{"headword": "bir", "key": "bir", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "1 raqami va shu raqam bilan ifodalangan eng kichik son, miqdor.", "examples": [{"text": "Bir kam qirq. Oʻndan bir. Bir-u bir — ikki. Yaxshi otga — bir qamchi, yomon otga — ming qamchi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Yetti qiz bir onaning bolasiday ahil turishardi.", "source": "S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar"}]}, {"order": 2, "text": "Hisob, miqdor, oʻlcham, chama maʼnolarini anglatuvchi soʻzlar bilan kelib, predmetlarning miqdori, oʻlchamini anglatadi.", "examples": [{"text": "Bir juft. Bir metr. Bir hafta. Bir tanob. Bir yil. Bir minut. Bir oʻram. Bir toʻda. Bir soat. Bir asr. Bir burda. Bir dasta.", "source": ""}, {"text": "Bir oydan beri tutolmaymiz.", "source": "S. Ahmad, Yulduz"}, {"text": "Bir zum ikkilanib turdi.", "source": "T. Ashurov, Oq ot"}, {"text": "Qoraboy bir hafta ishga chiqmadi.", "source": "T. Ashurov, Oq ot"}, {"text": "Unga bir dasta gul uzatib, oʻtib ketdi.", "source": "S. Ahmad, Ufq"}, {"text": "Bir hafta deganda koʻzini ochdi.", "source": "T. Ashurov, Oq ot"}, {"text": "Tiniq osmonda bir juft laylak beozor suzadi.", "source": "S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar"}, {"text": "Odam dunyoga bir marta keladi.", "source": "T. Ashurov, Oq ot"}]}, {"order": 3, "text": "Baʼzi otlardan oldin kelib, noaniqlik tushunchasini ifodalaydi va “qandaydir“, “allaqanday“, allaqaysi kabi maʼnolarni bildirib keladi.", "examples": [{"text": "Sizni bir odam soʻrab kelgan edi.", "source": ""}, {"text": "Uning koʻkragini bir nima chuqur ezdi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Shu chogʻ bir xotin bir boʻlak non olib kirdi.", "source": "Gʻayratiy, Unutilmas kunlar"}, {"text": "Hidoyatxonni bir narsa chaqqan ekan, shoshilib keldilar-da, eshikni berklab oldilar.", "source": "Hamza"}, {"text": "Mahvash oʻshanda oʻrtoqlari bilan bir toʻyga borgandi.", "source": "T. Ashurov, Oq ot"}, {"text": "Yoʻq, hovliqmangiz, bunda foydali bir sir bor!", "source": "A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy"}, {"text": "oʻq tekkan oyogʻini bir xotin oq doka bilan bogʻlamoqda edi.", "source": "Gʻayratiy, Unutilmas kunlar"}]}, {"order": 4, "text": "Feʼllar oldidan kelib, feʼldan anglashiluvchi ish-harakatning bir marta bajarilishi yoki yuz berishini ifodalaydi.", "examples": [{"text": "Odam dunyoga bir keladi. Yetti oʻlchab, bir kes.", "source": "Maqol"}, {"text": "Bir sinalgan yomonni qayta-qayta sinama.", "source": "Maqol"}, {"text": "Unga mahliyo boʻlib tikilib turgan xotinning kipriklari bir silkindi.", "source": "S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar"}, {"text": "— Biz endi seni turli-turli balolarga solamiz, buni bir bil! — deb musht doʻlaydilar.", "source": "A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy"}, {"text": "Toʻmtoq qoshlari, chaqnagan koʻzlari bir koʻrganni dovdiratib qoʻyardi.", "source": "S. Ahmad, Yulduz"}]}, {"order": 5, "text": "Belgi-xususiyat ifodalovchi soʻzlar oldidan kelib, oʻsha soʻz maʼnosining kuchayishiga xizmat qiladi.", "examples": [{"text": "Oʻgʻli bir yaxshi yigit ekan, bir kelishgan, chiroyliki", "source": ""}, {"text": "Boya Mahvash bir ajoyib gap aytdi.", "source": "T. Ashurov, Oq ot"}, {"text": "Shahnoza degan bir qaqajon qiz gazetami yulib olib oʻqidi.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}]}, {"order": 6, "text": "Ajratish, taʼkidlab koʻrsatish uchun xizmat qiladi.", "examples": [{"text": "Hamma rozi boʻldi, bir men rozi boʻlmadim. Bu ishni bir oʻzi bajardi. Uyda bir oʻzim qoldim. Kamtarlik ham bir xislat.", "source": "Maqol"}, {"text": "Bu bir ibrat.", "source": "A. Qahhor, Oltin yulduz"}, {"text": "Vali aka oʻgʻliga bir otagina boʻlib qolmay, uning eng yaqin hamdardi ham edi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Shuni bir bilib qoʻyginki, Xonzoda tirik ekan, kelinlarga kun yoʻq.", "source": "Hamza, Boy ila xizmatchi"}]}, {"order": 7, "text": "Kesim vazifasida kelganda, bir-damlik, umumiylik yoki bir xillik, oʻxshashlik maʼnolarini ifodalaydi.", "examples": [{"text": "Ularning hammasi bir. Bizning yoshimiz bir. Bizning soʻzimiz bilan ishimiz bir. Kemaga tushganning joni bir.", "source": "Maqol"}]}, {"order": 8, "text": "Baʼzi otlar bilan qoʻllanganda, “shunday“, shunaqa soʻzlariga teng kelib, boʻrt-tirish maʼnosini anglatadi.", "examples": [{"text": "Bir imorat qurayki, barchaning ogʻzi ochilib qolsin. Bir oʻynab berayki, hamma qoyil qolsin.", "source": ""}, {"text": "Bir oʻlkaki, tuprogʻida