{"headword": "Aylanma burgʻilashda", "key": "aylanma burgilashda", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "401"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "burgʻilash eritmasi yoki suv doloto ishlab turgan vaqtda quduq ichiga burgʻilash nasoslari yordamida haydaladi. Eritma minorani oʻng tomonida joylashgan vertikal quvurga, soʻng egiluvchan burgʻilash shlangi, vertlyug, boshqaruvchi quvur va BQB orqali haydaladi. Doloto teshigidan chiqib, quduq tubiga urilgan suyuqlik uni sovutadi va maydalangan jinslar (shlam)ni quduq devori bilan BQB oraligʻidagi halqasimon boʻshliq orqali yer yuzasiga olib chiqadi. Chiqqan eritma nov sistemasida va tozalash mexanizmlarida tozalanib, burgʻilash nasosining sigʻimiga kelib tushadi va yana quduqqa haydaladi. Quduq chuqurlashgan sari polispast sistemasiga osib qoʻyilgan kronblok, tal bloki, kryuk va tal qanotidan tarkib topgan BQB quduqqa tushirib boriladi. Boshqaruvchi quvur rotordan butunlay oʻtgandan soʻng, lebedka yordamida BQB yuqoriga (boshqaruvchi quvur uzunligicha) koʻtariladi va elevator yoki rotor stolidagi ponalar yordamida qotirilib osib qoʻyiladi. Soʻng boshqaruvchi quvur burab olinib chuqurligi uning uzunligiga teng qilib minoraning oʻng tomonida qazilgan va quvur bilan jihozlangan qiya shurfga tushiriladi. Keyin BQBga navbatdagi (uzunligi 12 m ga yaqin) burgʻilash quvuri ulanadi, elevator va ponalar olinib ulangan quvur uzunligicha quduq ichiga tushiriladi. Shurfdan boshqaruvchi quvurni vertlyug bilan birga koʻtarib, ularni BQBga burab mahkamlanadi, uni elevator va ponalardan boʻshatib dolotoni quduq tubiga yetkaziladi va burgʻilash davom ettiriladi. Tishlari yemirilgan dolotani almashtirish uchun quduqdan BQB butunlay chiqarib olinadi va yangi doloto bilan qayta tushiriladi. Lebedka barabani aylanganda tal kanat unga oʻraladi yoki boʻshaladi, oʻralganda tal bloki va kryuk koʻtariladi va aksincha. BQBni koʻtarishda ular ikki yoki uch quvur uzunligidagi svechalarga boʻlinadi, svecha uzunligi minora balandligiga qarab belgilanadi. Minora balandligi 41 m boʻlganda svecha uzunligi 24—25 m, 53 m boʻlganda — 36—37 m boʻladi. Burab olingan svechalar minora fonarida, vertikalga nisbatan 2—3° ga ogʻdirib taxlanadi. BQB quduqqa teskari tartibda tushiriladi. Neft va gaz quduqlarini burgʻilashda tub dvigatellaridan turbobur va elektrbur ishlatiladi. Turbobur bilan burgʻilashda BQB dan pastga qarab harakatlanayotgan burgʻilash eritmasi oqimining gidravlik energiyasi mexanik energiyaga aylanadi va doloto bilan birikkan oʻqni aylantiradi. Elektrbur dvigateliga tok kabel orqali yuboriladi, BQB ga qotirilgan dvigatel ishga tushib dolotani aylantiradi. Quduq ogʻzidagi yumshoq jinslarni yuvilishdan saqlash uchun dastlab mexanizm yordamida yoki qoʻlda 4—10 m li shurf qaziladi va unga yoʻnaltiruvchi deb nomlanuvchi mustahkamlovchi quvur tushiriladi. Mustahkamlovchi quvur va shurf oraligʻidagi boʻshliq sement qorishma bilan toʻldiriladi natijada quduq ogʻzi qotadi. Yoʻnaltiruvchi quvurning yuqori qismidan darcha ochiladi, B.j.da eritma shu joydan aylanish sistemasiga oqib chiqadi. B.j.da 150—400 m chuqurlikda yumshoq, darzlangan va sergʻovak jinslar ochiladi, ular quduq qazishni murakkablashtirishi mumkin. Shu sababli, bunday qatlamlar quduqqa MQBni tushirib ajratiladi. Quduq devori va MQB oraligʻiga sement qorishmasi haydaladi. Bunday MQB konduktor deb nomlanadi. Konduktor oʻrnatilgandan soʻng quduqni loyihada koʻrsatilgan chuqurlikkacha yoki ushbu quduq bilan ishlatilmaydigan gorizontlargacha qazish davom ettiriladi. Bunda turli murakkabliklar kelib chiqishi mumkin. Bunday hollarda