Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ён» бўйича 897 та натижа: Изоҳли

Филтр

Луғат мақолалари

157 та
ён

ЁН 'гавданинг ўнг ёки чап томониъ. [Отабек] ўнг ё н и н и босиб кўрпага бурканди (Абдулла Қодирий). Қадимги туркий тилда ъсон суягиъ маъносини англатиб (Девон, ИИИ, 175), кейинчалик ътараф\ ътомонъ маъносини англата бошлаган бу от (ДС, 231) асли я:н тар — зида талаффуз қилинган, кейинроқ а: унлисининг чў— зиқлик белгиси ёʻқолган (ДС, 231), ўзбек тилида а ун — лиси â унлисига алмашган: я:н > ян > йâн. Бу сўз йâқ сўзига қиёсланиб, -н , -қ қисми қўшимча экани таъкидланади, лекин йâ (< я:) қисмининг маъноси изоҳланмайди. 1 Тананинг елкадан сонгача бўлган, шунингдек, бирор нарсанинг ўнг ёки чап қисми. Отабек

2. Умуман ўнг ёки чап томон; тараф; атроф. н

Ён қўшни

Худоёр ҳузурига кирадиган эшикнинг икки ёнида ойболта кўтарган икки жаллод сурат каби қотганлар — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Асад қори ёнидаги элликбошини туртди — М. Исмоилий, Фарғона

Мансур ёнига аланглаб, юмалоқланган кўрпа-тўшакларни кўрди — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

3. Ёқа, чет; қирғоқ

Ариқ ёни. ^Деворнинг ёни билан келгани учун ҳам Ойқиз кўрмай қолган эди — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

4. Чўнтак, кисса

Ёнимда пулим ёʻқ

Аҳмад Чалабии оқчадан ёнига кўпроқ солиб олишни тайинлади — Мирмуҳсин, Меъмор

Ёнимда яна ўттиз сўмча қолди — Ойбек, Танланган асарлар

Қаердандир пайдо бўлган ёш бир иигит.. ёнидан бинт чиқариб, Аҳмаджон-нинг бошини боғлашга киришди — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

5. Қўшни, ўзаро яқин

Таманно ён қишлоқдаги касалхонада ишлаши керак — Мирмуҳсин, Қумри ва Таманно

Тўлиқ мақола →
ёнмоқ

фл. 1. Ўт олмоқ; ўтда куймоқ.

Тўқайга ўт тушса, ҳўл-у қуруқ баравар ёнади. — Мақол

Қуруқ ўтин бир зумда ловуллаб ёниб кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Чайла қамишлари аллақачон ёниб битиб, ёғочларигина қора кўмир бўлиб, чарс-чурс қилиб тутаб ётарди. — Н. Фозилов, Дийдор

2. Ёлқинланиб, нур бериб турмоқ.

Саройнинг тўрида бошқаларга қараганда кўркамроқ бир ҳужра бу ҳужрада шам ёнади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳақиқатдан у кишининг [Зокир Ўриновичнинг] ҳовлисида чироқ ёнган эди. — Ш. Холмирзаев, Ёʻллар, ёʻлдошлар

3. Нур, шуъла сочмоқ, порламоқ.

Кўкда, дарахтлар устида ғуж-ғуж юлдузлар ёнади. — Ойбек, Танланган асарлар

Арча турар ўртада ёниб, Оқмоқдадир ҳар ён шуъла-нур. — Ғайратий

4. Товланмоқ, жилваланмоқ.

Гилам чўғдек ёнади.

Кўйлак енги тирсакка қадар шимарилган, [қизнинг]

тиқмачоқдай билакларида илон бошли олтин билагузуклар ёнади. — Ойбек, Танланган асарлар

5. Ортиқ даражада иссиғи, ҳарорати ошмоқ, қизимоқ.

— Уҳ, баданим ёниб боради — деди Гулнор. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

У ёноғини онасининг ёниб турган ўтли ёноғига суртиб, синиқ товуш билан пичирлади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

6. Ортиқ даражада қизимоқ.

Қуёш тик келган. Ҳаво ловуллаб ёнади. — Ойбек, Танланган асарлар

Кишини ҳолдан тойдирадиган саратоннинг ҳаво ёнган кунларида ҳар қандай тирик жон ўзини панага уради. — Шарқ юлдузи

У [Раҳим Саидов] пастга тушди. Кун тиккага келган, кўча ёнарди. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

7. Бутун вужуди билан берилмоқ, астойдил ҳаракат қилмоқ; қайғурмоқ.

Ёʻлчи ёзда ёниб, чанг-тупроқ ялаб, қишда қор-муз кечиб, бутун маҳрумиятларга, бутун оғирликларга қарамасдан, жонкашлик билан ишлади. — Ойбек, Танланган асарлар

Бу ашулани ҳам ёниб, жўшиб айтди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Онаман-у онаман, Болам учун ёнаман. — Қўшиқлар

8. Тутақмоқ, жаҳли чиқмоқ; асабийлашиб кетмоқ.