oltin gullaydi.", "source": "H. Olimjon, Oʻlka"}]}, {"order": 9, "text": "Qoʻshma soʻzlar tarkibida kelib, turli xil maʼnolarni ifodalaydi.", "examples": [{"text": "Bir vaqt, bir mahal, bir muncha, bir oz, bir qancha, baʼzi bir, har bir, hech bir, bir asosli, bir jinsli.", "source": ""}, {"text": "Abdujalilboynikidagi ziyofatni Mulla Obid bir muncha taajjub ichida oʻtkazdi.", "source": "A. Qodiriy, Obid ketmon"}, {"text": "Bir ozdan keyin u kiyinib olib, yoʻlga otlandi.", "source": "A. Obidjon, Akang qaragʻay Gulmat"}]}, {"order": 10, "text": "Ayiruvchi bogʻlovchi vazifasida kelib, gapning uyushgan boʻlaklarini yoki qoʻshma gap qismlarini bogʻlashga xizmat qiladi.", "examples": [{"text": "Bir unday boʻladi, bir munday boʻladi. Bir kat-taning gapiga kir, bir — kichikning.", "source": "Maqol"}, {"text": "Umri bir oqardi, bir qizardi-yu, meni quchoqlab yigʻladi.", "source": "A. Qahhor, Xotinlar"}, {"text": "Bu gapga chindan ishongan Nilufar taajjublanib, bir akasiga, bir mushukka qaradi.", "source": "S. Ahmad, Yulduz"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "sn", "source_url": "https://izoh.uz/word/bir"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "36"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "1va shu raqam bilan ifodalangan son, miqdor.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "БИР", "raw_meaning": "BİR 1.1ва шу рақам билан ифодаланган сон, миқдор."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "307"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Sayıların ilki, 1.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BİR", "raw_meaning": "БИР Sayıların ilki, 1."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "73"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "bir, yagona, yagona Tangri", "examples": [{"text": "Eligkä du’a qïldï ögdi birig", "source": ""}, {"text": "Eligkä du’a qïldï ögdi birig", "source": ""}, {"text": "Eligkä du’a qïldï ögdi birig", "source": "QBK, 175₇"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BIR", "raw_meaning": "bir, yagona, yagona Tangri–один, единый бог –only, one, God. Eligkä du’a qïldï ögdi birig – Hukmdor uchun duo qildi, yagona Tangriga madh o‘qidi – Помолился за правителя, воздал хвалу Единому – Prayed for the ruler, praised the One (QBK, 175₇)."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "408"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "bir parcha patir, olamga tatir", "source": ""}, {"text": "bir boshga bir oʻlim", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": [{"text": "bir kishi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bir", "raw_meaning": "1. один, одна, одно; ~ parcha patir, olamga tatir загадка одна лепешка-патыр радует весь мир (Луна); ~ boshga bir o‘lim погов. на одну голову один конец; соотв. двум смертям не бывать, а одной не миновать; 2. некий, какой-то; ~ kishi кто-то."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "446"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "bir yoki ikki", "source": ""}, {"text": "yuzdan bir", "source": ""}, {"text": "ulardan bir i", "source": ""}, {"text": "bir kam yigirma", "source": ""}, {"text": "bir poy etik", "source": ""}, {"text": "bir marta", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bir", "raw_meaning": "one; ~ yoki ikki one or two; yuzdan ~ one in a hundred; ulardan ~ i one of them; ~ kam yigirma nineteen; ~ poy etik one boot; ~ marta once;; ~ qilmoq unite; ~-~ iga one to another; ~ o'zi himself (herself); ~ boshdan from the beginning; ~ xil the same; identical"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "22"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "bir", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BIR", "raw_meaning": "bir."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "29"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bir", "raw_meaning": "ein, eins; ~ni ~ga qo‘shmoq eins mit eins multiplizieren, ~ o‘zi (yolg‘iz) allein, kein anderer; ~ma-~ (yakkama-yakka) unter vier Augen"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha oʻquv lugʻati", "title": "ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Сулаймонов, Мўминжон; Раҳматуллаев, Юнусхон; Ғойиббоева, Райҳоной; Сулаймонова, Хулкарой (2021). ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim.", "url": "https://til.uz/lugatlar/hammabop-ozbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha-oquv-lugati/", "page": "48"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "бир", "raw_meaning": "واحد Waahid один One"}}]}