{"headword": "БУРИМОСТЬ ГОРНЫХ ПОРОД", "key": "burimost gornix porod", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "50"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "БУРИМОСТЬ ГОРНЫХ ПОРОД", "raw_meaning": "Тоғ жинсларининг бурғиланувчанлиги — жинс майдаловчи турли ускуналар билан бурғилашда тоғ жинсларининг майдаланиш, парчаланиш хусусияти. Т.ж.б. қиймати бир минутда, бир соатда неча мм, см, м қудуқ қазилиши билан аниқланади. Бурғиланувчанлик қиймати ўзгарувчан бўлиб жинсларнинг физик-механик хусусиятларига, жинс майдаловчи ускунанинг мустаҳкамлигига, бурғилаш технологияси ҳолатига, бурғилаш бригадаси малакасига ва ш.к.га боғлиқ. Бурғиланувчанлик миқдори, асосан, жинсларнинг мустаҳкамлиги, қаттиқлиги ва абразивлиги билан белгиланади. Тоғ жинслари қаттиқлиги ва бурғиланувчанлиги бўйича таснифланади. Мас., қаттиқлиги бўйича М.М.Протодьяконов, қаттиқлиги ва пластиклиги бўйича Л.А.Шрейнер таснифлари мавжуд. Шунингдек, бурғиланувчанлик тоифаси ПОАП—2М асбобида тоғ жинсларининг аниқланган қаттиқлигига, механик бурғиланиш тезлиги (м/соат) ва бурғиланиш тоифаси кўрсаткичига ($\\rho_{\\text{м}}$) кўра ҳам таснифланади. Бурғиланувчанлигига кўра жинсларнинг қаттиқлик тоифаси аниқланади, шу мақсадда ундан иккита-учта намуна (керн) олиниб, ПОАП—2М асбобида унинг динамик маҳкамлик коэффициенти $\\text{F}_{\\text{g}}$ ва абразивлиги $\\text{K}_{\\text{a}}$ топилади $\\rho_{\\text{м}} = 3\\ \\text{F}_{\\text{g}}^{0,8} \\cdot \\text{K}_{\\text{a}}$. Тоғ жинсларининг бурғиланувчанлиги бўйича қаттиқлиги 12 та тоифага бўлинган. I тоифага торф, лёсс, қум, қумлоқ тупроқ; II — зичланган қум, ўртача зичланган гил, зич қумлоқ тупроқ, мергель, бўр; III — кучсиз цементланган қумтош, мергель, оҳактош-чиғаноқтош, зич гил, майда шағал; IV — гилли сланецлар, зич мергеллар, зичлашмаган оҳактош ва доломитлар; V — шағал-шчебень грунтлар, хлоритли, серицитли, слюдали хлоритлар, аргиллитлар, оҳактошлар, мармарлар, мергелли доломитлар; VI — гилли, кварц-хлоритли, кварц-серицитли сланецлар, қумтошлар, конгломератлар; VII — кварцланган оҳактошлар, йирик заррали диоритлар ва габбро, сланецлар, отқинди жинс бўлакларидан (50%гача) таркиб топган конгломератлар; VIII — кварцли қумтошлар, кремнийлашган сланецлар, гранатли скарнлар; IX — сиенитлар, йирик заррали гранитлар, кучли кремнийлашган оҳактошлар, отқинди жинс конгломератлари, базальтлар; X — гранитлар, гранадиоритлар, липаритлар, кремнийлашган скарнлар. Томир кварцлар, отқинди жинслардан таркиб топган валун-шағалли ётқизиқлар; XI — кварцитлар, жеспилитлар, темир роговиклари; XII — монолит кварцитлар, роговиклар, корунд жинслар киритил-ган."}}, {"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "52"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "jins maydalovchi turli uskunalar bilan burgʻilashda togʻ jinslarining maydalanish, parchalanish xususiyati. T.j.b. qiymati bir minutda, bir soatda necha mm, sm, m quduq qazilishi bilan aniqlanadi. Burgʻilanuvchanlik qiymati oʻzgaruvchan boʻlib jinslarning fizik-mexanik xususiyatlariga, jins maydalovchi uskunaning mustahkamligiga, burgʻilash texnologiyasi holatiga, burgʻilash brigadasi malakasiga va sh.k.ga bogʻliq. Burgʻilanuvchanlik miqdori, asosan, jinslarning mustahkamligi, qattiqligi va abrazivligi bilan belgilanadi. Togʻ jinslari qattiqligi va burgʻilanuvchanligi boʻyicha tasniflanadi. Mas., qattiqligi boʻyicha M.M.Protodyakonov, qattiqligi va plastikligi boʻyicha L.A.Shreyner tasniflari mavjud. Shuningdek, burgʻilanuvchanlik toifasi POAP-2M asbobida togʻ jinslarining aniqlangan qattiqligiga, mexanik burgʻilanish tezligi (m/soat) va burgʻilanish toifasi koʻrsatkichiga ($\\rho_{m}$) koʻra ham tasniflanadi. Burgʻilanuvchanligiga koʻra jinslarning qattiqlik toifasi aniqlanadi, shu maqsadda undan ikkita-uchta namuna (kern) olinib, POAP—2M asbobida uning dinamik mahkamlik koeffitsiyenti $\\text{F}_{\\text{g}}$ va abrazivligi $\\text{K}_{\\text{a}}$ topiladi $\\rho_{_{\\text{M}}} = 3\\ \\text{F}_{\\text{g}}^{0,8} \\cdot \\text{K}_{\\text{a}}$. Togʻ jinslarining burgʻilanuvchanligi boʻyicha qattiqligi 12 ta toifaga boʻlingan. I toifaga torf, lyoss, qum, qumloq tuproq; II — zichlangan qum, oʻrtacha zichlangan gil, zich qumoq tuproq, mergel, boʻr; III — kuchsiz sementlangan qumtosh, mergel, ohaktosh-chigʻanoqtosh, zich gil, mayda shagʻal; IV — gilli slaneslar, zich mergellar, zichlashmagan ohaktosh va dolomitlar; V — shagʻal-shcheben gruntlar, xloritli, seritsitli, slyudali xloritlar, argillitlar, ohaktoshlar, marmarlar, mergelli dolomitlar; VI — gilli, kvars-xloritli, kvars-seritsitli slaneslar, qumtoshlar, konglomeratlar; VII — kvarslangan ohaktoshlar, yirik zarrali dioritlar va gabbro, slaneslar, otqindi jins boʻlaklaridan (50%gacha) tarkib topgan konglomeratlar; VIII — kvarsli qumtoshlar, kremniylashgan slaneslar, granatli skarnlar; IX — siyenitlar, yirik zarrali granitlar, kuchli kremniylashgan ohaktoshlar, otqindi jins konglomeratlari, bazaltlar; X — granitlar, granadioritlar, liparitlar, kremniylashgan skarnlar. Tomir kvarslar, otqindi jinslardan tarkib topgan valun-shagʻalli yotqiziqlar; XI — kvarsitlar, jespilitlar, temir rogoviklari; XII — monolit kvarsitlar, rogoviklar, korund jinslar kiritilgan.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "БУРИМОСТЬ ГОРНЫХ ПОРОД — Тоғ жинсларининг бурғиланувчанлиги", "raw_meaning": "жинс майдаловчи турли ускуналар билан бурғилашда тоғ жинсларининг майдаланиш, парчаланиш хусусияти. Т.ж.б. қиймати бир минутда, бир соатда неча мм, см, м қудуқ қазилиши билан аниқланади. Бурғиланувчанлик қиймати ўзгарувчан бўлиб жинсларнинг физик-механик хусусиятларига, жинс майдаловчи ускунанинг мустаҳкамлигига, бурғилаш технологияси ҳолатига, бурғилаш бригадаси малакасига ва ш.к.га боғлиқ. Бурғиланувчанлик миқдори, асосан, жинсларнинг мустаҳкамлиги, қаттиқлиги ва абразивлиги билан белгиланади. Тоғ жинслари қаттиқлиги ва бурғиланувчанлиги бўйича таснифланади. Мас., қаттиқлиги бўйича М.М.Протодьяконов, қаттиқлиги ва пластиклиги бўйича Л.А.Шрейнер таснифлари мавжуд. Шунингдек, бурғиланувчанлик тоифаси ПОАП-2М асбобида тоғ жинсларининг аниқланган қаттиқлигига, механик бурғиланиш тезлиги (м/соат) ва бурғиланиш тоифаси кўрсаткичига ($\\rho_{м}$) кўра ҳам таснифланади. Бурғиланувчанлигига кўра жинсларнинг қаттиқлик тоифаси аниқланади, шу мақсадда ундан иккита-учта намуна (керн) олиниб, ПОАП—2М асбобида унинг динамик маҳкамлик коэффициенти $\\text{F}_{\\text{g}}$ ва абразивлиги $\\text{K}_{\\text{a}}$ топилади $\\rho_{_{\\text{M}}} = 3\\ \\text{F}_{\\text{g}}^{0,8} \\cdot \\text{K}_{\\text{a}}$. Тоғ жинсларининг бурғиланувчанлиги бўйича қаттиқлиги 12 та тоифага бўлинган. I тоифага торф, лёсс, қум, қумлоқ тупроқ; II — зичланган қум, ўртача зичланган гил, зич қумоқ тупроқ, мергель, бўр; III — кучсиз цементланган қумтош, мергель, оҳактош-чиғаноқтош, зич гил, майда шағал; IV — гилли сланецлар, зич мергеллар, зичлашмаган оҳактош ва доломитлар; V — шағал-шчебень грунтлар, хлоритли, серицитли, слюдали хлоритлар, аргиллитлар, оҳактошлар, мармарлар, мергелли доломитлар; VI — гилли, кварц-хлоритли, кварц-серицитли сланецлар, қумтошлар, конгломератлар; VII — кварцланган оҳактошлар, йирик заррали диоритлар ва габбро, сланецлар, отқинди жинс бўлакларидан (50%гача) таркиб топган конгломератлар; VIII — кварцли қумтошлар, кремнийлашган сланецлар, гранатли скарнлар; IX — сиенитлар, йирик заррали гранитлар, кучли кремнийлашган оҳактошлар, отқинди жинс конгломератлари, базальтлар; X — гранитлар, гранадиоритлар, липаритлар, кремнийлашган скарнлар. Томир кварцлар, отқинди жинслардан таркиб топган валун-шағалли ётқизиқлар; XI — кварцитлар, жеспилитлар, темир роговиклари; XII — монолит кварцитлар, роговиклар, корунд жинслар киритилган."}}]}