Сиз онамдан хафа бўлманг, унинг одатини биласиз-ку, бир ёниб, бир ўчаверади [деди Райҳон]. — С. Анорбоев, Оқсой

Олимжон ётиғи билан сўзлаган бўлса-да, раис ёниб кетди. — Ҳ. Назир, Қанотлар

9. Кучаймоқ, авж олмоқ; алангаланмоқ.

Беғубор тонг каби қалбингда Ватан ишқи, халқ меҳри ёнар. — Ғайратий

Ҳозир Халиловнинг нафрати ёниб турибди. — И. Раҳим, Ихлос

10. Сабрсизлик билан кутмоқ, ошиқмоқ.

Навоий Ҳиротга кириши билан унинг махсус фармон олиб келганлиги бутун шаҳарга яшиндек тарқалди. Ҳамма уни тезроқ эшитиш орзуси билан ёнди. — Ойбек, Навоий

  • Ичида чироқ ёнгандай бўлмоқ Бир оз хотиржам бўлмоқ, бир оз кўнгли тинчимоқ. — Кампирнинг таърифини эшитиб, ичимда чироқ ёнгандай бўлди-ю, лекин бу гал одоб сақлаб индамадим, — деди чол. — П. Турсун, ЎқитувчиМингбоши ичида чироқ ёнгандай бўлди, суюнчи кўзларида ўт бўлиб ёнди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
  • Кўзи ёнмоқ 1. Асабийлашмоқ, жаҳли чиқмоқ. Қушбегининг кўзи ёнди Манглай этлари тиришиб, сўл қўли билан соқолини тутамлаб, фикрга кетди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар[Тўғонбекнинг] Кичик, қийиқ кўзлари ёмон ёнади. — Ойбек, НавоийБадианинг кўзлари ёнар, титраб турган қўлидаги ўткир ханжар ярқирар эди. — Мирмуҳсин, МеъморҚувончдан Бектемирнинг кўзлари ёниб кетди. — Ойбек, Қуёш қораймас
  • Лов этиб ёнмоқ Қизишмоқ, тутақмоқ, асабийлашмоқ. Талъатнинг нимага шама қилаётганини тушунди-ю, лов этиб ёниб кетди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ солМунисхон лов этиб ёнди-да, чамадонини кўтариб, қора юбкасида Қўқонга қараб жўнади. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири
  • Юраги ёнмоқ 1. Орзу қилмоқ. — Бир кўрсам, икки оғиз гап айцам, деб юрагим ёнадиган бўлди — деди Давлатёр. — П. Турсун, ЎқитувчиНима қилай, Шерали акажон! Айтинг! Юрагим ўртаб ёняпти! — С. Кароматов, Олтин қумБитта графинни ушлади: — Совуғиданми, иссиғиданми? — Совуғидан қуя қолинг. Юрак ёниб турибди. — С. Сиёев, Отлиқ аёл
Тўлиқ мақола →
ёниқ

1. Шуъла, нур сочиб турган.

Ёниқ гулхан. Ёниқ чироқ.

Ёниқ шам ёнида яна ортиқча икки шам турарди. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Чақнаб турган.

Келин жавоб бермайди. Унинг кўзлари ёнади. Лекин шу ёниқ кўзларида ҳамма жавоб аён. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

3. Жўшқин, ҳис-ҳаяжонли; оташин.

Қийинчилик билан эришилган бу нодир фурсатда ёниқ орзуларини, шўх эҳтиросларини алангалатишга қизда кучли интилув борлигини равшан кўрди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бу хаёллар тезда йигитликнинг кучли интилишлари билан қўшилиб, ёниқ орзу-ҳавасга айланди. — Ҳ. Назир, Ўтлар туташганда

Тўлиқ мақола →
ёноқ

от Юзнинг, бетнинг бўртиқ қисми.

Унинг [Башоратнинг] юз-кўзи отасига тортган эди: қошлари қуюқ, қалин; юм-юмалоқ ёноқлари ҳамиша қизил. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Аваз Матпанога тикилиб қолди: у озибди, чаккалари чўзилиб, ёноқ суяклари туртиб чиқибди. — С. Сиёев, Аваз

Тўлиқ мақола →
ёндор

от 1. Ён 1.

Қудрат шкаф ёндорининг бир ерини шаҳодат бармоғи билан босган эди, шкаф девор ичига қараб очилди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Эшик ёки дарвозанинг ён ёғочи.

Турдивой қўрғончанинг эшиги ёнига борди-да, ичкарига қулоқ солиб, ёндорга суянганча туриб қолди. Ҳ. Нуъмон ва А. — Шораҳмедов, Ота

Тўлиқ мақола →
ёнғин

от Бино, ўрмон, ғарам ва шу кабиларга ўт тушиши натижасида ҳосил бўладиган зўр аланга.

