Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «yuq» — результатов: 272

Фильтр

Словарные статьи

103
yuq

YUQ 'biror narsadan yopishib qolgan qoldiq’. Ahmadning aft-angori kir, hoʻllari - moy yu h i (Hakim Nazir). Bu soʻz qadimgi turkiy tildagi ’biror narsadan qoldiq sifatida yopish-’ maʼnosini anglatgan yuq- feʼlidan (Devon, III, 70) maʼno taraqqiyoti natijasida oʻsib chiqqan (Devon, III, 9): 'harakat’ -" 'shunday harakat natijasidagi hosila’

1. Biror narsada qolgan asar, qoldiq. Maqol. ■■ J

Sut yuqi. Qaymoq yuqi. Un yuqi xalta. Qatiq toʻkilsa, yuqi qoladi, Ayron toʻkilsa, nesi qoladi

Lablariga sutga toʻgʻralgan non yuqi yopishgan chinni idishlar, piyolalar ham yigʻishtirib olinmabdi

2. (3-sh. birl. shaklida — yuqi) Oʻzi birikib kelgan soʻz anglatgan narsaga egalik (shu narsa tekkanlik) maʼnosini bildiradi; yuqli. Oʻ. Umarbekov, Yoz yomgʻiri. H. Ikromov, Bulutli tong. H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar

Yogʻ yuqi suv ichida qozonsochiq ivib yotardi

Xotini kirib, qoʻllari xamir yuqi boʻlganidan, tushib ketgan yengini shimarib qoʻyishni soʻradi

Ahmad aft-angori kir, qoʻllari moy yuqi

Полная статья →
yuqmoq

fl. 1. Biror narsadan yopishmoq, tegmoq.

Qozonga yaqin yursang, qorasi yuqar, Yomonga yaqin yursang, balosi yuqar. — Maqol

U [Tursunoy] yoʻlni ham juda tanlab yurardi, shuncha yoʻl yurib, pochasining jiyagiga gard yuqqan emas. — A. Muxtor, Opa-singillar

Uning tuproq yuqqan yuzlarida iz qoldirib, toʻxtovsiz yosh oqardi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina

2. Birovga oʻtmoq (asosan kasallik haqida).

Gripp — yuqadigan kasallik. Mening kasalim senga ham yuqmasin.

3. Oʻz taʼsiriga olmoq, taʼsir qilmoq, boshqaga oʻtmoq.

Eshon ham, otinoyi ham ikkiyuzlama, yolgʻonchi va sassiq gap odamlar edi, ularning bu odatlari bolalariga ham yuqqan. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Ehtimol, Elmurodning shodligi unga yuqqandir. — Shuhrat, Shinelli yillar

4. (asosan inkor shaklida) Yaxshi hazm boʻlmoq, tanasiga singimoq

Oʻgʻirlik osh badanga yuqmas. — Maqol

Bir yering sanchib, boshing aylanib tursa, yegan-ichganing yuqmas ekan. — Mushtum

  • Gap yuqmaydi Gap kor qilmaydi, gapni qulogʻiga olmaydi. Uncha-muncha gap manga yuqmaydi-da. Chunki terim poʻst tashlayverib, charmga aylanib ketgan. — M. Ibrohimov, Egasiga tegmagan maktub
  • Suv yuqmas Gap taʼsir qilmaydigan, bezbet. — Boshligʻimiz feʼliga sira tushunib yetmadim. Oʻziyam xoʻp suv yuqmas ekan-da. Kishiga sira el boʻlay demaydi-ya — dedi Ostonaqul. — S. Abduqahhor, Sanamay sakkiz dema
Полная статья →
yuqori

sft. 1. Biror narsaning eng ustki qismida joylashgan; tepadagi, balanddagi, ustki.

Binoning yuqori qavati. Bulutning eng yuqori qatlamlari.

