{"headword": "birinchi", "key": "birinchi", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Tartib oʻrni 1 raqami bilan belgilangan, 1 nomerli.", "examples": [{"text": "Birinchi jild. Birinchi bet. Birinchi qator. Navoiy koʻchasidagi birinchi uy.", "source": ""}, {"text": "U birinchi qoʻshiqni yaxshi aytdi.", "source": "Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}, {"text": "Yoʻlchi birinchi kun bozorni aylana-aylana, kechga qadar uch-toʻrt yerga yuk orqaladi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 2, "text": "Qatorda eng oldingi oʻrinda turgan, eng oldingisi, eng avvalgisi.", "examples": [{"text": "Birinchi arava toʻxtamay oʻtib ketdi.", "source": "O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa"}, {"text": "Birinchi masala yuzasidan Boʻtaboy akaga soʻz berildi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Oʻsha kuni birinchi soʻroq shu bilan tugadi.", "source": "E. Raimov, Ajab qishloq"}]}, {"order": 3, "text": "Boshqalariga nisbatan eng oldingi, bosh; toʻngʻich.", "examples": [{"text": "Birinchi farzand.", "source": ""}]}, {"order": 4, "text": "Sanab oʻtilgan, zikr qilingan yoki koʻzda tutilgan narsalarning oldingisi, avvalgisi.", "examples": [{"text": "Gʻoliblar uchun uch mukofot belgilandi: birinchisi — 10000 soʻm, ikkinchisi — 5000 soʻm, uchinchisi — 3000 soʻm.", "source": ""}, {"text": "Mirzayev Latofatxonga ikkita xat yozdi. Birinchi xati-ku boshdan-oyoq “rahmat“dan iborat edi, keyingisida qulogʻingizga aytadigan gapim bor degan mazmunda shama qildi.", "source": "A. Qahhor, Koʻk konvert"}]}, {"order": 5, "text": "Ish-harakatda hammadan oldin qatnashgan yoki qatnashadigan, eng avvalgi, ilk.", "examples": [{"text": "Uni eng birinchi men koʻrib qoldim.", "source": ""}, {"text": "jazoga loyiq mushtumzoʻrlarni nom-banom aytaylik. Qani, yozing, oʻrtoq Samandarov! Birinchi kim?", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 6, "text": "Eng avval, ilk bor paydo boʻlgan, yuzaga kelgan; hammadan oldin sodir boʻlgan, yuz bergan; dastlabki.", "examples": [{"text": "Birinchi xil muhabbat — tilda, ikkinchi xil muhabbat dilda boʻladi.", "source": "A. Qahhor, Asarlar"}, {"text": "Turgʻunoy birinchi tovushni eshitganda, seskandi, soʻnggilari esa uni vahimaga soldi.", "source": "A. Qahhor, Maston"}, {"text": "Atrof jimjit. Uzoqdan xoʻrozning birinchi qichqirigʻi eshitildi.", "source": "P. Qodirov, Yulduzli tunlar"}]}, {"order": 7, "text": "Oldin koʻrilmagan, endi ilk bor yuz bergan.", "examples": [{"text": "Ota majlisda birinchi soʻzga chiqishi ekan.", "source": "A. Qahhor, Asror bobo"}, {"text": "Tanklar jangini Ahmadjon birinchi koʻrishi edi.", "source": "A. Qahhor, Oltin yulduz"}, {"text": "Kumushbibi oʻziga tomon keluvchi bu dahshatli xotinni umrida birinchi marta koʻrishi edi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Nuri chiday olmadi, birinchi marta achchiqlanib gapirdi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 8, "text": "", "examples": [{"text": "Bu yilgi musobaqalarda komandamiz birinchi.", "source": ""}, {"text": "U birinchilar qatorida frontga borish haqida ariza yozdi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "U Mirzachoʻlga birinchilar qatorida kelgin edi.", "source": "Guldasta"}]}, {"order": 9, "text": "Malakasi, mahorati jihatdan eng yuqori, ustun; eng mohir.", "examples": [{"text": "Shaharda birinchi usta.", "source": ""}]}, {"order": 10, "text": "Hammasidan zarur, eng muhim, asosiy, bosh.", "examples": [{"text": "Hukumatga yordam berish bizning birinchi vazifamiz boʻlishi kerak.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Fan-texnika gʻoyat taraqqiy etgan hozirgi davrda ham non elning eng birinchi hayotiy negizi boʻlib qolmoqda.", "source": "Gazetadan"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "sn", "source_url": "https://izoh.uz/word/birinchi"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "174"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "birinchi beriladigan suyuq ovqat", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "qarang", "target": "время"}, {"kind": "qarang", "target": "очередь"}, {"kind": "qarang", "target": "взгляд"}, {"kind": "qarang", "target": "выходить"}], "extra": {"raw_word": "birinchi (birinchi beriladigan suyuq ovqat); подать на первое борщ", "raw_meaning": "birinchisiga karam sho‘rva tortmoq ♦ первая помощь dastlabki yordam (bemorga vrach kelgunga qadar ko‘rsatiladigan yordam); [в] первое время см. время; в первую очередь см. очередь; с первого взгляда см. взгляд; выходить (выйти) на первое место см. выходить."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "408"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "birinchi kun mehmon – oltin mehmon, ikkinchi kun – kumush, uchinchi kun – mis,", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "birinchi", "raw_meaning": "первый; ~ kun mehmon – oltin mehmon, ikkinchi kun – kumush, uchinchi kun – mis,"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "446"}, "pos": "num.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "birinchi", "raw_meaning": "num. the first; ~ bet page one; ~ ovqat the first dish, the first course; ~ bob the first chapter, chapter one; ~ qavat ground floor"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "22"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BIRINCHI", "raw_meaning": "1. birinshi; 2. dáslepki, áwelgi, tuńģısh; 3. usta, sheber; 4. tiykarģı."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "29"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "birinchi", "raw_meaning": "(der), (die), (das) erste; ~ sentabr der erste September; ~ marta das erste Mal(e); ~ yordam die Erste Hilfe; ~ dan zum einen; ~ o‘rinni olmoq den ersten Platz nehmen"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "36"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "биринчи", "raw_meaning": "first, former; биринчи навбатда in the first place; кейинги ойнинг биринчи кунлари early next month."}}]}