Hayot Foundation лойиҳаси
Лойиҳа ҳақида
Ўз
Ўз

Қидирув

«ётинг» бўйича 48 та натижа

Филтр
Бўлим
Луғатлар Эртаклар
Луғат тури
Изоҳли Таржима Терминологик Фразеологик
Тилдан
Ўзбекча Русча
Тилга
Ўзбекча Русча Инглизча Қорақалпоқча Немисча Арабча Туркча

Луғат мақолалари

42 та
ёт
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

ЁТ ъбегонаъ. Қадр билмас ҳариндошдан ҳадр билган ё т яхши (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу сифат асли я:т тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, IV, 158), кейинроқ а: унли — сининг чўзиқлик белгиси ёʻқолган (ПДП, 386; Девон, ИИИ, 174; ДС, 247); ўзбек тилида а унлиси â унлисига ал— машган: я:т > ят > йâт. Бу сўзни яв сўзига қиёслаб, улар охиридаги -в, -т қисмлари қўшимча бўлса керак дейилади (ЭСТЯ, IV, 158), лекин я:- қисми қандай маъно англатиши аниқ айтилмайди (Бу қисм 'қарши томонда бўл-ъ маъносини англатган феъл бўлса керак). 1 Қариндошлиги ёʻқ; бегона. . н — деди. Н. Қиличев, Чиғириқ. Улар [Жапақ ва Сулув

2. Таниш бўлмаган, нотаниш, бегона; ўзга, чет

Отабек ўзи билан кўришган бундаги иккита ёт кишини танимаганликдан бир-бир қайта қараб, уларни кўз остидан кечирди. А — Қодирий, Ўтган кунлар

3. қ. х. Ёввойи, бегона

Бўйи ердан тўрт бармоқ кўтарилган ғўза ораларига ёйилган хотин-қизлар.. пахта ораларидаги ётўтларни термоқда эдилар — С. Айний, Қуллар

Тўлиқ мақола →
ётмоқ
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

фл. 1. Танани ерга (каравот, тўшак ва шу кабиларга) бериб чўзилмоқ, узала тушмоқ.

Ерга ётмоқ. Ўт устига ётмоқ.

Ёʻлчи қуруқ наматга ётиб, устига кўрпача ёпди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ҳасанали секин-гина дарича остига ётиб, ҳужра ичига қулоқ солди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

У келганда, Қурбон ота ўрнида ёнбошлаб ётар, Махсум ухлаб қолган эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Кимдир чалқанча ётиб инграрди, ёрдам сўрарди. — А. Убайдуллаев, Қонли издан

2. Жойни банд қилмоқ, жойлашмоқ.

Китоб стол устида ётибди.

Танчанинг устида бойнинг садаф тасбеҳи, кўзойнаги ётар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Сақланмоқ; турмоқ.

Кўйлак сандиқда ётибди.

Енгларининг тахидан бу кўйлакнинг нафталин ҳидини сингдириб, алла-қаерда узоқ вақт ётгани билиниб турарди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

4. Тунамоқ, ухламоқ.

Бола бешикда ётади.

Юринг, опажон, бугун бизникида ётинг [деди Рўзимат]. — А. Қаҳҳор

Ҳали ётмоққа вақт эрта эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

5. Касал бўлмоқ, тоби қочмоқ.

Бемор узоқ ётди.

Эшитдингизми, улуғ афандимнинг тоби қочиб қолибди. Боёқиш қаттиқ ётган эмиш. — С. Аҳмад, Ҳукм

Волидамиз бедом-дарак кетган икки ўғлининг дард-фироқида куйиб, ётиб қолибдилар. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

6. Ҳибсда бўлмоқ, қамалмоқ.

Ётиб чиқмоқ.

Қани у [Ёʻлчи], севикли ака, қаерда, қайси зиндонда ётади! — Ойбек, Танланган асарлар

Мирза Муҳиддин томонидан эҳтиёт чораси кўрилганича, бир йилдан ортиқроқ сўроқсиз ётди. — А. Қаҳҳор, Сароб

7. с. т. Тўхтамоқ, тўхтаб қолмоқ, ёпилмоқ.

Соат ётди. Трамвай-троллейбуслар ётган.

Самовар ётган, бир чол чойнак-пиёла артар, ҳовуз бўйидаги супада кимдир хур-рак отиб ухлар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

8. бекор ётмоқ Равиш ва равишдошлар билан бирикиб, иш-ҳаракат ёки ҳолатнинг доимий, давомий эканлигини билдиради, масалан,, осилиб ётмоқ, ишлаб ётмоқ, қаровсиз ётмоқ.

Уч хонали уй бўм-бўш, ҳувуллаб ётарди. — А. Убайдуллаев, Қонли издан

Бу эълонлар олдида турли касбдаги одамлар уймаланиб ётади. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

  • Ётиб емоқ Бирор жойда ишламай, пул топмай, ўз жамғармасини харжлаб яшамоқ. Ётиб ейишга тоғ ҳам чидамайди. — Мақол
  • Ётиб қолмоқ 1. Ухламоқ. Карим акасиникида ётиб қолди;Одатда эрта билан ва кечқурун бозори бир оз қизийди-ю, туш пайтида савдо-сотиқ ётиб қолади. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси;Меҳри касалхонада узоқ ётиб қолди. — А. Қаҳҳор, Бош-сиз одам
  • Ётиб қолгунча, отиб қол! Охирги кучингни ҳам ишга сол, фурсатни қўлдан бермай, ҳаракатингни қил, маъносида ишлатиладиган ибора. Безори ўз манфаати ёʻлида ҳамма нарсадан кечадиган йигит бўлгани учун, ётиб қолгунча, отиб қол, қабилида иш кўрмоқчи бўлди. — И. Қаландаров, Шохидамас, баргида
  • Тиқилиб ётибди Тўлиб-тошиб кетган, жуда кўп. Ваҳоланки, республикамиздаги барча савдо базаларида этик тиқилиб ётибди. — Газетадан
Тўлиқ мақола →
ёʻтал
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

