{"headword": "bosh", "key": "bosh", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tananing boʻyindan yuqorigi, oldingi (odamda, hayvonlarda) qismi; kalla.", "examples": [{"text": "Doʻst boshga boqar, Dushman — oyoqqa.", "source": "Maqol"}, {"text": "Oʻzbek oyim boshi bilan keliniga rizolik bildirib, barakalla! deb qoʻydi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "— Badanim oʻt boʻlib yondi, boshim ogʻrib, koʻzlarim tindi, — dedi Hoji xola.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "U shoshib, ot boshini chap tarafga burdi.", "source": "S. Ahmad, Ufq"}]}, {"order": 2, "text": "Aql-hush, miya.", "examples": [{"text": "Togʻning koʻrki tosh bilan, odamning koʻrki bosh bilan.", "source": "Maqol"}, {"text": "Agronomga oʻz boshi bilan ish qilishga ruxsat berish kerak.", "source": "S. Nurov, Narvoy"}, {"text": "Qoratoy Yoʻlchining yelkasini doʻstona qoqib dedi: — Rosa boshing bor, inim Yoʻlchi, oltin boshing bor. Gaplaring — bari haq.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 3, "text": "Boshliq, rahbar.", "examples": [{"text": "Yaxshi yigit — davraning boshi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Yaxshi xotin erni elga bosh qilur, Yomon xotin erini gado qilur.", "source": "Maqol"}, {"text": "Yomonga bosh boʻlguncha, yaxshiga yoʻldosh boʻl!", "source": "Maqol"}, {"text": "Qirq yigitga bosh boʻladigan xotin edi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Singlingning toʻyiga sen bosh boʻlasan, sening toʻyingga Robiya bosh boʻladi.", "source": "Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi"}]}, {"order": 4, "text": "Lavozim, mansab jihatdan katta, yuqori turuvchi.", "examples": [{"text": "Rustam Surxondaryo viloyatidagi kolxozda bosh agronom boʻlib ishlayotibdi.", "source": "Mushtum"}, {"text": "Direktorning bu gapi bosh injenerga qaymoqday yoqib ketdi.", "source": "Mushtum"}, {"text": "Uning otasi bosh choʻpon, oʻzi esa choʻpon yordamchisi boʻlib ishlay boshladi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Bundan soʻng ham bosh mirzoligingizni emas, mirza Anvarligingizni ehtirom qilamiz.", "source": "A. Qodiriy, Mehrobdan chayon"}]}, {"order": 5, "text": "Ulkan, katta, asosiy.", "examples": [{"text": "Ozgina yurgach, Bogʻizogʻonning bosh arki oldidan chiqdilar.", "source": "Oybek, Navoiy"}, {"text": "Mana Xorazmning janubiy bosh darvozasi.", "source": "I. Jabborov, Koʻhna xarobalar siri"}, {"text": "Bosh sovrin taʼsis etildi", "source": "Gazetadan"}]}, {"order": 6, "text": "Eng muhim, asosiy, yetakchi.", "examples": [{"text": "Keyinchalik maktab sahnasida oʻynaladigan spektakllarda hamisha bosh rollarni ijro etadigan boʻldi.", "source": "S. Karomatov, Hijron"}, {"text": "— Huzuringizga kelishimning bosh sababi shundadir! — dedi Hasanali.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}]}, {"order": 7, "text": "Eng oldingi, birinchi.", "examples": [{"text": "Qutidor boʻlsa, koʻz ochib koʻrgan qudamiz, xotining boʻlsa, bosh kelinimiz.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Yoshi ulgʻayganda uylanganidan, bosh bolasi men edim.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 8, "text": "Odam, kishi.", "examples": [{"text": "Bir boshga bir oʻlim.", "source": "Maqol"}, {"text": "Bir boshga yuzta xoʻjayin bor.", "source": "S. Nurov, Narvoy"}, {"text": "Bu bosh dunyoga kelib nimalarni koʻrmadi-a!", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}]}, {"order": 9, "text": "Chorva hisobida har bir adad jonivor.", "examples": [{"text": "Har bosh sigirdan ikki yarim ming litrdan sut sogʻib olindi.", "source": ""}, {"text": "Kolxoz chorvasiga bir yuz oʻn toʻqqiz bosh mol qoʻshildi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 10, "text": "Tik narsalarning tepa