{"headword": "БУТАДИЕН", "key": "butadien", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "55"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Butadiyen — toʻyinmagan uglevodorod gazi. Formulasi $\\text{CH}_2\\text{=CH}-\\text{CH=CH}_2$, hidli, rangsiz. $\\text{t}_{\\text{qay}} = -4,5\\text{°C}$ temperaturada qaynaydi, $\\text{t}_{\\text{qor}} = -108,9\\text{°C}$ da eriydi, $420\\text{°C}$ da oʻz-oʻzidan alanglanadi, $-6\\text{°C}$ da zichligi $650\\text{ kg/m}^3$. Havo bilan $1,5\\div11,5\\%$ B. portlaydigan aralashma hosil qiladi. Havodagi ruxsat etilgan konsentratsiyasi $100\\text{ mg/m}^3$. Efir, benzolda yaxshi, spirtda yomon eriydi, suvda erimaydi. Havoda sekin polimerlanib peroksidlar hosil qiladi. B. tabiiy gazlar va neftni qayta ishlashda hosil boʻladigan gazlar tarkibidagi butan va n-butelenlarni katalitik degidrirlash, yaʼni qisman vodorodini ajratib tashlash yoʻli bilan olinadi. Shuningdek, etilen ishlab chiqarishda, neft va gaz kondensatining piroliz jarayonida etanolni katalitik parchalab ham (S.V. Lebedev usuli) olinadi. Asosan kauchuk ishlab chiqarishda ishlatiladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "ДИВИНИЛ"}], "extra": {"raw_word": "БУТАДИЕН (ДИВИНИЛ)", "raw_meaning": "Бутадиен — тўйинмаган углеводород гази. Формуласи $\\text{CH}_2\\text{=CH}-\\text{CH=CH}_2$, ҳидли, рангсиз. $\\text{t}_{\\text{қай}} = -4,5\\text{°C}$ температурада қайнайди, $\\text{t}_{\\text{қор}} = -108,9\\text{°C}$ да эрийди, $420\\text{°C}$ да ўз-ўзидан алангланади, $-6\\text{°C}$ да зичлиги $650\\text{ кг/м}^3$. Ҳаво билан $1,5\\div11,5\\%$ Б. портлайдиган аралашма ҳосил қилади. Ҳаводаги рухсат этилган концентрацияси $100\\text{ мг/м}^3$. Эфир, бензолда яхши, спиртда ёмон эрийди, сувда эримайди. Ҳавода секин полимерланиб пероксидлар ҳосил қилади. Б. табиий газлар ва нефтни қайта ишлашда ҳосил бўладиган газлар таркибидаги бутан ва н-бутеленларни каталитик дегидрирлаш, яъни қисман водородини ажратиб ташлаш йўли билан олинади. Шунингдек, этилен ишлаб чиқаришда, нефть ва газ конденсатининг пиролиз жараёнида этанолни каталитик парчалаб ҳам (С.В. Лебедев усули) олинади. Асосан каучук ишлаб чиқаришда ишлатилади."}}]}