[Mulladoʻst:] Pastki jagʻi yuqori jagʻi bilan ertadan kechgacha mushtlashgani-mushtlashgan. — Hamza, Maysaraning ishi

[Qiz] Belini qizil kamer bilan shunday siqib bogʻlabdiki, ikki boʻlak odamga oʻxshaydi. Agar jindek egilsa, yuqorisi tushib ketadigandek. — S. Ahmad, Moʻtti

Zavrak bilan Zulfiqor yuqorida gʻisht terishardi. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Binoning yoki biror inshootning ustki qavati; boloxona.

Qori oʻrnidan turdi, boshqa hech narsa demay, boshini quyi solganicha, bitta-bitta qadam bosib, yuqoriga chiqib ketdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. Biror yerga nisbatan baland oʻrnashgan joylar; baland tomon; balandlik.

Ahmadjon hech narsaga qaramay, polizma-poliz yuqoriga qarab ketdi. — A. Qahhor, Oltin yulduz

— Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim bosib, koʻtarib kelish lozim boʻladi, — dedi [Amin buva]. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Katta yer yuqorida, shu yerdan bir soat moʻlroq yurasiz, u yerda nuqul paxta unadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. Yer, shaxs yoki narsa ustidagi boʻshliq; tepa.

Quyuq tutun yuqoriga oʻrlayapti.

Qaytishi hamon yuqoridan uchib oʻtgan bir-ikki moshak qushning chev-chev degan tovushini eshitib, koʻkka qaradi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Shar daqiqa sayin kattalashar, yuqoriga koʻtarilar edi. — Gazetadan

Olatasir boshlandi, yuqoridan doʻldek yogʻila-yotgan oʻqdan dushman oʻziga keldi. — Gazetadan

5. Xonaning eshikka nisbatan qarama-qarshi tomoni; odatda hurmatli kishilar oʻtiradigan tomoni; toʻr.

Sidiqjon poygakka bir oz siljib, uni [Zunnunxoʻjani] toʻrga taklif qildi: — Qani., yuqoriga. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Mehmonni yuqoriga oʻtqazib, darhol oʻgʻliga dasturxon yozishni buyurdi. — Mirmuhsin, Meʼmor

6. Miqdor, sifat va shu kabilar jihatdan meʼyordan, mavjud holatdan ortiq, ortiq darajali.

Yuqori baho. Yuqori bosim (tibbiyot, fizika) Yuqori madaniyat. Yuqori malaka. Yuqori sifatli mollar. Yuqori nav paxta. Yuqori harorat. Yuqori hosil.

Qish boʻlishiga qaramay, havoning tafti yuqori, osmon musaffo. — Gazetadan

Maktab islohoti oʻqituvchilik kasbining obroʻ-eʼtiborini yuqori koʻtardi. — Gazetadan

7. Nisbatan ustun.

[Otabek] Uning husndagina emas, aqlda va boshqada Zaynabdan necha baravar yuqorida ekanini oʻyladi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Yirik zamindorlar, sarmoyadorlar uchun oʻz manfaati, oʻz foydasidan yuqori narsa yoʻq. — Oybek, Nur qidirib

Bizning jamiyatimizda inson nurdek pokiza, nondek aziz, u har qanday boylikdan yuqori turadi. — Gazetadan

8. Vazifa, mavqe va shu kabilar jihatdan yuqori, yetakchi boʻlgan (tashkilot, organ va boshqalar).

Yuqoridan olingan buyruqqa binoan ish koʻrmoq. Yuqoridan berilgan topshiriq. Yuqoridan kelgan vakillar.

— Qani., ha, undan keyin oʻrtoqlar, — deb yana izoh berdi Alimqul, — qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz gap tegib qolayotibdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Sizga kichik ofitser unvonini berish haqida yuqoriga yozma xabar berganmiz — Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi

9. Oʻquvchilari oʻqish muddatini bitirishga yaqinlashib qolgan, oʻqish muddatining soʻnggi yillaridagi (sinf, kurs va shu kabilar haqida).

Yuqori kurs talabalari.

