{"headword": "bel", "key": "bel", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Orqa suyakning (umurtqa pogʻonasining) pastki qismi.", "examples": [{"text": "Odamning beli. Otning beli. Beli bukchaygan. Bel muskullari. Bel ogʻrigʻi.", "source": ""}, {"text": "Beli sinib yotgan sarboz ham oyga tikilar, undan najot yoʻq.", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}]}, {"order": 2, "text": "Gavdaning koʻkrak qafasi bilan boʻksa oʻrtasidagi eng xipcha qismi; biqin.", "examples": [{"text": "Beli yoʻgʻon odam. Beli xipcha qiz.", "source": ""}, {"text": "Tortishmachoq boshlandi: qiz tomondan gupchakdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga tushdi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Ular qizning boʻyi, beli, yelkasi va qoʻllarini oʻlchab yozib olishdi.", "source": "I. Rahim, Ixlos"}, {"text": "Buviniso ikki qoʻli bilan belini ushlab, qaddini koʻtardi.", "source": "Oydin, Hikoyalar"}]}, {"order": 3, "text": "Yon, choʻntak yoki belbogʻ maʼnosida.", "examples": [{"text": "Belimda pul, boshimda savagʻichdan toʻqilgan katta qafasda kukkulab turgan bir juft qumri.", "source": "Gʻ. Gʻulom, Shum bola"}, {"text": "Besh-oʻn qogʻozni belimga tugib, ust-boshimni but qilib yurtimga joʻnab ketay degandim.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "— Belimdagi zogʻora nonni suvga botirib yeb, kunni kech qildim, — dedi qalandar yigit Avazga.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}]}, {"order": 4, "text": "Biror narsaning oʻrta qismi, oʻrtasi.", "examples": [{"text": "Shoʻxsoy qishloqning qoq belidan ayqirib oqadi.", "source": "H. Nazar, Soʻnmas chaqmoqlar"}, {"text": "Poʻlat abzal, nayzalar sinib borar belidan.", "source": "Nurali"}, {"text": "U [Qoʻqon J Soʻx daryosi va undan tara-lib chiqadigan koʻplab ariqlardan sugʻoriladigan vohaning oʻrta belida joylashgan.", "source": "K. Yashin, Hamza"}]}, {"order": 5, "text": "Jismoniy yoki moddiy kuchning ramzi.", "examples": [{"text": "Yomonga el boʻlguncha, Yaxshiga bel boʻl.", "source": "Maqol"}]}, {"order": 6, "text": "Togʻ va tepaliklarning egarsimon eng baland joyi.", "examples": [{"text": "Boʻz yigitlar bir gʻayrati toshib, Necha togʻdan, necha bellardan oshib", "source": "Yodgor"}, {"text": "Seni mingan beklar daryoday toshdi, Necha bel-u necha togʻlardan oshdi.", "source": "Malikayi ayyor"}]}, {"order": 7, "text": "Belini sindirmoq Katta moddiy, jismoniy yoki maʼnaviy zarar yetkazmoq.", "examples": [{"text": "Behuda harakat belni sindiradi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Gapning belini sindirmanglar, jim turing, Haydarcha gapiraversin.", "source": "S. Ayniy, Jallodlar"}, {"text": "hosil nobud boʻldi, ishimizning beli sindi.", "source": "S. Ayniy, Qullar"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/bel"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Yer qazish, sochilgan narsalarni olib solish, toʻplash uchun ishlatiladigan yogʻoch sopli temir qurol; belkurak.", "examples": [{"text": "Bel bilan yer kovlamoq. Belni peshlagan bilar, yerni ishlagan bilar.", "source": "Maqol"}, {"text": "Koʻp gapirgandan koʻra, qoʻlingga belni ol-da, dalaga chiq.", "source": "Yoshlik"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/bel"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "33"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Orqa suyakning pastki qismi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "БЕЛ", "raw_meaning": "BEL Орқа суякнинг пастки қисми."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "302"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "İnsan bedeninde göğüsle karın arasındaki daralmış bölüm.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Bu bölümün, sırt altına rastlayan bölgesi. İçinden çıkılması güç, sakıncalı durum.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BEL", "raw_meaning": "БЕЛ 1.İnsan bedeninde göğüsle karın arasındaki daralmış bölüm. 2.Bu bölümün, sırt altına rastlayan bölgesi. İçinden çıkılması güç, sakıncalı durum."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "69"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "bel", "examples": [{"text": "Yarašyu yarayï bar ersä yaraš, yoq ersä yarïqlan bel alïsïb küräš", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BEL", "raw_meaning": "bel- пояс - waist. Yarašyu yarayï bar ersä yaraš, yoq ersä yarïqlan bel alïsïb küräš - Yarashish iloji bo‘lsa yarashgin, yo‘q bo‘lsa, sovut kiyginda, belidan tutib olishib, kurashgin - Если есть возможность поладить [миром], улаживай, если нет, надевай броню, сумей схватиться в борьбе, борись - If there is an opportunity to get along with the world, settle it, if not, put on armor, get a grip on the fight, fight (QBK, 127₂)."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "404"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "belin bogʻlab uy oʻrtasida oʻynar", "source": ""}, {"text": "beli ogʻrimaganning non yeyishiga boq", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bel I", "raw_meaning": "талия; поясница; ~in bog‘lab uy o‘rtasida o‘ynar загадка обвязавшись кушаком, посредь дома он отплясывает (Веник); ~i og‘rimaganning non yeyishiga boq посл. ирон. посмотри, как уплетает хлеб не гнувший спину (не работавший); xipcha ~ тонкая, гибкая талия; ◊ ~ bog‘lamoq (букв. обвязать поясницу) приниматься (за что-л.) с усердием; взяться (за работу); ishning ~iga tepmoq нанести ущерб делу; служить серьёзной помехой делу; ~i baquvvat (букв. с крепкой поясницей) богатый, зажиточный человек, толстосум; ~ olishmoq бороться, схватиться (с кем-л.); меряться силами (в борьбе); ~i bukildi (букв. стан его согнулся) он состарился от работы или горестей; работа (или горести) изнурили его; ~ingda belbog‘ing bormi?! ирон. (букв. есть ли на тебе поясной платок) мужчина ты или нет?!; ты поступаешь не по-мужски."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "404"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bel II", "raw_meaning": "лопата."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "440"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bel I", "raw_meaning": "n waist; loins; ~ og'rig'i pain in the small of one's back; ~ igacha up to the waist, waist deep; xipcha ~ slender waist; ~ idan quchoqlamoq put one's arm around somebody's waist"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "440"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bel II", "raw_meaning": "n spade, shovel"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "19"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "bel", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "BEL", "raw_meaning": "bel."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "24"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kreuz n", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bel", "raw_meaning": "anat. Kreuz n, Lende f, Taille [talje] f; ~ og‘rig‘i Kreuzschmerzen (pl)"}}, {"dictionary": {"name": "Fransuzcha-ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "ФРАНЦУЗЧА-РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Қораева, М. Ҳ. (1991). ФРАНЦУЗЧА-РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/frantsuzcha-ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "24"}, "pos": "adj.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "bel adj.", "raw_meaning": "см. beau; beau га қаранг;"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha oʻquv lugʻati", "title": "ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Сулаймонов, Мўминжон; Раҳматуллаев, Юнусхон; Ғойиббоева, Райҳоной; Сулаймонова, Хулкарой (2021). ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim.", "url": "https://til.uz/lugatlar/hammabop-ozbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha-oquv-lugati/", "page": "25"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "ظهر", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Бел", "raw_meaning": "ظهر Zahr спина Back"}}]}