Hayot Foundation лойиҳаси
Лойиҳа ҳақида
Ўз
Ўз

Қидирув

«еса» бўйича 265 та натижа: Изоҳли

Филтр
Бўлим
Луғатлар Эртаклар Шевалар
Луғат тури
Изоҳли Таржима Терминологик Фразеологик

Луғат мақолалари

214 та
емоқ

фл. 1. Таом истеъмол қилмоқ, овқатланмоқ, тановул қилмоқ.

Қовун есанг — саҳар е, саҳар емасанг — заҳар е. — Мақол

Биров ичиб ўлган дейди, биров ёмонроқ овқат еган экан дейди. — Гулдаста

У [Бектемир] окопда қаттиқ нонни кисирлатиб чайнаб, консерва билан қўшиб, маза қилиб еди. — Ойбек, Қуёш қораймас

2. Тирикчилик ёки маишат учун ишлатмоқ, сарф қилмоқ.

Ётиб еганга тоғ ҳам чидамайди. — Мақол

У [мирзо] бир кунлик даромадини ўн кун ер эди. — А. Қаҳҳор, Мирзо

Ҳосилини еганда эсласалар, бас, деган орзу-ўйи қуршамиш уни. — Гулдаста

3. Ўзиники қилмоқ, ўзлаштириб олмоқ.

Уезд ҳокими акангни мингбоши қиламан деб, уч минг йигирма етти сўм пулини еб, сайловда дегрезлик Исомиддин деган жаллобни сайлаган экан. — А. Қаҳҳор, Йиллар

Акам бировнинг томини тешиб қамалган эмас ё бировнинг ҳақини еган эмас. — Ойбек, Танланган асарлар

4. Кўчма Ишдан, сафдан чиқармоқ; шикастлантирмоқ, майиб қилмоқ; ўлдирмоқ.

Отни единг, дедим ичимда. — Ойбек, Танланган асарлар

— Шундай, дўстим. Энди унинг ўзини ёʻқ қилмасак, сени ҳам, мени ҳам ейди — деди Давлатёр. — П. Турсун, Ўқитувчи

Камбағалчилик одамнинг ёруғ дунёдан бўлган умидини кемириб, зангдай еб ташлар экан. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

5. калтак емоқ Баъзи сўз-отлар билан қўлланиб, шахсга шу сўз билдирган нарсанинг (зарбнинг) тегиши маъносини билдиради. Масалан,, мушт емоқ, қамчи емоқ, тепки емоқ, шапалоқ емоқ, тарсаки емоқ ва бошқалар

