{"headword": "АБРАЗИВНОСТЬ ГОРНЫХ ПОРОД", "key": "abrazivnost gornix porod", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "8"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "togʻ jinslarining ishqalanish jarayonida metall va qattiq qotishmalarni yemirish qobiliyati. Jinslarning abrazivlik xususiyati qancha yuqori boʻlsa, metallar (qotishmalar) shuncha tez yemiriladi. Abrazivlikning oʻlchov birligi yoʻq. Abrazivlikni oʻlchash usullarining koʻpchiligi ishqalanishdan metallning yemirilgan massasi yoki hajmini oʻlchashdan iborat. Togʻ jinslarining abrazivligi ularni tashkil etgan minerallarning mikroqattiqligi, zarralar oʻlchami, shakli va yuzasining tuzilishiga bogʻliq. Abrazivlik darajasi boʻyicha kristalli togʻ jinslarini quyidagicha joylashtirish mumkin: gips < barit < dolomit < ohaktosh < kremniyli jinslar < temirmagniyli jinslar < kvars va kvarsitlar. Boʻlakli togʻ jinslaridan kvarsli qumtosh va alevrolitlar eng abrazivdir. Bir xil mineral tarkibli togʻ jinslaridan boʻlakligi yuqori abraziv. Gʻovaklilik, boʻlaklar yirikligi, qirraliligi qancha koʻp boʻlsa abrazivlik shuncha yuqori boʻladi. Jinsning tarkibida kvars koʻp boʻlsa va sementining mustahkamligi kamaysa abrazivligi oshib boradi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "АБРАЗИВНОСТЬ ГОРНЫХ ПОРОД — Тоғ жинслари абразивлиги", "raw_meaning": "тоғ жинсларининг ишқаланиш жараёнида металл ва қаттиқ қотишмаларни емириш қобилияти. Жинсларнинг абразивлик хусусияти қанча юқори бўлса, металлар (қотишмалар) шунча тез емирилади. Абразивликнинг ўлчов бирлиги йўқ. Абразивликни ўлчаш усулларининг кўпчилиги ишқаланишдан металлнинг емирилган массаси ёки ҳажмини ўлчашдан иборат. Тоғ жинсларининг абразивлиги уларни ташкил этган минералларнинг микроқаттиқлиги, зарралар ўлчами, шакли ва юзасининг тузилишига боғлиқ. Абразивлик даражаси бўйича кристалли тоғ жинсларини қуйидагича жойлаштириш мумкин: гипс < барит < доломит < оҳактош < кремнийли жинслар < темирмагнийли жинслар < кварц ва кварцитлар. Бўлакли тоғ жинсларидан кварцли қумтош ва алевролитлар энг абразивдир. Бир хил минерал таркибли тоғ жинсларидан бўлаклиги юқори абразив. Ғоваклилик, бўлаклар йириклиги, қирралилиги қанча кўп бўлса абразивлик шунча юқори бўлади. Жинснинг таркибида кварц кўп бўлса ва цементининг мустаҳкамлиги камайса абразивлиги ошиб боради."}}]}