qismi, uchi, choʻqqisi.", "examples": [{"text": "Shamol boʻlmasa, daraxtning boshi qimirlamaydi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Toqatliga togʻlar egar boshini, toqatsizning birovlar yer oshini.", "source": "Maqol"}, {"text": "Quyosh tik koʻtarilib issiqdan maysalarning boshi egildi.", "source": "Shuhrat, Shinelli yillar"}, {"text": "Gul ochilgay qonlarning boshida, Lolalar bor buloqlarning toshida.", "source": "H. Olimjon"}]}, {"order": 11, "text": "Biror marosim, tadbir, voqea-hodisaning roʻy berish, amalga oshish jarayonidagi dastlabki bosqich.", "examples": [{"text": "Yusufbek hojining oʻzi ish boshida turib, Oybodoqqa tashqari hovlini tozalatardi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Yuring, xolajon, qizni oʻzim topa-man, toʻyning boshida oʻzim boʻlaman, yor-yorni ham oʻzim aytaman", "source": "O. Yoqubov, Pyesalar"}, {"text": "Bildimki, bu igʻvolarning boshida oʻzi bosh-qosh.", "source": "K. Yashin, Hamza"}]}, {"order": 12, "text": "Yon, old, tomon.", "examples": [{"text": "Saidmurod aka xashakchilar boshiga borganda, ular tushlikka chiqishgan ekan.", "source": "N. Qobul, Bemorlar"}, {"text": "Tez-tez boshimga borib tur.", "source": "S. Ahmad, Yulduz"}]}, {"order": 13, "text": "Oʻrin, karavot va shu kabilarning bosh qoʻyiladigan yuqori tomoni; shunday oʻrinda yotgan kishining beldan yuqori tomonidagi joy.", "examples": [{"text": "soʻri ustiga yozilgan oʻrinning bosh tomonidagi uchi tepaga choʻnqaytirib qoʻyilgan yostiqlar ozoda hayotdan xabar berardi.", "source": "Shuhrat, Shinelli yillar"}, {"text": "oʻrnidan dik etib turib, karavot boshiga tashlab qoʻyilgan shimning kamarini sugʻurib oldi.", "source": "M. M. Doʻst, Lolazor"}, {"text": "Asqar ota borib, sagʻananing bosh tomoniga choʻkka tushdi va baland ovoz bilan quron oʻqidi.", "source": "A. Qahhor, Asarlar"}, {"text": "Hoji Kumushning boshiga kelib oʻtirdi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "— Bir vaqt hushimga kelsam, otam boshimda yigʻlab oʻtiribdi, — dedi Hoji xola.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}]}, {"order": 14, "text": "Baʼzi otlar bilan birikib, shu ot orqali ifodalangan narsaning oʻzini yoki u oʻrnashgan joyni, yon-atrofini bildiradi.", "examples": [{"text": "Nigor oyim oʻchoq boshida ovqat pishirish bilan mashgʻul edi.", "source": "A. Qodiriy, Mehrobdan chayon"}, {"text": "Mullanavroʻz xirmon boshida qoldi.", "source": "S. Ayniy, Qullar"}, {"text": "Otam mashʼalani tutib, oxur boshiga bordilar.", "source": "Sh. Xolmirzayev, Ogʻir tosh koʻchsa"}, {"text": "Haydar ota shu bahona bilan u yoq-bu yoqni ham koʻray deb, aylanishroq boʻlsa ham, bozor boshidan yurdi.", "source": "A. Qahhor, Asarlar"}]}, {"order": 15, "text": "Choʻziq, davomli, boʻyli narsalar, joy, maydonlarning boshlanish joyi yoki oxiri, etagi; shunday narsalarning ikki uchidan, chekkasidan, tomonidan biri.", "examples": [{"text": "Daryo boshlangan joy daryo boshi deyiladi.", "source": "Geografiya"}, {"text": "Yormat Yoʻlchini sudrab, koʻchaning boshiga, aravalar toʻxtagan joyga yugurdi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Xiyobonning bu boshida naqshdor, havorang baland ayvonning bir chekkasi koʻrinib turardi.", "source": "A. Qahhor, Asarlar"}, {"text": "Avaz dala boshida, omonat bir chayla soyasida soch olib turardi.", "source": "S. Siyoyev, Avaz"}, {"text": "Xonaning u boshidan bu boshiga yurdi.", "source": "Shuhrat, Shinelli yillar"}]}, {"order": 16, "text": "Voqea, hodisaning, biror muddat yoki faslning, asar, matn va shu kabilarning boshlanish joyi, payti, avvali, muqaddimasi.", "examples": [{"text": "Ishimning boshi yoʻq, Oshimning moshi yoʻq.", "source": "Maqol"}, {"text": "Toʻyning boshi — boshlanguncha.", "source": "Maqol"}, {"text": "Qiz soʻzning boshini eshitib iljaydi, oxirini eshitib, qoʻrquvdan boʻzardi.