  • Адабини (ёки таъзирини) емоқ вақтинча қозонган муваффақиятлари билан талтайиб кетган фашистлар адабларини емоқдалар. — Н. Сафаров, Танланган асарларБўлди, яхшилар, шунча таъзирини еди, энди тавба қилгандир. — А. Муҳиддин, Риёкор
  • Барҳам емоқ Дунёда ноҳақлик қанча камайса, туҳмат барҳам еса, шунча яхши. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар
  • Бошини емоқ Бу феълинг бўлса, ё муродингга етасан, ё бошингни ейсан. — С. Сиёев, Ёруғлик
  • Гап емоқ Қишнинг узун кунларида улфатлар бу ерда гап ейишади. — П. Турсун, Ўқитувчи
  • Дакки (ёки дашном) емоқ Кичкина бир қизчадан дакки еган ҳалиги аёл Эргашойни талаб берди. — Н. Сафаров, Танланган асарлар
  • Дам емоқ
  • Заха еган
  • Илоннинг ёғини еган Шум укаси, илоннинг ёғини еган мўлтони онаси борлигини яширгандир — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Ичини (ёки ич-этини) емоқ Руҳан азобланмоқ, безовталанмоқ. У шу оғир фикрлар билан ичини еб турганда, ичкаридан паранжили хотин чиқиб, эркаклардан олисроқда тўхтади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаСодда қишлоқ боласи дилига тугилган гапларни айтолмай, кўп вақт ич-этини еб, саросимада юрди. — С. Аҳмад, Уфқ
  • Лат (ёки шикаст) емоқ Бўронда лат еган томлар, тахта деворлар ремонт қилинди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучлиҲаво жангида шикаст еган немис самолёти йигирма-ўттиз метр нарига келиб қўнди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
  • Офтоб емоқ Офтоб таъсири ўтмоқ, тегмоқ. Узун шим кийган бу ёш йигитнинг синиққан рангига кўзи тушиши ҳамон, офтоб емаган студентлардан бўлса керак, деб ўйлади. — С. Анорбоев, Оқсой
  • Панд емоқ
  • Пишириб е (пишириб есин, пишириб ейдими) Ўзингга буюрсин, ўзингдан бошқага керакмас маъносини билдиради. Гулнор ўлгур, сени биров пишириб ейдими? — Ойбек, Танланган асарлар
  • Пушаймон емоқ (ёки бўлмоқ) Бирор иш, хатти-ҳаракати учун афсусланмоқ, афсус чекмоқ. Ҳой Содиқ, кўзингни оч! Кейин пушаймон ейсан! — С. Абдуқаҳҳор, Кўзлар
  • Совуқ емоқ Совқотмоқ. От пишқириғидан чўчиб тушди-ю, шундагина ўзининг совуқ ея бошлаганини сезди. — Н. Фозилов, Дийдор
  • Тараддудини емоқ (ёки кўрмоқ) Ҳаракатини қилмоқ. Уруш тараддудин ҳаммангиз енглар. — Юсуф ва Аҳмад
  • Фириб емоқ
  • Эсини (ёки ақлини, миясини) емоқ Ҳой Ёʻлчи, эсингни едингми? — Уят. Ойбек, Танланган асарлар
  • Қулоқ-мия(си)ни емоқ Гапиравериб жонига тегмоқ. Бас қил, қулоқ-миямни единг!шш Эй, қўйинг, афандим, шу гап билан ўн йилдан бери қулоқ-миямни ейсиз. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
  • Ғамини (ёки қайғусини) емоқ Ташвишини қилмоқ, ўйламоқ. Тахтда ўтирган Неколай сани, мани қайғумизни ейдими? — Ойбек, Танланган асарларСиз, ўғлим, газет-пазетингизни кўриб, кечқуруннинг ғамини енг. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо
  • Ғам емоқ
  • Еб юборгудек (ёки қўйгудек) Ўта ғазаб, жаҳл билан. Санобар кўзларини катта очиб, Эшон ойига еб юборгудай қаради. — К. Яшин, ҲамзаУ Шералига еб қўйгудек тикилиб қолди. — С. Кароматов, Олтин қум
  • Егани олдида, емагани кетида Рўзғори яхши таъминланган, ҳамма нарса тахт, камчилиги ёʻқ. Нусратулланинг ёʻли бошқа, унинг таппа-тайёр ота мулки бор, егани олдида, емагани кетида. — А. Мухтор, Опа-сингиллар
  • Емаган сомсага пул тўламоқ Бекордан-бекор чиқимдор бўлмоқ, ҳақ тўламоқ; қилмаган ишига жавобгар бўлмоқ. Емаган сомсага пул тўлаш, деб шуни айтади — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
Тўлиқ мақола →
ел

2. Бирор нарса ичига дамланган ҳаво; дам

Баллоннинг ели чиқиб кетибди

Отабек ўн беш дақиқалардан сўнг, ичига ел қамалган пуфакдек, "уфф" этиб юборгач, ўрнидан турди — Абдулла Қодирий, Ўтган кунлар

3. Ичакда ҳосил бўладиган ҳаво, газ

Қабзият ортдида, қабзият.. Шу вақт бир ел юришса, кўзим очилармиди — Абдулла Қодирий, Обид кетмон

Тўлиқ мақола →
ем

от 1. Ҳайвонларга бериладиган ғалла маҳсулотлари ва улардан тайёрланадиган озуқа.

Ем еган от тўрвани тешар. — Мақол

Янга охурдаги емини ямлаб ютаётган сигирга қаради. — С. Нуров, Карвон

Тарлонга азонда беш кило, тушда беш кило, оқшомда ҳам шунча арпа ем бердим. Т. — Мурод, От кишнаган оқшом

2. Қўлда боқиладиган қушларга бериладиган гўшт.

3. Қармоққа ёки тузоққа илинтириб қўйиладиган гўшт, чувалчанг ва шу кабилар

  • Баланд (ёки катта) охурдан ем емоқ Ҳаёт, маишат даражаси юқори бўлмоқ (якка шахс ҳақида). Сиз баланд охурдан ем еб юрган болага ўхшайсиз. — С. Сиёев, ЁруғликСен катта охурдан ем еб ўргангансан, чидолмайсан. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Ем бўлмоқ Нарсага ёки кимсага емиш бўлмоқ, йиртқичлар оғзига тушиб ҳалок бўлмоқ. Икки шунқор талашса, бир қарғага ем бўлар. — Мақол— Турғуной, — деди Мастон, — шу ерда қоладиган бўлсак, бўрига ем бўламиз. — А. Қаҳҳор, Мастон
  • Оқ ем бўлмоқ Сувда кўн туриб ёки чайналавериб оқариб кетмоқ (эт ёки тери ҳақида). Оғзидаги оқ ем бўлиб кетган чандирни олиб, намат тагига қистирган кампир йиғлаб юборди. — С. Аҳмад, Ҳукм
Тўлиқ мақола →
ер

от 1. (Й — катта) Қуёшдан кейинги учинчи планета.

