{"headword": "АЛКИЛАТ", "key": "alkilat", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "23"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "asosan izoparafin uglevodorodlardan tashkil topgan keng qamrovli benzin fraksiyasi. Motor uslubi bilan aniqlangan oktanning soni 90—95. Qaynash temperaturasi 40—180°S, zichligi 0,690—0,710 g/sm³, yod soni 0,35—0,5, oltingugurtning miqdori 0,015—0,025%, yonish issiqligi (pasti) 43,8 mJ/kg. Alkillash agentlari sifatida alkilgalogen, olefin, kislotalarning alkil efirlari va alifatik birikmalar ishlatiladi. Alkillash neft sanoatida aviatsiya va avtomobil benzinlariga qoʻshiladigan yuqori oktanli komponentlar olishda, shuningdek, yoqilgʻi va moylarga qoʻshimcha boʻlib ishlatiladigan mahsulotlarning asosini tashkil qiluvchi alkilfenol olishda qoʻllaniladi. Alkillash jarayoni olefinlarni parafin va aromatik uglevodorodlarga biriktirishdan iborat. Natijada molekula ogʻirligi nisbatan yuqori boʻlgan uglevodorodlar hosil boʻladi. Masalan: CH₃COCH₃ + CH₃I — CH₃COCH₂CH₃ + HI, C₆H₅NH₂ + CH₃Cl — C₆H₅NH₂(CH₃)Cl, C₆H₆ + CH₂=CH₂ — C₆H₅CH₂CH₃, C₂H₅OH + SO₂(OC₂H₅)₂ — C₂H₅OC₂H₅ + + C₂H₅O(OH)SO₂, C₂H₅COOH + CH₂N₂ — C₂H₅COOCH₃ + N₂", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "АЛКИЛБЕНЗИН"}], "extra": {"raw_word": "АЛКИЛАТ (АЛКИЛБЕНЗИН) — Алкилат (Алкилбензин)", "raw_meaning": "асосан изопарафин углеводородлардан ташкил топган кенг қамровли бензин фракцияси. Мотор услуби билан аниқланган октаннинг сони 90—95. Қайнаш температураси 40—180°С, зичлиги 0,690—0,710 г/см³, йод сони 0,35—0,5, олтингугуртнинг миқдори 0,015—0,025%, ёниш иссиқлиги (пасти) 43,8 мЖ/кг. Алкиллаш агентлари сифатида алкилгалоген, олефин, кислоталарнинг алкил эфирлари ва алифатик бирикмалар ишлатилади. Алкиллаш нефть саноатида авиация ва автомобиль бензинларига қўшиладиган юқори октанли компонентлар олишда, шунингдек, ёқилғи ва мойларга қўшимча бўлиб ишлатиладиган маҳсулотларнинг асосини ташкил қилувчи алкилфенол олишда қўлланилади. Алкиллаш жараёни олефинларни парафин ва ароматик углеводородларга бириктиришдан иборат. Натижада молекула оғирлиги нисбатан юқори бўлган углеводородлар ҳосил бўлади. Масалан: CH₃COCH₃ + CH₃I — CH₃COCH₂CH₃ + HI, C₆H₅NH₂ + CH₃Cl — C₆H₅NH₂(CH₃)Cl, C₆H₆ + CH₂=CH₂ — C₆H₅CH₂CH₃, C₂H₅OH + SO₂(OC₂H₅)₂ — C₂H₅OC₂H₅ + + C₂H₅O(OH)SO₂, C₂H₅COOH + CH₂N₂ — C₂H₅COOCH₃ + N₂"}}]}