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Mamlakat urushning boshidayoq otadan ayrilib, ona qoʻlida qoldi.", "source": "Oʻ. Umarbekov, Sirli sohil"}, {"text": "Toʻti bu xatning boshini eshitiboq, oʻzini yerga koʻtarib urgan edi.", "source": "S. Zunnunova, Olov"}, {"text": "— Men, boʻlmasa, gapni boshidan boshlay, — dedi Abdurasul.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Sentyabr boshlarida polk gʻarbga tomon yoʻl oldi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Homidning sovchisi boshqa sovchilarning muqaddimasi, yoz boshida keladigan qaldirgʻochlarning yoʻlboshchisi edi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}]}, {"order": 17, "text": "Voqea, hodisa va shu kabilarning boshlanishi uchun bahona boʻlgan narsa, dastlabki sabab.", "examples": [{"text": "Qoʻshnimning oshi — janjalning boshi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Qumriniso Sobiraxonga koʻz qisib: — Oʻyin-kulgimizning boshi Bahrixonning toʻyi boʻladi, — dedi.", "source": "A. Qahhor, Xotinlar"}, {"text": "Baxtni birovlarning ostonasidan qidirishning oʻzi baxtsizlikning boshi!", "source": "A. Qahhor, Ogʻriq tishlar"}]}, {"order": 18, "text": "Baʼzi oʻsimliklarning kalla yoki chochoq shaklidagi hosili, mevasi.", "examples": [{"text": "Topgan gul keltirar, topmagan — bir bosh piyoz.", "source": "Maqol"}, {"text": "Pesh-taxta oldiga borib, savatdagi uzumdan bir bosh tanladi-da, tarozi pallasiga qoʻydi.", "source": "K. Yashin, Hamza"}, {"text": "Qayoqdan ham bir bosh koʻknor topib ichirdik, ogʻziga jiydaning suvini tomizib koʻrdik.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}]}, {"order": 19, "text": "Karra, hisob.", "examples": []}, {"order": 20, "text": "3-shaxs egalik va joʻnalish kelishik, oʻrin-payt kelishik, chiqish kelishik affikslari bilan koʻmakchi vazifasida qoʻllanadi (boshiga, boshida, boshidan).", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/bosh"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ichida hech narsasi boʻlmagan; quruq.", "examples": [{"text": "Boʻsh idish. Boʻsh qop tik turmas.", "source": "Maqol"}, {"text": "Kelinni olib kelishga ketgan aravalar boʻsh qaytibdi.", "source": "S. Ahmad, Ufq"}, {"text": "U boʻsh savat, xurjun koʻtarib olgan edi.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}, {"text": "Soy boʻyida turgan boʻsh koʻzani yom-gʻir chertib-chertib qoʻyadi.", "source": "P. Qodirov, Yulduzli tunlar"}]}, {"order": 2, "text": "Kimsadan yoki narsadan xoli, hech kim yoki hech narsa yoʻq.", "examples": [{"text": "Gʻijduvonning bozor kuni boʻlganiga qaramay, bozor joyi butunlay boʻsh edi.", "source": "S. Ayniy, Qullar"}]}, {"order": 3, "text": "Band boʻlmagan, ishgʻol etilmagan, bekor.", "examples": [{"text": "Boʻsh oʻrin. Boʻsh yer.", "source": ""}, {"text": "Bashirjon olazarak boʻlib, joy qidirdi. Xayriyat, chekkaroqda bitta stul boʻsh ekan.", "source": "N. Aminov, Qahqaha"}, {"text": "Hashamatli binoda bironta boʻsh joy qolmagan.", "source": "Sharq yulduzi"}, {"text": "Boʻsh oʻrin axtarib, oʻrtada turib qoldi.", "source": "E. Samandarov, Daryo-sini yoʻqotgan qirgʻoq"}, {"text": "Daraxt soyasidagi boʻsh oʻrindiq tomon yurishdi.", "source": "Yoshlik"}]}, {"order": 4, "text": "Ish bilan band boʻlmagan, ishdan xoli; bekor, beish, ishsiz.", "examples": [{"text": "Boʻsh kun. Boʻsh vaqt.", "source": ""}, {"text": "Jindak tinch, boʻsh vaqt boʻp qolsa, bas, u darhol kitobga yopishardi.", "source": "T. Rustamov, Mangu jasorat"}, {"text": "Boʻsh boʻlsangiz, Mingoʻrikka qimizga borar edik.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Otinoyi birdan-bir hunari va boʻsh qolgandagi ovunchogʻi — charxni gʻarillatishga kirishadi.