акс
aksакс И
от 1. Бирор нарсанинг силлиқ, ярқироқ сатҳда кўринган тасвири, шакли.
Ҳовузнинг лиммо-лим суви шишадай тоза, одамнинг акси кўринади. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар
2. Қарама-қарши, тескари, зид.
Акс натижа. Акс таъсир.
3. сфт. Тутган ерини кесадиган, гапга кўнмайдиган, ўжар, қайсар.
Акс бола.
4. Таъсир.
Одамнинг одамга акси уради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Акс этмоқ 1. Силлиқ, ярқироқ сатҳда (тасвири) кўринмоқ. Кўзгуда акс этмоқ;Шу биргина сўз унинг [Мадумарнинг] бутун ички ва ташқи дунёсини ўзида акс эттирган эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаАсарда обектив воқелик акс этган.
- Аксини топмоқ Маълумки, Бош қомусимизда халқимиз руҳига мос келадиган иймон-эътиқод, адл-у инсоф, диёнат, иффат ва ҳаё каби энг эзгу фазилатлар ўз аксини топган. — Газетадан
- Аксига олмоқ (ёки юрмоқ) 1. Хоҳиш-истакка ёки буйруққа қарши иш тутмоқ, кесма-кесарлик қилмоқ; Аксига олиб, ёмғир ёғди.
- Акс садо 1. Товушнинг узоқдаги бирор нарсага, тўсиққа урилиб, ундан қайтиб эшитилиши. Унинг [Алим буванинг] овози ниҳоят даражада ёʻғон эди, у тоғ-тошлар орасида гуруллаб, акс садолар билан ёйилди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаҚурувчилар мажлисида кўтарилган бу масала шаҳардаги ҳамма корхоналарда акс садо топди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
- Акс ҳолда Шундай бўлмаган (қилинмаган) тақдирда; бўлмаса. Ҳар бир маданиятли ота-она фарзандлари қалбида кечаётган ўйлар билан албатта ҳисоблашишлари керак. Акс ҳолда, орада бўшлиқ пайдо бўла бошлайди. — Газетадан
акс ИИ
от Диний-хурофий тасаввурда: жин, ажина.