По запросу «yotishmoq» — результатов: 42
fl. Yotmoq feʼlining birgalik nisbati.
fl. 1. Tanani yerga (karavot, toʻshak va shu kabilarga) berib choʻzilmoq, uzala tushmoq.
Yerga yotmoq. Oʻt ustiga yotmoq.
Yoʻlchi quruq namatga yotib, ustiga koʻrpacha yopdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Hasanali sekin-gina daricha ostiga yotib, hujra ichiga quloq soldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
U kelganda, Qurbon ota oʻrnida yonboshlab yotar, Maxsum uxlab qolgan edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Kimdir chalqancha yotib ingrardi, yordam soʻrardi. — A. Ubaydullayev, Qonli izdan
2. Joyni band qilmoq, joylashmoq.
Kitob stol ustida yotibdi.
Tanchaning ustida boyning sadaf tasbehi, koʻzoynagi yotar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
3. Saqlanmoq; turmoq.
Koʻylak sandiqda yotibdi.
Yenglarining taxidan bu koʻylakning naftalin hidini singdirib, alla-qayerda uzoq vaqt yotgani bilinib turardi. — A. Muxtor, Opa-singillar
4. Tunamoq, uxlamoq.
Bola beshikda yotadi.
Yuring, opajon, bugun biznikida yoting [dedi Roʻzimat]. — A. Qahhor
Hali yotmoqqa vaqt erta edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
5. Kasal boʻlmoq, tobi qochmoq.
Bemor uzoq yotdi.
Eshitdingizmi, ulugʻ afandimning tobi qochib qolibdi. Boyoqish qattiq yotgan emish. — S. Ahmad, Hukm
Volidamiz bedom-darak ketgan ikki oʻgʻlining dard-firoqida kuyib, yotib qolibdilar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
6. Hibsda boʻlmoq, qamalmoq.
Yotib chiqmoq.
Qani u [Yoʻlchi], sevikli aka, qayerda, qaysi zindonda yotadi! — Oybek, Tanlangan asarlar
Mirza Muhiddin tomonidan ehtiyot chorasi koʻrilganicha, bir yildan ortiqroq soʻroqsiz yotdi. — A. Qahhor, Sarob
7. s. t. Toʻxtamoq, toʻxtab qolmoq, yopilmoq.
Soat yotdi. Tramvay-trolleybuslar yotgan.
Samovar yotgan, bir chol choynak-piyola artar, hovuz boʻyidagi supada kimdir xur-rak otib uxlar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
8. bekor yotmoq Ravish va ravishdoshlar bilan birikib, ish-harakat yoki holatning doimiy, davomiy ekanligini bildiradi, masalan,, osilib yotmoq, ishlab yotmoq, qarovsiz yotmoq.
Uch xonali uy boʻm-boʻsh, huvullab yotardi. — A. Ubaydullayev, Qonli izdan
Bu eʼlonlar oldida turli kasbdagi odamlar uymalanib yotadi. — A. Muxtor, Opa-singillar
YOT ’begona’. Qadr bilmas harindoshdan hadr bilgan yo t yaxshi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat asli ya:t tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 158), keyinroq a: unli — sining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; Devon, III, 174; DS, 247); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga al— mashgan: ya:t > yat > yât. Bu soʻzni yav soʻziga qiyoslab, ular oxiridagi -v, -t qismlari qoʻshimcha boʻlsa kerak deyiladi (ЭСТЯ, IV, 158), lekin ya:- qismi qanday maʼno anglatishi aniq aytilmaydi (Bu qism 'qarshi tomonda boʻl-’ maʼnosini anglatgan feʼl boʻlsa kerak). 1 Qarindoshligi yoʻq; begona. . n — dedi. N. Qilichev, Chigʻiriq. Ular [Japaq va Suluv
2. Tanish boʻlmagan, notanish, begona; oʻzga, chet
Otabek oʻzi bilan koʻrishgan bundagi ikkita yot kishini tanimaganlikdan bir-bir qayta qarab, ularni koʻz ostidan kechirdi. A — Qodiriy, Oʻtgan kunlar
3. q. x. Yovvoyi, begona
Boʻyi yerdan toʻrt barmoq koʻtarilgan gʻoʻza oralariga yoyilgan xotin-qizlar.. paxta oralaridagi yotoʻtlarni termoqda edilar — S. Ayniy, Qullar
YOʻTAL ’nafas olish aʼzolarining kasallangani natijasida havo oqimining kuch bilan boʻlinib-boʻlinib chiqishi’. Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻri— dan qizarib ketdi (Parda Tursun). Bu ot qadimgi turkiy tilda maʼno taraqqiyoti natijasida yötäl- feʼlidan oʻsib chiqqan boʻlsa kerak: 'harakat’ -> ’shunday harakat hosilasr’. Bu soʻzni qadimgi turkiy tilda ’yoʻtal-’ maʼnosini anglatgan yöt- feʼlidan -(ü)l qoʻshimchasi bilan yasalgan deb talqin etish ham mavjud (ЭСТЯ, I, 557); keyinchalik oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi ä unlisiga almashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: yöt- + oʻl = yötül > yötäl > yotäl
1. Nafas yoʻlining kasallanishi, qichishi tufayli xirilloq va shovqin aralash oʻqtin-oʻqtin kuchli zarb bilan nafas chiqarish
Kuzning yoqimsiz shamoli oʻpkani qichitib, yoʻtalni qistatar.. edi — A. K, o-diriy, Oʻtgan kunlar
Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻridan qizaribketdi — P. Tursun, Oʻqituvchi
2. Shunday hodisa bilan kechadigan kasallik
Yoʻtalni davolamoq. Yoʻtalga qarshi dori bermoq
3. Biror narsadan belgi (xabar) berish, unga ishora qilish maqsadida chiqariladigan shunday tovush
Boʻtaboy bu yoʻtalning maʼnosiga darrov tushundi.. derazadan tashqariga qaradi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chirok-lari
1. ayn. Gorizontal.
Yotiq chiziq.
2. Biror tomonga qiyshaygan; qiya.
Yotiq sohil. Yotiq oʻsgan daraxt.
Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam bosardi. A. — Qah-hor, Maston
Navoiy qilichni hassa kabi tutib, yotiq tepadan ildam pastga tushdi. — Oybek, Navoiy
ot 1. Yotadigan joy, oʻrin, xona.
Yotogʻing boʻlsin guldek, Oʻzing tur yorugʻ kundek. — Q. Muhammadiy
Kuldi goʻzal tongning yuzi, Qushlar turdi yotogʻidan. — Gʻayratiy
2. Tashkilot, muassasa yoki oʻquv yurtining oʻz xodimlari, oʻquvchi va talabalari uchun qurgan va ular yashaydigan bino.
Ular yotoqqa borishdi. — I. Rahim, Chin muhabbat
Oʻlmas ixtiyorsiz qulogʻini ushlab, sekin yotoqqa tomon burilgan edi, Murod toʻxtatdi. — A. Qahhor, Yillar
Uch ogʻa-ini ovga chiqib, sirli maxluqqa duch kelishadi. Kenja botir yer osti dunyosiga tushib qolib, koʻplab sarguzashtlarni boshidan kechiradi.
