологический", "imprint": "Турагалов, Т.Ж.; Ильясова, З.Ф. (2016). ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР. Tashkent: Ўзбекистон Республикаси ФВВ Фуқаро Муҳофазаси институти минитипографияси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/favqulodda-vaziyatlar/", "page": "51"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "особая форма горения, при которой скорость распространения пламени может достичь 4000 м/с, что превышает скорость распространения звука; мгновенный взрыв вещества, вызванный взрывом другого вещества или сотрясением, ударов.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ДЕТОНАЦИЯ", "raw_meaning": "– особая форма горения, при которой скорость распространения пламени может достичь 4000 м/с, что превышает скорость распространения звука; мгновенный взрыв вещества, вызванный взрывом другого вещества или сотрясением, ударов."}}, {"dictionary": {"name": "Словарь чрезвычайных ситуаций", "title": "ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР", "kind": "Терминологический", "imprint": "Турагалов, Т.Ж.; Ильясова, З.Ф. (2016). ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР. Tashkent: Ўзбекистон Республикаси ФВВ Фуқаро Муҳофазаси институти минитипографияси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/favqulodda-vaziyatlar/", "page": "51"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "alanganing tarqalish tezligi tovush tarqalishidan oshadigan, 4000 m/soniya ga yetishi mumkin boʻlgan yonishning alohida shakli; moddaning boshqa moddaning portlashi yoki silkinish, zarb keltirib chiqargan bir ondagi portlashi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "синоним", "target": "жуда тез портлаш"}, {"kind": "синоним", "target": "ёниш"}], "extra": {"raw_word": "Детонация, жуда тез портлаш, ёниш", "raw_meaning": "– аланганинг тарқалиш тезлиги товуш тарқалишидан ошадиган, 4000 м/сония га етиши мумкин бўлган ёнишнинг алоҳида шакли; модданинг бошқа модданинг портлаши ёки силкиниш, зарб келтириб чиқарган бир ондаги портлаши."}}, {"dictionary": {"name": "Словарь строительных терминов", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ", "kind": "Терминологический", "imprint": "Қосимов, Э. У.; Тўлаганов, А. А.; Асқаров, Б. А.; Ахмедов, С. И.; Ешниязов, Р. Н.; Жумамуратов, Д. Қ.; Хабилов, Б. А.; Ашрабов, А. А.; Қосимов, И. И.; Юсупов, Р. А.; Касимова, Г. А.; Пурханатдинов, А. П. (2017). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ. Tashkent: Fan va texnologiya.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-qoraqalpoqcha-inglizcha-qurilish-atamalar-lugati/", "page": "71"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Детонация", "raw_meaning": "Портлаш Детонация Detonation, combustion knock"}}, {"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "143"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Detonatsiya — portlovchi moddalarni kimyoviy oʻzgarishidagi issiqlik ajralish jarayoni bilan birga tarqalishi. Bunday jarayon moddada tovush tezligidan katta boʻlgan doimiy tezlikda roʻy beradi. D. alanga tarqalishining maxsus koʻrinishi. D.da yuqori tezlik natijasida (gazsimon aralashmalarda 1000—2500 m/s, qattiq va suyuq portlovchi moddalarda 9000 m/s gacha) suyuq va qattiq jismlarda bir necha oʻn GPa (bir necha yuz ming kgs/sm²) bosim hosil boʻladi. Natijada siqilgan moddalarning kengayishidan portlash roʻy beradi. Ichki yonuv dvigatellarda yoqilgʻining yonishi portlashga yaqin tezlik bilan roʻy beradi. Bu esa dvigatelning noturgʻun ishlashiga sabab boʻladi. Bunda dvigateldan va yonib boʻlgan gazlarning chiqadigan qismidan qattiq ovoz chiqadi. Bu oʻz navbatida dvigatel qismlarining buzilishiga olib keladi. D. natijasida dvigatel qizib ketib, uning quvvati pasayadi. Yoqilgʻi mashina dvigateliga mos kelmaganda ham D. roʻy beradi. Har bir yoqilgʻiga mos D.da roʻy beradigan siqiluvchanlik darajasi mavjud. Benzinlarning detonatsiyaga qarshi xususiyati kambagʻal aralashmalarda undagi oktan soni bilan, boylarida esa turlari bilan tavsiflanadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ДЕТОНАЦИЯ", "raw_meaning": "Детонация — портловчи моддаларни кимёвий ўзгаришидаги иссиқлик ажралиш жараёни билан бирга тарқалиши. Бундай жараён моддада товуш тезлигидан катта бўлган доимий тезликда рўй беради. Д. аланга тарқалишининг махсус кўриниши. Д.да юқори тезлик натижасида (газсимон аралашмаларда 1000—2500 м/с, қаттиқ ва суюқ портловчи моддаларда 9000 м/с гача) суюқ ва қаттиқ жисмларда бир неча ўн ГПа (бир неча юз минг кгс/см²) босим ҳосил бўлади. Натижада сиқилган моддаларнинг кенгайишидан портлаш рўй беради. Ички ёнув двигателларда ёқилғининг ёниши портлашга яқин тезлик билан рўй беради. Бу эса двигателнинг нотурғун ишлашига сабаб бўлади. Бунда двигателдан ва ёниб бўлган газларнинг чиқадиган қисмидан қаттиқ овоз чиқади. Бу ўз навбатида двигател қисмларининг бузилишига олиб келади. Д. натижасида двигател қизиб кетиб, унинг қуввати пасаяди. Ёқилғи машина двигателига мос келмаганда ҳам Д. рўй беради. Ҳар бир ёқилғига мос Д.да рўй берадиган сиқилувчанлик даражаси мавжуд. Бензинларнинг детонацияга қарши хусусияти камбағал аралашмаларда ундаги октан сони билан, бойларида эса турлари билан тавсифланади."}}]}