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "sifat", "source_url": "https://izoh.uz/word/bo‘sh"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Salga uzilib, yulinib yoki yirtilib ketadigan, pishiq-puxta emas, jonsiz.", "examples": [{"text": "Boʻsh ip. Boʻsh arqon. Boʻsh latta.", "source": ""}, {"text": "Suxsur degan qush boʻlar, Tortsam, pati boʻsh boʻlar. Oq olma, qizil olma.", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "Salga sinib, uvalanib, ezilib ketadigan, yumshoq.", "examples": [{"text": "Boʻsh kesak. Boʻsh yer. Boʻsh yongʻoq. Boʻsh yogʻochni qurt yer.", "source": "Maqol"}, {"text": "Bu yoqning toshi u yoqniki singari qattiq, yaxlit emas, juda boʻsh, gʻoʻrasha edi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}]}, {"order": 3, "text": "Kuchsiz, zaif; ohista.", "examples": [{"text": "Boʻsh ovoz.", "source": ""}, {"text": "Anvar yuzini tutib berdi. Raʼno uning yuziga boʻshgina urib qoʻydi.", "source": "A. Qodiriy, Mehrobdan chayon"}, {"text": "Gʻoyaviy boʻsh, badiiy oqsoq asarlar oʻz bahosini olayotir.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Sen, bolam, hali koʻp yoshsan, Urush qilmoqqa sen boʻshsan.", "source": "Malikayi ayyor"}]}, {"order": 4, "text": "Qattiq siqilmagan, tarang tortilmagan, pishiq-puxta bogʻlanmagan; erkin.", "examples": [{"text": "Dutorning torlari hali boʻsh. Mashinaning tormozlari boʻsh ekan.", "source": ""}, {"text": "Qamishni boʻsh ushlasang, qoʻlingni qiyadi [dedi Allonbiy].", "source": "A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi"}, {"text": "Sendan battar qilib meni bogʻlagan. Boʻsh boʻlganda soʻrar edim holingni.", "source": "Shirin bilan Shakar"}]}, {"order": 5, "text": "Gapni, ishni eplay olmaydigan; qattiqqoʻllik, talabchanlik qila olmaydigan; oʻz haq-huquqini talab qila olmaydigan, boʻshang, landavur.", "examples": [{"text": "Boʻsh rahbar.", "source": ""}, {"text": "— Boʻshsiz, laqmasiz! — ogʻzini koʻpirtirdi Mastura.", "source": "Oybek, Oltin vodiydan shabadalar"}, {"text": "Sen boʻshsan, lattasan, urgʻochisan! Pul sanashdan boshqasiga yaramaysan.", "source": "X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar"}]}, {"order": 6, "text": "Boʻsh qaramoq Qattiqqoʻllik, talabchanlik koʻrsatmay ish tutmoq.", "examples": [{"text": "Uning bir qism gʻoʻzasi suvdan qolib, qatqaloq bosgan ekan, yuziga solib: — Oʻzingiz xoʻb pishiq dehqonsiz-ku, odamlarga boʻsh qarabsiz-da — deb yomon izza qildi.", "source": "H. Nazir, Mayoq sari"}]}, {"order": 7, "text": "Puxta, bilimdon, omilkor boʻlmagan; zaif.", "examples": [{"text": "Matematikadan juda boʻshman. Arab-boy oʻqishda juda boʻsh.", "source": ""}, {"text": "U", "source": ""}, {"text": "oʻqishda juda boʻsh, ammo gʻirromlik va shumlikka abjir.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Rohat xola ayvonda sabzi artib, kelinini koyirdi: — Boʻshsiz, bolam, boʻshsiz!", "source": "Guldasta"}]}, {"order": 8, "text": "Yetarli asosga ega boʻlmagan; puch, xom.", "examples": [{"text": "Boʻsh xayollar.", "source": ""}, {"text": "Endi uning xayolida hamma narsa boʻsh va maʼnosiz edi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "San boʻsh xayol qilma, Man hech bir vaqt sandan ajralmam.", "source": "Hamza"}]}, {"order": 9, "text": "Boʻsh kelmoq Yutqizmoq, yengilmoq, yon bermoq (bahs, kurash, jang va shu kabilarda).", "examples": [{"text": "Kurashda qaytadi deb oʻylaysanmi, axir biz hali boʻsh keladigan yigitlardan emasmiz.", "source": "M. Qoriyev, Oydin kechalar"}, {"text": "Lekin endi Toʻrt-koʻz ham boʻsh kelmadi.", "source": "S. Anorboyev, Ham-suhbatlar"}, {"text": "Odatda oftob bilan oshno kishi uncha-muncha kasalliklarga boʻsh kelmaydi.", "source": "Gazetadan"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "sifat", "source_url": "https://izoh.uz/word/bo‘sh"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "39"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tananing boʻyindan yuqorigi yoki oldingi qismi; kalla; rahbar; birinchi; yuqori tomon, uch.