{"headword": "Античное стихосложение", "key": "antichnoe stixoslojenie", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "26"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "antik sheʼr tuzilishi. Qadimgi grek (yunon) va rim sheʼr tuzilishi boʻlib, u metrik sheʼr tuzilishi yoki metrik sistema deb yuritiladi. Bu sheʼriy sistema choʻziq hamda qisqa hijolarning maʼlum tartibda kelishiga asoslanadi. Qisqa hijolar ◡, choʻziq hijolar — shakllari bilan ifodalanadi. Bu belgilar mora deb yuritiladi. Qisqa hijolar bir mora (◡) ga teng boʻlsa, choʻziq hijolar (—) esa ikki mora (◡◡)ga teng boʻladi. Choʻziq hamda qisqa hijolarning maʼlum tartibdagi gruppalashuviga stopa (q.) deyiladi. Asosiy stopalar quyidagilardan iborat: uch morali stopalar yamb (◡ —), xorey yoki troxey (— ◡), tribraxiy (◡◡◡); toʻrt morali stopalar spondey (— —), daktil (— ◡ ◡), anapest (◡ ◡ —); besh morali stopalar — bakxiy bilan antibakxiy (◡ — —, — — ◡), kretik (— ◡ —) va toʻrt peon (— ◡ ◡ ◡, ◡ — ◡ ◡, ◡ ◡ — ◡, ◡ ◡ ◡ —); olti morali stopalar moloss (— — —), xoriyamb (— ◡ ◡ —), antispast (◡ — — ◡) va ikki ionik (◡ ◡ — —, — — ◡ ◡); yetti morali stopalar— toʻrt epitrit (◡ — — —, — ◡ — —, — — ◡ —, — — — ◡). Har bir stopadagi ritmik urgʻu olmagan kuchsiz oʻrin arsis, ritmik urgʻuli kuchsiz oʻrinlar tesis deb ataladi. Antik sheʼr tuzilishi poeziya sinkret xarakterga ega boʻlgan davrlarda, yaʼni sheʼr va muzika birgalikda ijro etiladigan davrlarda yuzaga kelib, uning nazariyasi keyinroq ishlangan. Muzika va sheʼriyat sanʼat sifatida alohida-alohida mustaqil boʻlgach, boʻgʻinlarning choʻziq va qisqaligi asosiy oʻlchov birligi sifatida qabul qilingan. Keyinchalik bu sheʼriy sistema oʻz oʻrnini sillabik (q.) va sillabik-tonik (q.) sheʼriy sistemaga boʻshatib berdi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Античное стихосложение", "raw_meaning": "— антик шеър тузилиши. Қадимги грек (юнон) ва рим шеър тузилиши бўлиб, у метрик шеър тузилиши ёки метрик система деб юритилади. Бу шеърий система чўзиқ ҳамда қисқа ҳижоларнинг маълум тартибда келишига асосланади. Қисқа ҳижолар ◡, чўзиқ ҳижолар — шакллари билан ифодаланади. Бу белгилар мора деб юритилади. Қисқа ҳижолар бир мора (◡) га тенг бўлса, чўзиқ ҳижолар (—) эса икки мора (◡◡)га тенг бўлади. Чўзиқ ҳамда қисқа ҳижоларнинг маълум тартибдаги группалашувига стопа (қ.) дейилади. Асосий стопалар қуйидагилардан иборат: уч морали стопалар ямб (◡ —), хорей ёки трохей (— ◡), трибрахий (◡◡◡); тўрт морали стопалар спондей (— —), дактиль (— ◡ ◡), анапест (◡ ◡ —); беш морали стопалар — бакхий билан антибакхий (◡ — —, — — ◡), кретик (— ◡ —) ва тўрт пеон (— ◡ ◡ ◡, ◡ — ◡ ◡, ◡ ◡ — ◡, ◡ ◡ ◡ —); олти морали стопалар молосс (— — —), хориямб (— ◡ ◡ —), антиспаст (◡ — — ◡) ва икки ионик (◡ ◡ — —, — — ◡ ◡); етти морали стопалар— тўрт эпитрит (◡ — — —, — ◡ — —, — — ◡ —, — — — ◡). Ҳар бир стопадаги ритмик урғу олмаган кучсиз ўрин арсис, ритмик урғули кучсиз ўринлар тесис деб аталади. Антик шеър тузилиши поэзия синкрет характерга эга бўлган даврларда, яъни шеър ва музика биргаликда ижро этиладиган даврларда юзага келиб, унинг назарияси кейинроқ ишланган. Музика ва шеърият санъат сифатида алоҳида-алоҳида мустақил бўлгач, бўғинларнинг чўзиқ ва қисқалиги асосий ўлчов бирлиги сифатида қабул қилинган. Кейинчалик бу шеърий система ўз ўрнини силлабик (қ.) ва силлабик-тоник (қ.) шеърий системага бўшатиб берди."}}]}