{"headword": "Частушка", "key": "chastushka", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "338"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "chastushka. Rus xalq lirikasi janrlaridan biri. Chastushka toʻrt misrali qoʻshiq boʻlib, aytuvchilar mustaqil toʻrtliklarni ulash asosida kompozitsiya yaratadilar. Chastushka tez aytishi jihatidan xalq laparlariga oʻxshab ketadi. Bu janr XIX asrning oxirgi choragi, XX asrning birinchi yarmida keng tarqaldi. Shuning uchun ham u rus sovet folklorining eng ommaviy janrlaridan biri boʻlib qoldi. Chastushka oʻz tabiatiga koʻra, kundalik voqelikka javob tariqasida improvizatsiya yoʻli bilan yaratiladi va shundan soʻng xalq oʻrtasida tarqalib, qayta-qayta aytilishi natijasida sayqal topadi. Chastushkalarning tematik doirasi keng, emotsional taʼsiri kuchli boʻladi. Shuning uchun unda hayotdagi kichik maishiy faktorlardan tortib, katta voqealargacha oʻz aksini topadi. Shu bilan birga, chastushkalarda har bir hayotiy voqeaga munosabat ham bildiriladi. Chastushkalar lirik, oʻtkir publitsistik, doʻstona yumoristik va shafqatsiz hajviy ruhda boʻladi. Ular anʼanaviy xalq qoʻshiqlari va qisman yozma poeziya uslubida, xorey (q.) vaznida yaratilib, uch xil shaklda (a-b-v-b; a-a-b-b; a-b-a-b) qofiyalanadi. Chastushkalarda parallelizm keng qoʻllaniladi, yaʼni toʻrtlikning birinchi ikki misrasi ramziy obrazlar asosiga qurilsa, keyingi ikki misrada asosiy maqsad bayon qilinadi. Masalan: S neba zvezdochka upala Na saraychik tesovoy. Otday, milenkiy, kolechko I platochek nosovoy. Hozir folklor taʼsirida rus yozma poeziyasida ham chastushkalar yaratilmoqda. Uning namunalari D. Bedniy, A. Prokofevlar ijodida uchraydi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Частушка", "raw_meaning": "— частушка. Рус халқ лирикаси жанрларидан бири. Частушка тўрт мисрали қўшиқ бўлиб, айтувчилар мустақил тўртликларни улаш асосида композиция яратадилар. Частушка тез айтиши жиҳатидан халқ лапарларига ўхшаб кетади. Бу жанр XIX асрнинг охирги чораги, XX асрнинг биринчи ярмида кенг тарқалди. Шунинг учун ҳам у рус совет фольклорининг энг оммавий жанрларидан бири бўлиб қолди. Частушка ўз табиатига кўра, кундалик воқеликка жавоб тариқасида импровизация йўли билан яратилади ва шундан сўнг халқ ўртасида тарқалиб, қайта-қайта айтилиши натижасида сайқал топади. Частушкаларнинг тематик доираси кенг, эмоционал таъсири кучли бўлади. Шунинг учун унда ҳаётдаги кичик маиший факторлардан тортиб, катта воқеаларгача ўз аксини топади. Шу билан бирга, частушкаларда ҳар бир ҳаётий воқеага муносабат ҳам билдирилади. Частушкалар лирик, ўткир публицистик, дўстона юмористик ва шафқатсиз ҳажвий руҳда бўлади. Улар анъанавий халқ қўшиқлари ва қисман ёзма поэзия услубида, хорей (қ.) вазнида яратилиб, уч хил шаклда (а-б-в-б; а-а-б-б; а-б-а-б) қофияланади. Частушкаларда параллелизм кенг қўлланилади, яъни тўртликнинг биринчи икки мисраси рамзий образлар асосига қурилса, кейинги икки мисрада асосий мақсад баён қилинади. Масалан: С неба звездочка упала На сарайчик тесовой. Отдай, миленький, колечко И платочек носовой. Ҳозир фольклор таъсирида рус ёзма поэзиясида ҳам частушкалар яратилмоқда. Унинг намуналари Д. Бедний, А. Прокофьевлар ижодида учрайди."}}]}