{"headword": "АССОЦИОНАЛИЗМ", "key": "assotsionalizm", "entries": [{"dictionary": {"name": "Psixologiya terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Турғунов, Қ. (1975). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўқитувчи» нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-psixologiya-terminlarining-izohli-lugati/", "page": "19"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "psixik faoliyatning barcha qonuniyatlari faqat assotsiatsiyalarning hosil boʻlishi va yuzaga chiqishidan iboratdir, degan qoidani ilgari suruvchi oqim. XVIII asrda Angliyada paydo boʻlgan bu oqim eng avval ikki qarama-qarshi yoʻnalishda mavjud boʻlgan: 1) materialistik oqim (asoschisi — Gobbs); 2) idealistik oqim (asoschisi — Berkli). Materialistik A. ning eng yirik namoyandalari Gartli, Pristli; idealistik A. ning asosiy vakillari esa Yum, Djems Mil, Djon Styuart — Mil, Ben va boshqalar edi. XIX asrning oxiri, XX asrning boshlaridagi baʼzi A. namoyandalari esa (Ribo, Ebbingauz, Myuller) turli oqimlardan olingan eklektik qoidalarni ilgari sura boshladilar. XX asrning boshlariga kelib, A. psixologiyadagi asosiy oqim boʻlib qoldi. Biroq uning gʻoyalari yetarli ilmiy fiziologik asosga ega emas edi: idealistik A. vakillari fiziologiyaning ahamiyatini inkor qiladilar; eklektik fikrdagi assotsianistlar esa assotsiatsiyalarning fiziologik asoslarini ilmiy jihatdan tushuntirib berolmadilar. Shuning uchun ham XX asrning boshlarida vyursburg maktabi deb atalgan oqim namoyandalari va geshtalt psixologiyaning tarafdorlari A. ni keskin tanqid qilib, uning gʻarb psixologiyasidagi obroʻsini pasaytirdilar. Assotsiatsiyalarning fiziologik asoslarini I. P. Pavlov va uning shogirdlari ilmiy ravishda tushuntirib berdilar. Ularning fikricha, assotsiatsiyalarning fiziologik asoslari bosh miya yarim sharlari qobigʻidagi muvaqqat nerv bogʻlanishlaridir. Bu bilan psixologiyadagi assotsiativ prinsip mustahkam ilmiy tayanchga ega boʻldi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "АССОЦИОНАЛИЗМ", "raw_meaning": "— ассоцианализм; психик фаолиятнинг барча қонуниятлари фақат ассоциацияларнинг ҳосил бўлиши ва юзага чиқишидан иборатдир, деган қоидани илгари сурувчи оқим. XVIII асрда Англияда пайдо бўлган бу оқим энг аввал икки қарама-қарши йўналишда мавжуд бўлган: 1) материалистик оқим (асосчиси — Гоббс); 2) идеалистик оқим (асосчиси — Беркли). Материалистик А. нинг энг йирик намояндалари Гартли, Пристли; идеалистик А. нинг асосий вакиллари эса Юм, Джемс Миль, Джон Стюарт — Миль, Бен ва бошқалар эди. XIX асрнинг охири, XX асрнинг бошларидаги баъзи А. намояндалари эса (Рибо, Эббингауз, Мюллер) турли оқимлардан олинган эклектик қоидаларни илгари сура бошладилар. XX асрнинг бошларига келиб, А. психологиядаги асосий оқим бўлиб қолди. Бироқ унинг ғоялари етарли илмий физиологик асосга эга эмас эди: идеалистик А. вакиллари физиологиянинг аҳамиятини инкор қиладилар; эклектик фикрдаги ассоцианистлар эса ассоциацияларнинг физиологик асосларини илмий жиҳатдан тушунтириб беролмадилар. Шунинг учун ҳам XX асрнинг бошларида вюрцбург мактаби деб аталган оқим намояндалари ва гештальт психологиянинг тарафдорлари А. ни кескин танқид қилиб, унинг ғарб психологиясидаги обрўсини пасайтирдилар. Ассоциацияларнинг физиологик асосларини И. П. Павлов ва унинг шогирдлари илмий равишда тушунтириб бердилар. Уларнинг фикрича, ассоциацияларнинг физиологик асослари бош мия ярим шарлари қобиғидаги муваққат нерв боғланишларидир. Бу билан психологиядаги ассоциатив принцип мустаҳкам илмий таянчга эга бўлди."}}]}