{"headword": "Былина", "key": "bilina", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "41"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "былина. IX—XIII asrlarda rus xalqining dunyoqarashi, orzu-istaklarining ifodasi sifatida yuzaga kelgan epik xarakterdagi qahramonlik qoʻshiqlari. Bilinalarda tarixiy, real obrazlar fantastik toʻqimalar asosida boyitilgan holda aks ettiriladi. Xalq ogʻzaki ijodining mustaqil janri sifatida bilinalar boshqa xalqlar eposi (q. Epos), jumladan, oʻzbek xalq dostonlari bilan bir qatorda turadi. Bilinalarda asosan real rus yeriga xos voqea-hodisalar aks etsa ham, uning tasvirida fantastik elementlar uchraydi: bahodirlar gʻayritabiiy kuchlar bilan jang qiladi, mifologik dushmanlar ustidan gʻalaba qozonadi. Shuning uchun ham fantastik tasvir bilinalarga xos poetik shartlardan biri hisoblanadi. Chunki bilinalar bu fantastik tasvirni oʻziga qadar boʻlgan mifologik folklordan anʼana sifatida qabul qilib olgan. Bilinalar qahramonlik qoʻshiqlari sifatida rus tarixiy hayoti haqida hikoya qilgani uchun ulardagi mavjud syujet (q.) lar Kiyev knyazi Vladimirga bogʻliq holda turkumlashgan. Bilina syujetlarining bunday markazlashishi umumrus yerlarining Kiyev atrofida birlashishiga bogʻliqdir. Bilinalarning real tarixiy hayot bilan munosabati masalasida sovet olimlari ikki xil qarashni olgʻa suradilar. Birinchi qarash vakillaridan biri rus olimi V. Ya. Propp, bilinalar badiiy xususiyatlari jihatidan biror konkret davrni aks ettirmay, balki koʻp davrlar bilan bogʻlanadi deb hisoblaydi. Shunga muvofiq bilinalar rus xalqining koʻp asrlik ideallarini ifodalaydi. Ikkinchi xil qarash vakili B. A. Ribakov, bilinalar hamma vaqt u yoki bu konkret davrning badiiy tasviri sifatida yuzaga keladi, deb hisoblaydi. Bilinalarning real tarixiy hayotga aloqadorligi masalasida V. Ya. Proppning fikri haqiqatga yaqin. Bilinalarning asosiy qismi IX—XIII asrlarda Rossiyaning turli joylarida: Kiyev Rusi, Shimoli-sharqiy Rus, Shimoli-gʻarbiy Rus, Janubi-gʻarbiy Rusda yaratilgan. Shuning uchun ham bilinalardagi obrazlar ruhi, yoʻnalishi turli joy va davrlar xarakteriga bogʻlanib ketadi. Masalan, Dob-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Былина", "raw_meaning": "былина. IX—XIII асрларда рус халқининг дунёқараши, орзу-истакларининг ифодаси сифатида юзага келган эпик характердаги қаҳрамонлик қўшиқлари. Билиналарда тарихий, реал образлар фантастик тўқималар асосида бойитилган ҳолда акс эттирилади. Халқ оғзаки ижодининг мустақил жанри сифатида билиналар бошқа халқлар эпоси (қ. Эпос), жумладан, ўзбек халқ достонлари билан бир қаторда туради. Билиналарда асосан реал рус ерига хос воқеа-ҳодисалар акс этса ҳам, унинг тасвирида фантастик элементлар учрайди: баҳодирлар ғайритабиий кучлар билан жанг қилади, мифологик душманлар устидан ғалаба қозонади. Шунинг учун ҳам фантастик тасвир билиналарга хос поэтик шартлардан бири ҳисобланади. Чунки билиналар бу фантастик тасвирни ўзига қадар бўлган мифологик фольклордан анъана сифатида қабул қилиб олган. Билиналар қаҳрамонлик қўшиқлари сифатида рус тарихий ҳаёти ҳақида ҳикоя қилгани учун улардаги мавжуд сюжет (қ.) лар Киев князи Владимирга боғлиқ ҳолда туркумлашган. Билина сюжетларининг бундай марказлашиши умумрус ерларининг Киев атрофида бирлашишига боғлиқдир. Билиналарнинг реал тарихий ҳаёт билан муносабати масаласида совет олимлари икки хил қарашни олға сурадилар. Биринчи қараш вакилларидан бири рус олими В. Я. Пропп, билиналар бадиий хусусиятлари жиҳатидан бирор конкрет даврни акс эттирмай, балки кўп даврлар билан боғланади деб ҳисоблайди. Шунга мувофиқ билиналар рус халқининг кўп асрлик идеалларини ифодалайди. Иккинчи хил қараш вакили Б. А. Рибаков, билиналар ҳамма вақт у ёки бу конкрет даврнинг бадиий тасвири сифатида юзага келади, деб ҳисоблайди. Билиналарнинг реал тарихий ҳаётга алоқадорлиги масаласида В. Я. Проппнинг фикри ҳақиқатга яқин. Билиналарнинг асосий қисми IX—XIII асрларда Россиянинг турли жойларида: Киев Руси, Шимоли-шарқий Русь, Шимоли-ғарбий Русь, Жануби-ғарбий Русда яратилган. Шунинг учун ҳам билиналардаги образлар руҳи, йўналиши турли жой ва даврлар характерига боғланиб кетади. Масалан, Доб-"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "8"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "былина", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "былина", "raw_meaning": "былина,"}}]}