{"headword": "Декаданс", "key": "dekadans", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "81"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "фр. decadance — тушкунлик сўзидан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "XIX asrning oxiri va XX asrning boshlarida falsafa, estetika va sanʼatdagi tushkunlikni, mazmunsiz sanʼatni, fahshni kuylovchi oqim. Bu oqim XIX asrning oxiridagi burjua jamiyatining chiriy boshlashi bilan bogʻliq holda yuzaga keldi. Dekadentlar oʻz ijodida insonning dunyoni oʻzgartira olish qudratiga ishonchsizlikni, real hayot oldida ojizlikni targʻib qildilar. «Dekadent» termini Fransiyada simvolist-shoirlar toʻgaragida yuzaga keldi. Simvolizm butun Yevropa sheʼriyatida keng tarqalgach, dekadentlik ham shu qatori Umumevropa adabiyotiga tarqaldi. Taniqli simvolistlar A. Rembo, R. M. Rilke, P. Verlen, S. Mallarme, E. Verxarn, M. Meterlink, S. George, F. Sologub, Z. Gippius, D. Merejkovskiy, A. Beliy kabi yozuvchilar bir vaqtning oʻzida dekadentlikning ham taniqli namoyandalari edilar. XX asr boshlarida unanimizm, futurizm, ekspressionizm, imajinizm, akmeizm kabi norealistik oqimlar yuzaga kelgach, dekadentlar bu oqimlar bilan ham yaqin aloqada boʻldilar. Natijada dekadentlik termini koʻp maʼnolilik kasb etdi. Dekadentlar oʻzlarini yangi estetik va etik boylik yaratuvchi paygʻambarlar deb bildilar. Ular sanʼatning ijtimoiy hayot bilan bogʻliqligini inkor qildilar va «sanʼat sanʼat uchun» shiorini ilgari surdilar. Shuning uchun modernizm oqimi ham dekadentlarning qarashini qabul qildi. Koʻpgina dekadentlar oʻzlarini XIX asrning ikkinchi yarmidagi estetik isyonkorlar sifatida tutdilar. Yevropa dekadentligining otasi F. Nitsshe shu maʼnoda XIX asr filosoflari ichida alohida ajralib turadi. U oʻz taʼlimotini dekadentlikka qarshi isyon deb atasa ham, aslida dekadentlik doirasidan tashqariga chiqa olmadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Декаданс", "raw_meaning": "(фр. decadance — тушкунлик сўзидан) — декаданс ёки декадентлик. XIX асрнинг охири ва XX асрнинг бошларида фалсафа, эстетика ва санъатдаги тушкунликни, мазмунсиз санъатни, фаҳшни куйловчи оқим. Бу оқим XIX асрнинг охиридаги буржуа жамиятининг чирий бошлаши билан боғлиқ ҳолда юзага келди. Декадентлар ўз ижодида инсоннинг дунёни ўзгартира олиш қудратига ишончсизликни, реал ҳаёт олдида ожизликни тарғиб қилдилар. «Декадент» термини Францияда символист-шоирлар тўгарагида юзага келди. Символизм бутун Европа шеъриятида кенг тарқалгач, декадентлик ҳам шу қатори Умумевропа адабиётига тарқалди. Таниқли символистлар А. Рембо, Р. М. Рильке, П. Верлен, С. Малларме, Э. Верхарн, М. Метерлинк, С. Георге, Ф. Сологуб, З. Гиппиус, Д. Мережковский, А. Белий каби ёзувчилар бир вақтнинг ўзида декадентликнинг ҳам таниқли намояндалари эдилар. XX аср бошларида унанимизм, футуризм, экспрессионизм, имажинизм, акмеизм каби нореалистик оқимлар юзага келгач, декадентлар бу оқимлар билан ҳам яқин алоқада бўлдилар. Натижада декадентлик термини кўп маънолилик касб этди. Декадентлар ўзларини янги эстетик ва этик бойлик яратувчи пайғамбарлар деб билдилар. Улар санъатнинг ижтимоий ҳаёт билан боғлиқлигини инкор қилдилар ва «санъат санъат учун» шиорини илгари сурдилар. Шунинг учун модернизм оқими ҳам декадентларнинг қарашини қабул қилди. Кўпгина декадентлар ўзларини XIX асрнинг иккинчи ярмидаги эстетик исёнкорлар сифатида тутдилар. Европа декадентлигининг отаси Ф. Ницше шу маънода XIX аср философлари ичида алоҳида ажралиб туради. У ўз таълимотини декадентликка қарши исён деб атаса ҳам, аслида декадентлик доирасидан ташқарига чиқа олмади."}}]}