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "БОШ", "raw_meaning": "KAFA, BAŞ Тананинг бўйиндан юқориги ёки олдинги қисми; калла; раҳбар; биринчи; юқори томон, уч."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "310"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "İçinde, üstünde bir şey veya bir kimse bulunmayan.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BOŞ", "raw_meaning": "БЎШ İçinde, üstünde bir şey veya bir kimse bulunmayan."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "45"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ichida hech narsa yoʻq, quruq.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Kuchsiz, zaif.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "БЎШ", "raw_meaning": "1.BOŞ, SERBEST 2.GEVŞEK, GÜÇSÜZ, ZAYIF 1.Ичида ҳеч нарса йўқ, қуруқ. 2.Кучсиз, заиф."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "33"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kopf m", "examples": []}, {"order": 2, "text": "(rahbar)", "examples": []}, {"order": 3, "text": "(hayvonlar soni)", "examples": []}, {"order": 4, "text": "(qator)", "examples": []}, {"order": 5, "text": "(dona)", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bosh", "raw_meaning": "1. Kopf m; ~idan oyogʻigacha vom Kopfe bis zu den Füssen; 2. (rahbar) Haupt m, 3. (hayvonlar soni) Stück n; yuz ~ mol hundert Stück Vieh; 4. (qator) Spitze f; 5. (dona) bir ~ piyoz Zwiebelknolle f; ~idan von Anfang an"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "38"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "schwach", "examples": []}, {"order": 2, "text": "mit schwachem Charakter", "examples": []}, {"order": 3, "text": "(yaxshi tortilmagan)", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bo'sh II", "raw_meaning": "1. schwach, schlaff; 2. mit schwachem Charakter, charakterlos; 3. (yaxshi tortilmagan) lose, locker"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "413"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "boshi taroq, dumi oʻroq", "source": ""}, {"text": "bosh omon boʻlsa doʻppi topilar", "source": ""}, {"text": "bosh aybini boʻrk yopar", "source": ""}, {"text": "boshim kal, koʻnglim nozik", "source": ""}, {"text": "boshim ogʻriydi", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bosh", "raw_meaning": "1. голова; головной; ~i taroq, dumi oʻroq загадка голова гребешком, хвост серпом (Петух); ~ omon boʻlsa doʻppi topilar погов. была бы цела голова, а тюбетейка найдется; соотв. здоров будешь, всё добудешь; ~ aybini boʻrk yopar погов. шутл. лысину прикрывает шапка; ~im kal, koʻnglim nozik погов. букв. голова моя плешива, но душа тонка (о капризном, разборчивом, привередливом человеке); ~im ogʻriydi у меня болит голова; ~ kiyim головной убор; 2. глава, главный; первый; головной; ~ injener главный инженер; ~ bola первый ребёнок (первенец); ~ maqola передовица; soʻz ~i предисловие; ~ toʻgʻon головная плотина; 3. штука, голова; oʻn ~ qoʻy десять голов баранов; 4. начало; исток; yil ~ida в начале года; ~i oʻtgan sonda начало в предыдущем номере; daryo ~i исток реки; ◊ ~ini yoʻqotmoq терять самообладание; uyqudan ~ koʻtarmoq просыпаться; ~ olib ketmoq уходить (уезжать) навсегда; ~ tortmoq уклоняться (от работы, дела); ~i qotmoq не знать, что делать; ~dan kechirmoq испытывать, переживать; ~ boʻlmoq возглавить, руководить; gektar ~iga с гектара, на гектар; kishi ~iga на каждого человека, с каждого человека; ~ ustiga пожалуй-ста; ~i koʻkka (osmonga) yetdi он очень обрадовался; bir yoqadan ~ chiqarib дружно, все как один; ~ qoʻshmoq принимать участие, вмешиваться; ~ kelishik грам. именительный падеж."