{"headword": "arxaizm", "key": "arxaizm", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Maʼlum davr uchun eskirgan, isteʼmoldan chiqa boshlagan til birligi — soʻz, ibora, grammatik shakl. Masalan, surur (sevinch), hayon (foyda) — lugʻaviy arxaizmlar.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/arxaizm"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "421"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "archaism", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "arxaizm", "raw_meaning": "n archaism"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "30"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(гр. archaios — қадимий сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "arxaizm. Hozirgi tilda eskirib qolgan soʻz, ibora va turli qoʻshimchalar boʻlib, u tildagi uslublarning almashinishi, ayrim narsa va predmetlarning jamiyat hayotidan butunlay yoʻqolishi natijasida yuzaga keladi. Arxaizm badiiy adabiyotda u yoki bu davr koloritini (q.) toʻlaroq aks ettirish uchun tasviriy vosita sifatida keng qoʻllaniladi. Masalan, A. Qodiriy oʻzining «Oʻtgan kunlar» romanida XIX asrga xos maktubiy uslubni berish uchun arxaizmdan unumli foydalangan. Xon yorligʻidan keltirilgan quyidagi parcha arxaizmga misol boʻla oladi: «Biz Turkiston mamlakatining xoni oʻz qalamravimiz va saltanatimiz uchun qipchoq toyifasini muzir deb bildik». Arxaizm baʼzan kesatiq, masxaralash maqsadida ham qoʻllaniladi. Masalan, A. Qahhorning «Maktub», Gʻ. Gʻulomning «Duoyi salom mushtoqona», Said Ahmadning «Maktub xususinda» kabi satirik asarlarida arxaizmlardan unumli foydalanilgan.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Архаизм", "raw_meaning": "(гр. archaios — қадимий сўзидан) — архаизм. Ҳозирги тилда эскириб қолган сўз, ибора ва турли қўшимчалар бўлиб, у тилдаги услубларнинг алмашиниши, айрим нарса ва предметларнинг жамият ҳаётидан бутунлай йўқолиши натижасида юзага келади. Архаизм бадиий адабиётда у ёки бу давр колоритини (қ.) тўлароқ акс эттириш учун тасвирий восита сифатида кенг қўлланилади. Масалан, А. Қодирий ўзининг «Ўтган кунлар» романида XIX асрга хос мактубий услубни бериш учун архаизмдан унумли фойдаланган. Хон ёрлиғидан келтирилган қуйидаги парча архаизмга мисол бўла олади: «Биз Туркистон мамлакатининг хони ўз қаламравимиз ва салтанатимиз учун қипчоқ тойифасини музир деб билдик». Архаизм баъзан кесатиқ, масхаралаш мақсадида ҳам қўлланилади. Масалан, А. Қаҳҳорнинг «Мактуб», Ғ. Ғуломнинг «Дуои салом муштоқона», Саид Аҳмаднинг «Мактуб хусусинда» каби сатирик асарларида архаизмлардан унумли фойдаланилган."}}, {"dictionary": {"name": "Lingvistik terminlar lugʻati", "title": "QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Allambergenova, Nigora Gúlmurzaevna (2022). QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI. Nukus: NUR TURAN PRINT.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qaraqalpaqsha-zbekshe-qazaqsha-t-rkmenshe-russha-lingvistikal-q-terminler-s-zligi/", "page": "11"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Arxaizm", "raw_meaning": "Arxaizm\tАрхаизм\tArhaizm\tАрхаизм"}}]}