davlat
давлатdavlat I
ot Oʻz fuqarolarining ijtimoiy-siyosiy huquqlarini himoya qiluvchi, bunga qarshi turuvchi kuchlarning qarshiligini sindiruvchi hokimiyat organlari va siyosiy tashkilotlari tizimiga ega boʻlgan mustaqil mamlakat.
Oʻzbekiston davlati. Temuriylar davlati. Davlat apparati. Davlat byudjeti. Davlat gerbi. Davlat intizomi. Davlat mulki.
Chindan ham vaqtli hukumat davlat tepasiga chiqdi-yu, lekin amalda podshoning xalqqa qarshi siyosatini davom ettirdi. — K. Yashin, Hamza
Temur tomonidan tuzilgan davlatning sistemasi ham qiziqarlidir. — Fan va turmush
Davlat qurib bersin, deb oʻtirmay, hashar bilan bitirib qoʻyadi. U. — Hoshimov, Qalbingga quloq sol
- Arkoni davlat Davlatning ulugʻlari, davlatning tayanchlari. Arkoni davlat Chambilda bejoy koʻp deb, Shigʻirlatib opkep kiyim tashladi. — GulnorpariIkki yonida arkoni davlat qulluq maqomida turibdi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
- Davlati koʻtaradi Mol-dunyosi koʻp; qurbi yetadi. Biz katta boymiz davlatimiz koʻtaradi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Taxti davlat Davlat hukmronligi, podshoqlik. Bu yerda taxti davlating, Ketar mendayin ulfating Erali va Sherali.
- Boshiga davlat qushi qoʻnmoq Tolei ochilmoq, omadi kelmoq. [Sifat buvi Jamilaga:] Aylanay, qizim! Nahotki boshingga davlat qushi qoʻnsa-yu, uni kaltak olib, oʻzing quvlasang! Hamza, — Boy ila xizmatchi
- Davlatingiz (yoki davlatlari) koʻlankasida (yoki soyasida) yoki soyayi davlatlarida (yoki davlatingizda) Sizning panohingizda, himoyangiz, gʻamxoʻrligingiz ostida (mulozamat yuzasidan, koʻpincha kirish iborasi sifatida ishlatiladi). Siz oqposhshoning davlati soyasida yurt soʻrab, umringiz aysh-ishrat, nashʼu namo bilan oʻtyapti. — K. Yashin, Hamza— Yigitlaringizning barchasi ham quruq qolmadimi? — Davlatingiz soyasida, taqsir! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar— Xudoga shukur, davlatlari koʻlankasida, — deb qoʻrboshi tavozelandi va qoʻl qovushtirib, qushbegining yaqiniga choʻkkashdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Davlatlari yori bersa Oʻzlarining madadlari bilan baxtimiz chopsa, omadimiz kelsa. Davlatlari yori bersa, albatta, bizning muddao ham shunda! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarOʻgʻrilardan bittasi tutildi, davlatlari yori bersa, qolganlari ham ushlanur, deb oʻylayman! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Davlat qushi 1. Ertaklarda: valiahdi boʻlmagan xon oʻlganda, xon qilib koʻtariladigan kishini aniqlash uchun uchirilgan qush. Davlat qushi kelib, Rustamzodning boshiga qoʻndi. — M. Mahmudov, BulbuligoʻyoBaxting bunchalik kulgan ekan davlat qushini qoʻldan uchirish kufroni neʼmat, bolam! — A. Qodiriy, Mehrobdan chayonOltmish degan yoshingda davlat qushi boshingda. — Habibiy,Devon
davlat II
ot 1. Boylik, mol-dunyo, mol-mulk.
Yaxshi niyat — yarim davlat. — Maqol
Davlat tugar, bilim tugamas. — Maqol
Mablagʻ, davlat, sarmoya! Bizda oʻsha yoʻq. — K. Yashin, Hamza
Rixsiboy aka davlat keladigan manbani axtara boshladi. — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi
Odam ishlatish xoʻp yaxshi narsa-da. Xizmatkorlar har kuni davlatimga davlat qoʻshadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. koʻchma Maʼnaviy boylik; baxt, omad.
Sogʻliging — davlating. — Maqol
Hamjihatlik — davlat, Yolgʻizlik —kulfat. — Maqol
Davlating — ota-onang. — Maqol
Muqaddas mozordan senga uzoq umr, ketmas davlat, insof va tavfiq tilaganman, bolam! — K. Yashin, Hamza
Davlat qoʻnsa bir chivinning boshiga, Semurgʻ qushlar salom berar qoshiga. — Murodxon
3. koʻchma ( Oʻ.-p.k. bilan) Orqasida, soyasida, koʻmagida.
Otangning davlatida tezroq toʻyni qilib, bu tarang qoʻgʻirchoqni tezroq bagʻringga bosmaysanmi, landavur! — Mirmuhsin, Meʼmor
Qarib, oʻgʻil-qizlarning davlatida yeb-ichib, kiyib, yayrab oʻtiradigan paytida — S. Zunnunova, Olov
4. Davlat (erkaklar va ayollar ismi).