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "419"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "boʻsh omborga qulf na darkor", "source": ""}, {"text": "boʻsh qop tik turmas", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bo‘sh", "raw_meaning": "1. пустой, порожний; ~ omborga qulf na darkor погов. к чему вешать замки на пустой амбар; ~ qop tik turmas погов. пустой мешок стоять не будет; соотв. на голодный желудок не поработаешь; ~ yer пустующая земля; пустошь; ~ xayol пустая фантазия; 2. незанятый, свободный; ~ o‘rin свободное место, вакантное место; ~ vaqt свободное время; ◊ ~ yurmoq шататься без дела; qo‘lim ~ я не занят; ~ kelmaslik не поддаваться, не уступать (кому-л. в чём-л.); ~ kelmoq поддаваться; уступать (кому-л. в чём-л.); проявлять слабость, пасовать (перед кем-чем)."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "451"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "bosh ogʻrigʻi", "source": ""}, {"text": "bosh suyagi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bosh", "raw_meaning": "n head, chief, main; ~ og'rig'i headache;~ suyagi skull, cranium"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "459"}, "pos": "a", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bo'sh", "raw_meaning": "a 1) empty, hollow; 2) vacant; 3) weak, poor, feeble; 4) poorly, feeble; ~ ko'cha deserted street"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "25"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}, {"order": 5, "text": "", "examples": []}, {"order": 6, "text": "", "examples": []}, {"order": 7, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BOSH", "raw_meaning": "1. bas; 2. awıs. aqıl-es, miy; 3. basshı, baslıq; 4. úlken, tiykarģı; 5. eń kerekli, jetekshi; 6. eń aldıńģı, birinshi; 7. awıs. adam, kisi;"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "28"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "bos", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BO‘SH", "raw_meaning": "– bos."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "38"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "leer", "examples": []}, {"order": 2, "text": "frei", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bo'sh I", "raw_meaning": "1. leer; 2. frei, unbeschäftigt; ~ vaqtda in der Freizeit; ~ kelmoq nachgeben, klein beigeben"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha oʻquv lugʻati", "title": "ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Сулаймонов, Мўминжон; Раҳматуллаев, Юнусхон; Ғойиббоева, Райҳоной; Сулаймонова, Хулкарой (2021). ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim.", "url": "https://til.uz/lugatlar/hammabop-ozbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha-oquv-lugati/", "page": "25"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "رأس", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Бош", "raw_meaning": "رأس ra`s голова Head"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "40"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "асосий"}], "extra": {"raw_word": "бош", "raw_meaning": "(син. асосий) general, basic, principle, main, key, initial, first, elementary, cardinal; bulk; бош вакил general agent; бош бошкарма central board (head quarters); бош бошкарувчи general manager; бош директор director general; бош идора (офис) head (principle) office; бош куча main street; chief engineer; бош макола leading article (leader, editorial); бош назоратчи chief inspector; бош тортиш evasion (deviation); бошидан утказмок go through (experience, endure, suffer, survive, outlive)."}}]}