Faqat yuqori sinf shogirdlaridan bir nechasi adil, yuksak palma daraxtlari ostida nimalardir toʻgʻrisida jimgina, lekin jiddiy suhbatlashmoqda edilar. — Oybek, Nur qidirib

10. (oʻrin-payt kelishigi shaklida — yuqorida). Voqealar bayonining old (yuqori) qismida.

Yuqorida biz yosh Xushroʻy bilan oʻquvchini bir dara-ja tanishtirgan edik. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Полная статья →
yuqumli

sft. 1. Yuqish xususiyatiga eta; yuqadigan (kasallik haqida).

Yuqumli kasallik.

Bu chora har xil yuqumli kasalliklarning tarqalishiga yoʻl qoʻymaslikni taʼminlaydi. — Gazetadan

2. Umuman, yuqadigan narsa haqida; yuqish xususiyatiga ega.

Yomon odat yuqumli boʻladi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Risolatning kulgisi shu qadar yoqimli va yuqumli ediki, boshqalar ham beixtiyor jilmayishdi. — F. Musajonov, Himmat

Полная статья →

Показать все · 103 →

В определениях

16

Показать все · 16 →

Сказки

56
Alvasti
Устное народное творчество

Bir yigit tasodifan alvastining telpagini qoʻlga kiritadi va shu orqali koʻrinmas boʻlib qoladi. U alvasti bilan birga turli sarguzashtlarga duch keladi, jumlad

Aqlli qiz (2)
Устное народное творчество

Uch oʻgʻil va bir qizi bor otaning koʻzlari ojiz boʻlib qoladi. Qiz otasining koʻzini ochish uchun dori izlab, koʻplab qiyinchiliklarni yengib oʻtadi va oxir-oq

Ayiqpolvon
Устное народное творчество

Uch opa-singil otalarining zolimligidan qochib, har biri oʻz yoʻliga ravona boʻladi. Kenja qiz Iqbol ayiq bilan turmush qurib, Ayiqpolvon ismli oʻgʻil koʻradi.

Bajarib boʻlmaydigan buyruq
Устное народное творчество

Bu ertakda podshohning vazirga bergan gʻayritabiiy buyrugʻi va vazirning topqirligi tasvirlanadi. Vazir podshohga mantiqiy javob qaytarib, uni mot qiladi.

Besh qiz
Устное народное творчество

Ushbu ertakda besh opa-singilning sarguzashtlari, ularning mehmonnavarligi va qiyinchiliklarga duch kelishi hikoya qilinadi. Ertakda sadoqat, xiyonat va adolatn

Bir xumcha oltin
Устное народное творчество

Uch oʻgʻilga otasidan qolgan bir xumcha oltin va ularning taqdiri haqida hikoya qilinadi. Ertakda mardlik, adolat va doʻstlikning qadr-qimmati ochib beriladi.

Показать все · 56 →

Диалектные материалы

97
Bügʻäk
Samarqand viloyati · bulutli

Quyuq bulut bilan qoplangan havo

Egiz
Fargʻona viloyati · egizak

1) baland, yuqori yer; 2) ikkisi bir tug'ilgan bola, hasan-husan

Uyuq
Xorazm viloyati · Qora shilta loy

Ko‘l tubida bo‘ladigan qora shilta loy.

aqra
Qoraqalpogʻiston Respublikasi · chuqur ariq tagidan olingan tuproqni yuqoriga irgʻitish uchun qilingan yoʻl

chuqur ariq tagidan olingan tuproqni boshqa bir kishining yana ham yuqoriga irgʻitishi uchun ariq qirgʻogʻi oʻrtasiga qilingan yoʻl, tekis joy

arracha, soy arracha
Andijon viloyati · arracha, soy arracha

yignasozlikda yignalarni arralab, ulardan soy ochiladigan, uch tiyinlik chaqaday, yuqa, atrofi mayda tishli, toʻgarak poʻlat arra

aspak
Andijon viloyati · aspak

miskarlikda mis optova va mis choydishlar dastasining yuqorigi uchini boʻyinga mahkamlash uchun moslangan qismi

Показать все · 97 →