ЁʻТАЛ ънафас олиш аъзоларининг касаллангани натижасида ҳаво оқимининг куч билан бўлиниб-бўлиниб чиқишиъ. Домла ёʻталди ва ёʻталнинг зўри— дан қизариб кетди (Парда Турсун). Бу от қадимги туркий тилда маъно тараққиёти натижасида ёʻтäл- феълидан ўсиб чиққан бўлса керак: 'ҳаракатъ -> ъшундай ҳаракат ҳосиласръ. Бу сўзни қадимги туркий тилда ъёʻтал-ъ маъносини англатган ёʻт- феълидан -(ü)л қўшимчаси билан ясалган деб талқин этиш ҳам мавжуд (ЭСТЯ, I, 557); кейинчалик ўзбек тилида иккинчи бўғиндаги ü унлиси ä унлисига алмашган, ў унлисининг юмшоқлик белгиси ёʻқолган: ёʻт- + ўл = ёʻтüл > ёʻтäл > ётäл

1. Нафас ёʻлининг касалланиши, қичиши туфайли хириллоқ ва шовқин аралаш ўқтин-ўқтин кучли зарб билан нафас чиқариш

Кузнинг ёқимсиз шамоли ўпкани қичитиб, ёʻтални қистатар.. эди — А. К, о-дирий, Ўтган кунлар

Домла ёʻталди ва ёʻталнинг зўридан қизарибкетди — П. Турсун, Ўқитувчи

2. Шундай ҳодиса билан кечадиган касаллик

Ёʻтални даволамоқ. Ёʻталга қарши дори бермоқ

3. Бирор нарсадан белги (хабар) бериш, унга ишора қилиш мақсадида чиқариладиган шундай товуш

Бўтабой бу ёʻталнинг маъносига дарров тушунди.. деразадан ташқарига қаради — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чирок-лари

Тўлиқ мақола →
ётиқ
Изоҳли луғат · яна 3 та луғатда

1. айн. Горизонтал.

Ётиқ чизиқ.

2. Бирор томонга қийшайган; қия.

Ётиқ соҳил. Ётиқ ўсган дарахт.

Ёʻл адирнинг энг ётиқ еридан тушган бўлса ҳам, Турғуной тиззасини ушлаб, зўрға қадам босарди. А. — Қаҳ-ҳор, Мастон

Навоий қилични ҳасса каби тутиб, ётиқ тепадан илдам пастга тушди. — Ойбек, Навоий

  • Ётиғи билан Кишининг асабини қўзғамайдиган даражада, мулойимлик ва оҳисталик билан (муомала ҳақида). Ётиғи билан тушунтирмоқ.Асалбиби, қизим енгиллик қилиб, қариндош олдида яна шовқин кўтармасин, кейинча ётиғи билан сўзлашиб кўрар-ман, деб воқеани яширган эди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадаларЗокир ётиғи билан ҳар қанча гапирса ҳам, фойдаси ёʻқлигини сезди. — П. Қодиров, Уч илдиз
Тўлиқ мақола →
ётоқ
Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

от 1. Ётадиган жой, ўрин, хона.

Ётоғинг бўлсин гулдек, Ўзинг тур ёруғ кундек. — Қ. Муҳаммадий

Кулди гўзал тонгнинг юзи, Қушлар турди ётоғидан. — Ғайратий

2. Ташкилот, муассаса ёки ўқув юртининг ўз ходимлари, ўқувчи ва талабалари учун қурган ва улар яшайдиган бино.

Улар ётоққа боришди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Ўлмас ихтиёрсиз қулоғини ушлаб, секин ётоққа томон бурилган эди, Мурод тўхтатди. — А. Қаҳҳор, Йиллар

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 42 →

Таърифлар ичида

3 та
ёлчимоқ

ёлчи Етарли даражада таъминланмоқ; тўймоқ, қониқмоқ, қонмоқ. Умрида ёлчиб овқат емаган, иззат кўрмаган Назирқул учун бундан ортиқ бахт ёʻқ эди. С. Аҳмад, Ҳукм К

ётмоқ

ёт Танани ерга (каравот, тўшак ва шу кабиларга) бериб чўзилмоқ, узала тушмоқ. Ерга ётмоқ. Ўт устига ётмоқ. Ёʻлчи қуруқ наматга ётиб, устига кўрпача ёпди

ётмоқ

ёт Танани ерга (каравот, тўшак ва шу кабиларга) бериб чўзилмоқ, узала тушмоқ. Ерга ётмоқ. Ўт устига ётмоқ. Ёʻлчи қуруқ наматга ётиб, устига кўрпача ёпди

Эртаклар

3 та
Маҳмуд ямоқчи
Халқ оғзаки ижоди

Маҳмуд исмли камбағал ямоқчи чол билан саргузаштга отланади. Улар биргаликда сирли хазинани топиш ёʻлида ҳаракат қилишади ва Маҳмуднинг ҳаёти бутунлай

Қорасоч пари
Халқ оғзаки ижоди

Етим қиз Қорасоч пари ўзининг ақл-заковати ва сеҳрли қобилиятлари билан мамлакатни бошқаради. Унинг донолиги ва адолати туфайли мамлакат обод бўлади, аммо

Уч кўкнори
Халқ оғзаки ижоди

Уч дўстнинг ҳар бири ўз орзулари ортидан қувиб, бойликка эришишга интилади. Эртак кутилмаган воқеалар ва хаёллар билан тўла бўлиб, уларнинг саргузаштла