Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ёйда» бўйича 23 та натижа: Изоҳли

Филтр

Луғат мақолалари

21 та
ёй

ЁЙ ъқаттиқ ёғочнинг икки учидан тортиб, ярим доира шаклида эгиб ясалган ва найза отишга хизмат қиладиган қадимги қуролъ. Ҳакимбек ўн тўрт ботмон ё й н и қўлига ушлаб кўтариб тортди ("Алпомиш"). Қадимги туркий тилда қам шундай маънони англатган бу от асли я: тарзида талаффуз қилинган (ПДП, 382; DS, 221), й ундоши кейинроқ қўшилган (ЭСТЯ, IV, 75), шундан кейин а: унлисининг чўзиқлик белгиси ёʻқолган; ўзбек тилида а унлиси â унлисига алмашган: я: + й = я:й > яй > йâй. Асли бу сўз ъегилганъ маъносини англатган бўлса керак

1. Қуёш нурининг ёмғир томчиларида синиши натижасида осмонда ярим дойра шаклида ранг-баранг тусда кўринадиган ёʻл; камалак

2. айн. камалак 1

Ҳакимбек ўн тўрт ботмон ёйни қўлига ушлаб, кўтариб тортди — "Алпомиш"

Ёй ўқи нишон ёғочига “тақ”этиб урилгани баралла эшитилди — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

3. эск. айн. қавс И

Катта ёй. Ёй ичига олмоқ

4. мат. Айлананинг исталган икки нуқтаси орасидаги бўлаги

Параллел ватарлар орасидаги ёйлар бир-бирига тенгдир — "Геометрия"

Тўлиқ мақола →
ёйиқ

1. Ёйилган, ёйиб осиб қўйилган.

Ёйиқ кирларни йиғиштирмоқ.

2. Ёзиқ, тўшалган, солинган.

Ёйиқ дастурхон.

3. Чуқур бўлмаган; ясси, юза.

Ёйиқ тарелка. Ёйиқ идиш.

Буғи кўтарилиб турган ширмойи тўла ёйиқ сават кўтарган нонвой кириб келди. — Гулистон

4. Ўрилмаган, сочиқ (соч ҳақида).

Сочи ёйиқ қизчанинг кўзига боқ, ёр-ёр, Қандай ғусса кўнглини эзди шу чоғ, ёр-ёр. — Қўшиқлар

  • Ёйиқ гап
Тўлиқ мақола →
ёйма

сфт. 1. Ёйиладиган, ёйиқ; ёйиб, ёзиб тўшаладиган.

Ёйма тўр.

Ит искатиб, ёйма матраб билан бедана овлашнинг гаштини сурадиган мавсум ҳам келди. — Гулистон

2. Ўқлоғи ёки жўва билан ёйилган хамир.

  • Ёйма раста Моллар ерга ёйилиб сотиладиган жой. Чол уста билан пича ҳангомалашгач, ёйма раста томон юрди. — Х. Султонов, Онамнинг юрти
Тўлиқ мақола →
ёймоқ

фл. 1. Тахланган, ўралган нарсани очмоқ.

Қалтираган қўллари билан дастрўмолларни ёйиб кўрди: иккаласи ҳам оқ шойидан. — Ойбек, Қуёш қораймас

2. Очиб, ёзиб осмоқ (тортилган арқон, ипга, шохга ва шу кабиларга).

Кир ёймоқ. Кийимларни дорга ёймоқ. Келинни келганда кўр, сепини ёйганда кўр. — Мақол

3. Эзиб юпқаламоқ, яссиламоқ; чўзмоқ.

У энгашиб ўтирганча хамир ёяр, нимча кийиб олган, энтикиб нафас олар, шишинқираган юзи қизариб кетганди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

4. Тўшамоқ, солмоқ.

[Ёрмат] Отни қўшгандан кейин, аравага қалин намат солди, устидан кўрпача ёйди. — Ойбек, Танланган асарлар

Тўшакни уй орқасидаги ажриққа ёйиб келиб, қуруқ каравотда шифтга тикилганча ётди. — С. Нуров, Нарвон

5. Бир-биридан ажратиб, тарқатиб, сочиб қўймоқ.

Ёнғоқни офтобга ёймоқ. Қўйларни ёймоқ.

6. Маълум қилмоқ, оммалаштирмоқ.

Қудрат у ерда [тўгаракда] ўрганганларини маҳаллий ишчилар орасида ёйиб юрган кунларининг бирида уни жандарма исковучлари тутиб қамадилар. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

— Лекин бу нарсани [саводни] сир сақлаш ярамайди. Ҳаммага ёйиб, намуна қилиш керак, — деди Элмурод. — П. Турсун, Ўқитувчи

7. Машҳур қилмоқ, овоза қилмоқ.

Арзигай номингиз ёйсак оламга, Шул эрур менинг ҳам умрлик дардим. — А. Орипов

Институтимизнинг шон-у шуҳратини оламга ёядиган бўлдинг, дегани элас-элас қулоғимга чалиниб ҳам турибди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

8. Тўпланиб, уйилиб ётган нарсани тарқатиб текисламоқ, текис қилмоқ.

Дўнглик ёйиб юборилгандан кейин Моҳидилнинг руҳи ёришиб кетди. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

9. Тарқатмоқ, сочмоқ, бермоқ.

Пешингача тариққа сув ёяман, кечлатиб, Хевага чопаман. — С. Сиёев, Ёруғлик

Кўклам осмонига ёнбошлаб, ёяр қуёш алвон-алвон нур. — Т. Тўла

  • Сочини ёймоқ Биров ўлса, қолган қовоғин уяр, Қариндоши бўзлаб, сочини ёяр. — ҲасанхонЎлиб кецанг, юртинг бўлар бесоҳиб, Энанг, синглинг қолар сочини ёйиб. — Муродхон
  • Томир ёймоқ
  • Қанот ёймоқ Оммалашмоқ, ривожланмоқ; рўёбга чиқмоқ. Орзуси қанот ёйган Турсуной Раимовадан хотин-қизлар ҳар қанча ўрнак олса арзийди. — Ш. Шораҳмедов, Орзу қанот ёйди
  • Қулоч ёймоқ
Тўлиқ мақола →
ёйилма

от 1. Дарёнинг суви ёйилиб оқадиган кенг жой.

Болалар ана шу ёйилма четроғида, сув кун тафтида илиб қолган жойда чўмилишаётган экан. — Й. Шамшаров, Тошқин

2. Кенг, ҳудудсиз майдон, кенглик.

Ҳамон сузар қизил олмалар Хаёлимиз ёйилмасида. — Ш. Раҳмон, Юрак қирралари

3. Геометрик жисмнинг ёйиқ ҳолга келтирилган устки сирти.

Кубнинг ёйилмаси.

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 21 →

Эртаклар

2 та
Моҳистара
Халқ оғзаки ижоди

Шаҳзода Шавкат сирли кийикни қувиб, ўзга оламга тушиб қолади ва у ерда паризод Моҳистарага ошиқ бўлади. Бу саргузашт унинг ҳаётини бутунлай ўзгартириб

Зиёд ботир
Халқ оғзаки ижоди

Зиёд ботир исмли йигит подшоҳнинг қизи Қамархонга ошиқ бўлади ва турли синовлардан ўтиб, ўз севгиси учун курашади. Эртакда садоқат, жасорат ва адолат ғ