quduqqa ikkinchi MQBni tushirish va sementlash kerak boʻladi va ular oraliq MQB deb ataladi. Burgʻilash sharoitlari murakkab boʻlganda", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Айланма бурғилашда", "raw_meaning": "бурғилаш эритмаси ёки сув долото ишлаб турган вақтда қудуқ ичига бурғилаш насослари ёрдамида ҳайдалади. Эритма минорани ўнг томонида жойлашган вертикал қувурга, сўнг эгилувчан бурғилаш шланги, вертлюг, бошқарувчи қувур ва БҚБ орқали ҳайдалади. Долото тешигидан чиқиб, қудуқ тубига урилган суюқлик уни совутади ва майдаланган жинслар (шлам)ни қудуқ девори билан БҚБ оралиғидаги ҳалқасимон бўшлиқ орқали ер юзасига олиб чиқади. Чиққан эритма нов системасида ва тозалаш механизмларида тозаланиб, бурғилаш насосининг сиғимига келиб тушади ва яна қудуққа ҳайдалади. Қудуқ чуқурлашган сари полиспаст системасига осиб қўйилган кронблок, тал блоки, крюк ва тал қанотидан таркиб топган БҚБ қудуққа тушириб борилади. Бошқарувчи қувур ротордан бутунлай ўтгандан сўнг, лебедка ёрдамида БҚБ юқорига (бошқарувчи қувур узунлигича) кўтарилади ва элеватор ёки ротор столидаги поналар ёрдамида қотирилиб осиб қўйилади. Сўнг бошқарувчи қувур бураб олиниб чуқурлиги унинг узунлигига тенг қилиб миноранинг ўнг томонида қазилган ва қувур билан жиҳозланган қия шурфга туширилади. Кейин БҚБга навбатдаги (узунлиги 12 м га яқин) бурғилаш қувури уланади, элеватор ва поналар олиниб уланган қувур узунлигича қудуқ ичига туширилади. Шурфдан бошқарувчи қувурни вертлюг билан бирга кўтариб, уларни БҚБга бураб маҳкамланади, уни элеватор ва поналардан бўшатиб долотони қудуқ тубига етказилади ва бурғилаш давом эттирилади. Тишлари емирилган долотани алмаштириш учун қудуқдан БҚБ бутунлай чиқариб олинади ва янги долото билан қайта туширилади. Лебедка барабани айланганда тал канат унга ўралади ёки бўшалади, ўралганда тал блоки ва крюк кўтарилади ва аксинча. БҚБни кўтаришда улар икки ёки уч қувур узунлигидаги свечаларга бўлинади, свеча узунлиги минора баландлигига қараб белгиланади. Минора баландлиги 41 м бўлганда свеча узунлиги 24—25 м, 53 м бўлганда — 36—37 м бўлади. Бураб олинган свечалар минора фонарида, вертикалга нисбатан 2—3° га оғдириб тахланади. БҚБ қудуққа тескари тартибда туширилади. Нефть ва газ қудуқларини бурғилашда туб двигателларидан турбобур ва электрбур ишлатилади. Турбобур билан бурғилашда БҚБ дан пастга қараб ҳаракатланаётган бурғилаш эритмаси оқимининг гидравлик энергияси механик энергияга айланади ва долото билан бириккан ўқни айлантиради. Электрбур двигателига ток кабель орқали юборилади, БҚБ га қотирилган двигател ишга тушиб долотани айлантиради. Қудуқ оғзидаги юмшоқ жинсларни ювилишдан сақлаш учун дастлаб механизм ёрдамида ёки қўлда 4—10 м ли шурф қазилади ва унга йўналтирувчи деб номланувчи мустаҳкамловчи қувур туширилади. Мустаҳкамловчи қувур ва шурф оралиғидаги бўшлиқ цемент қоришма билан тўлдирилади натижада қудуқ оғзи қотади. Йўналтирувчи қувурнинг юқори қисмидан дарча очилади, Б.ж.да эритма шу жойдан айланиш системасига оқиб чиқади. Б.ж.да 150—400 м чуқурликда юмшоқ, дарзланган ва серғовак жинслар очилади, улар қудуқ қазишни мураккаблаштириши мумкин. Шу сабабли, бундай қатламлар қудуққа МҚБни тушириб ажратилади. Қудуқ девори ва МҚБ оралиғига цемент қоришмаси ҳайдалади. Бундай МҚБ кондуктор деб номланади. Кондуктор ўрнатилгандан сўнг қудуқни лойиҳада кўрсатилган чуқурликкача ёки ушбу қудуқ билан ишлатилмайдиган горизонтларгача қазиш давом эттирилади. Бунда турли мураккабликлар келиб чиқиши мумкин. Бундай ҳолларда қудуққа иккинчи МҚБни тушириш ва цементлаш керак бўлади ва улар оралиқ МҚБ деб аталади. Бурғилаш шароитлари мураккаб бўлганда"}}]}