Поиск

ot Zaharlaydigan, zaharli.

odamlarni koʻplab qiradigan zaharlovchi moddalar xirmon boʻlib yotibdi. — Gazetadan

fl. 1. Zahar bermoq, ogʻu berib oʻldirmoq.

Kechasi bir ziyofatdan qaytib, [Boy] laxta-laxta qon qusdi, azonga yaqin jon berdi. Bilmadim, birov zaharlanganmi, haytovur, vaqti-soati yetgan ekan. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Zahar qoʻshmoq, sepmoq; zararli moddalar qoʻshib, yaroqsiz holga keltirmoq.

Suvni zaharlamoq. Ovqatni zaharlamoq.

3. koʻchma Ruhan qiynamoq, azoblamoq, tinchini, turmushini buzmoq, ogʻulamoq.

[Yormat:] Yuragimni zaharlading, yuragingni qiymalayman. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Shoshma, dadang yoʻqligida san oʻlgur bilan gaplashib olay, yurak-bagʻrimni zaharlading! — oʻrnidan turib, ildamlik bilan qoʻrgʻon eshigini zanjirladi Gulsumbibi. — Oybek, Tanlangan asarlar

[Xolisa:] Siz hasharot, zaharlarni oʻylayverib, mening hayotimni zaharladingiz. — S. Nurov, Narvon

4. koʻchma Kishi ongiga, feʼl-atvoriga salbiy taʼsir koʻrsatib buzmoq, yoʻldan chiqarmoq.

Bidʼat va xurofotlar kishi ongini zaharlaydi.

– raqibning tirik kuchlarini shikastlash uchun qoʻllaniladigan yuqori zaharli birikmalar. Zamonaviy ZM shikastlantiruvchi taʼsiriga koʻra besh guruhga ajratiladi: asabni falaj qiluvchi (tabun), umumzaharli (sianid kislota), teri-oʻyuvchi (iprit), boʻgʻuvchi (fosgen) va qichitadigan (xloratsetofenon). Z.m. ning organizmga asosiy kirish yoʻllari: nafas olish organlari, teri, oshqozon-ichak yoʻli, yaralanganda qon orqali. Tez tarqaladigan, turgʻun, zaharli tutun hosil qiluvchi Z.m. ajratiladi. Z.m. dan muhofazalanish uchun gazniqob, muhofaza kiyimi, panajoylardan foydalaniladi; koʻpgina Z.m. uchun ziddi zahar (antidotlar) maʼlum. Z.m. – ommaviy qirgʻin quroli, uning qoʻllanilishi 1925 yildagi Jeneva protokoli bilan taqiqlangan.

– turli zaharlarning taʼsir qilishi oqibatida organizm ichki muhiti va uning funksiyalarining buzilishi bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Oʻtkir va surunkali Z. ajratiladi. Oʻtkir Z. odatda zaharning katta dozalari taʼsir etishidan soʻng yuzaga keladi va koʻpincha hayotiy muhim organlar funksiyalarining buzilishi bilan kechadi. Surunkali Z. kichik dozalardagi yoki konsentratsiyadagi zahar (mas., harf teruvchilarning qoʻrgʻoshindan Z. yoki harorat oʻlchagich tayyorlaganda simobdan Z.) ning uzoq muddat taʼsir etishi natijasida yuzaga keladi, bunda organizmda zaharning toʻplanishi yoki uning taʼsiri oqibatlari kelib chiqadi. Yuzaga kelish sharoitlariga koʻra maishiy, dori-darmonlardan va kasbiy Z. ajratiladi.

fl. Zaharlamoq feʼlining majhul nisbati.

fl. Zaharlamoq feʼlining orttirma nisbati.