{"headword": "АППЕРЦЕПЦИЯ", "key": "appertseptsiya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь психологических терминов", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Терминологический", "imprint": "Турғунов, Қ. (1975). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўқитувчи» нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-psixologiya-terminlarining-izohli-lugati/", "page": "17"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(лат. ad — га, perceptio — идрок, қабул қилиш)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "idrok protsessining shaxsning avvalgi bilim va tajribalari, qiziqishi, ehtiyoj va odatlari, umuman, psixik hayotining barcha mazmuni bilan belgilanishi; A. hodisasi tufayli kishilar idrokining mazmuni bir-biridan farq qiladi, yaʼni kishilar aynan bir xil narsani oʻz bilim darajasi, turmush tajribasi, dunyoqarashi hamda ijtimoiy kelib chiqishiga qarab turlicha idrok qiladilar. Mas., «reaksiya» soʻzini kimyogarlar moddalarning kimyoviy yoʻl bilan birikishi yoki ajralishi deb, sotsiologlar tarixiy taraqqiyotda orqaga chekinish deb, psixolog va fiziologlar esa organizmning taʼsirotga nisbatan qaytargan javob harakati deb idrok qiladilar. A. termini baʼzan idrokning aniqligi, toʻliqligi, yorqinligi kabi sifatlari maʼnosida ham ishlatiladi. A. hodisasi barqaror va vaqtincha deb ataluvchi ikki qismga boʻlinadi. Barqaror A. shaxsning dunyoqarashi, eʼtiqodi, ideali, bilim va madaniy saviyasi, kasbi hamda qiziqishlariga bogʻliqdir; vaqtincha A. esa faqat shaxsning idrok protsessidagi emotsional holatiga — kayfiyati, ruhlanishi kabilarga bogʻliqdir. I. P. Pavlovning oliy nerv faoliyati haqidagi taʼlimotiga koʻra, A. bosh miya qobigʻi sistemalilik faoliyatining natijasi boʻlib, bunda avvalgi tajribada hosil qilingan muvaqqat nerv bogʻlanishlari yangi nerv bogʻlanishlarining hosil boʻlishiga muayyan taʼsir koʻrsatadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "АППЕРЦЕПЦИЯ", "raw_meaning": "(лат. ad — га, perceptio — идрок, қабул қилиш) — апперцепция; идрок процессининг шахснинг аввалги билим ва тажрибалари, қизиқиши, эҳтиёж ва одатлари, умуман, психик ҳаётининг барча мазмуни билан белгиланиши; А. ҳодисаси туфайли кишилар идрокининг мазмуни бир-биридан фарқ қилади, яъни кишилар айнан бир хил нарсани ўз билим даражаси, турмуш тажрибаси, дунёқараши ҳамда ижтимоий келиб чиқишига қараб турлича идрок қиладилар. Мас., «реакция» сўзини кимёгарлар моддаларнинг кимёвий йўл билан бирикиши ёки ажралиши деб, социологлар тарихий тараққиётда орқага чекиниш деб, психолог ва физиологлар эса организмнинг таъсиротга нисбатан қайтарган жавоб ҳаракати деб идрок қиладилар. А. термини баъзан идрокнинг аниқлиги, тўлиқлиги, ёрқинлиги каби сифатлари маъносида ҳам ишлатилади. А. ҳодисаси барқарор ва вақтинча деб аталувчи икки қисмга бўлинади. Барқарор А. шахснинг дунёқараши, эътиқоди, идеали, билим ва маданий савияси, касби ҳамда қизиқишларига боғлиқдир; вақтинча А. эса фақат шахснинг идрок процессидаги эмоционал ҳолатига — кайфияти, руҳланиши кабиларга боғлиқдир. И. П. Павловнинг олий нерв фаолияти ҳақидаги таълимотига кўра, А. бош мия қобиғи системалилик фаолиятининг натижаси бўлиб, бунда аввалги тажрибада ҳосил қилинган муваққат нерв боғланишлари янги нерв боғланишларининг ҳосил бўлишига муайян таъсир кўрсатади."}}]}