Ҳамманинг кўзи узоқдаги, осмонни ютмоқчидек қутуриб юксалган даҳшатли ёнғинда эди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Ёнғиннинг аждаҳодай узун тили чўзилиб, кўкларга чиқар эди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 157 →

Таърифлар ичида

237 та
абордаж

абордаж Душман кемаси билан ёнма-ён келиб, унга ҳужум отрядини ўтказишдан иборат денгиз жанги тактикаси.

жаҳон-жаҳон

жаҳон-жаҳон Жуда кўп, сон-саноқсиз, беҳисоб. Парталарда ўтирар ўғил-қизлар ёнма-ён, Кичкина юракларда орзулар жаҳон-жаҳон. Ю, Ҳамдам

мегаполис

мегаполис Ёнма-ён жойлашган бир қанча шаҳар ва аҳоли яшайдиган масканларнинг ўсиб ривожланиши ва қўшилиб кетиши натижасида ҳосил бўлган улкан шаҳар.

ҳовучламоқ

ҳовучла Бир қўл бармоқларини букиб, шунингдек, икки қўлнинг кафт ва бармоқларини ёнма-ён бирлаштириб, бармоқларни букиб, чуқурча қилиб ушлаш ҳовучлаб-ҳовучла

туташ

туташ Бир-бирига ёнма-ён уланган; туташган Қошлари туташ. ят Сайҳонлик тугаб, туташ боғлар кўринди Бир томонингиз — харсанглар макони, иккинчи томонингиз — уфқ

рокировка

рокировка Шахмат ўйинида: шоҳга яқин ёки узоқроқ турган руҳнинг шоҳ билан ўрнини алмаштириб, уларни ёнма-ён жойлаштиришдан иборат бир юриш. Катта рокировка.

Ҳаммасини кўриш · 237 →

Эртаклар

254 та
Абдуазиз
Халқ оғзаки ижоди

Абдуазиз бой отасидан қолган мол-мулкни совуриб, қирқта жўрасидан ёрдам сўрайди, аммо улар ёрдам бермайди. Кейинчалик у карвон билан сафарга чиқиб, қудуқд

Аҳмоқ жўралар
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда Юз Муҳаммад исмли калнинг топқирлиги ва айёрлиги орқали аҳмоқ жўраларини алдаб, улардан қутулиши ҳикоя қилинади. Унинг ҳар бир ҳийласи кутилмага

Аҳмоқ подшо
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда ўғрилик қилган бир кишининг айби билан бошланган воқеалар занжири аҳмоқ подшоҳнинг бемаъни ҳукмлари туфайли кулгили тус олади. Адолатни ўрнатис

Аждар қуш
Халқ оғзаки ижоди

Етим қиз ғорда яшар экан, уни аждар қуш асраб, ўзига макон қилиб олади. Бир ботир йигит аждар қушни ўлдириб, қизни қутқаради ва у билан бахтли ҳаёт кек

Алдоқчи мушук
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда ўрмондаги ҳайвонларни доимий алдаб юрадиган бир доно мушук ҳақида ҳикоя қилинади. Мушук ўзининг айёрлиги билан турли вазиятлардан чиқиб кета

Алвасти
Халқ оғзаки ижоди

Бир йигит тасодифан алвастининг телпагини қўлга киритади ва шу орқали кўринмас бўлиб қолади. У алвасти билан бирга турли саргузаштларга дуч келади, жумлад

Ҳаммасини кўриш · 254 →

Шева материаллари

247 та
Аламазон
Фарғона вилояти · Аламазон

О'т, оловнинг гуруллаб ёниши.

Бўён
Хоразм вилояти · Қизилмия, ширинмия

Дуккакдошларга мансуб кўп йиллик илдизпояли бегона ўт; қизилмия; ширинмия.

Кан-илташ
Фарғона вилояти · тог' оти

Ойим раёнининг пастида бир тог' оти

Кан-илташ
Андижон вилояти · тог' оти

Ойим раёнининг пастида бир тог' оти

Чўтирмак
Хоразм вилояти · Чўтирмак

Ҳар қандай дарахтга каллак урилганидан кейин ён-веридан ғуж-ғуж шохлар ўсиб чиқиб, улар ҳам чопиб ташланган кейин қолган беўхшов тана қолдиғи.

ДУЛАВА, дўлоша
Фарғона вилояти · дулава

мискарликда мислаган ( || мистовоқ) нинг бир тури. Лавхурига о'хшайди, аммо дулаванинг лаби тиккасига қайрилиб, со'нг ён томонга букилган бо'лади

Ҳаммасини кўриш · 247 →

Ташқи ресурслар

2 та
Lotin.uz
Имло ва ёзув воситалари

Бепул ва чекловсиз кирилл–лотин транслитерацияси; ў ва ғ ҳарфларини ёзиш жараёнида тузатади.

Зиёнет
Кутубхоналар ва ўқув материаллари

Таълим портали ва электрон кутубхона.