Ер шари. Ер айланаси. Ер Қуёш атрофида айланади. Ернинг сунъий ёʻлдоши.

Агар Ер шарининг ярми тилла, ярми ер бўлиб, биров мендан қайси томонида яшайсиз, деб сўраса, мен иккиланмай, ер томонини танлаган бўлардим. — Н. Фозилов, Қуш — қаноти билан

2. Шу планетанинг қуруқлик қисми (сув билан қопланган қисмига қарама-қарши қўйилганда).

Ер планетамизнинг олтидан бир қисмини ташкил этади.

3. Планетамиз қобиғининг сиртқи қатлами.

Ер бағри. Ер ости бойликлари. Қора (қаро) ерга киргур! (қарғиш). Ер ютгур! (қарғиш). Осмон узоқ, ер қаттиқ. — Мақол

Бир вақт ер ости дукуллагандек бўлди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

4. Нарсалар турган, тирик организмлар ҳаёт кечираётган юза, сатҳ (шахс ёки бошқа нарсаларга нисбатан).

Ерга палос солмоқ. Томдан ерга қуламоқ. Коса столдан ерга тушиб синди. Ерга тушган — етимники. — Мақол

Сидиқжон бўсағадан бир қадам ичкарида чўнқайди-да, болани ерга қўйиб, онасига ёʻллади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

5. Ер сатҳининг муайян бир қисми; жой, ҳудуд.

Тошлоқ ер. Обод ер. Ҳайдалган ер. Баланд-паст ерлар.

Йигит уфқларга туташ ерларни кўздан кечиради. — Газетадан

Ярадорларни тезда хавф-хатарсиз ерга олиб чиқиш зарур бўлиб қолди. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

6. Қишлоқ хўжалигида фойдаланиладиган тупроқ қатлами, экин, дарахт ва шу кабилар экиладиган жой, майдон.

Мен ҳам деҳқон боласиман Отам Одил кўр деган қўқонлик бойнинг ерини жар эди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Меҳнати-ла гуллатар Бир танобча ерини. — Ғайратий

Чўл одами худди янтоққа ўхшаши керак оёғи остидаги ризқи сочилган ерга чуқур томир отиши лозим. — Газетадан

Еринг бўлса, меҳнати ҳам, роҳати ҳам ўзингники бўлади. — Ойбек, Танланган асарлар

7. Бирор нарса банд қилиб турган, эгаллаган ўрин, жой; макон.

Дарахт бир ерда кўкаради. — Мақол

Ҳоким чўзилиб ётган еридан туриб, ташқари чиқди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Офицер йиқилди ва ётган ерида қўлини кўтарди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

8. Бирор мамлакат, давлат, халқ, хўжалик ва шу кабиларга қарашли ҳудуд.

Қони, эти., ери, тили., бир бўлган бир халқ нима учун икки душман гуруҳга бўлиниб, бир-бирининг қонини тўкади? — Ойбек, Навоий

Ўн уч хўжалик ерини қўшибди трактор бир ярим кун ишлаб, тизза бўйи ҳайдаб берибди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

9. Бирор нарсанинг ёки аъзонинг айрим қисми, ўрни, нуқтаси, жойи.

Гиламнинг бир ерида доғи бор. Ҳақ — ерини топар. — Мақол

Хат саккиз букланиб, қизил ипак билан бир-икки еридан чатилган ва Отабекка аталган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Беш еридан ўқ еганига қарамай ер бағирлаб кетишди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Ҳожи хола ўз таржимайи ҳолининг жуда кўп ерларини ташлаб кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

10. Иш жойи, муассаса, ташкилот.

Иш-лаган еридан ҳужжат келтирмоқ. Бирор ерга арз қилмоқ.

[Бадрий:] Сизлар билан бошқа ерда гаплашаман! — З. Саид, Н. Сафаров, Тарих тилга кирди

11. кўм. взф. (жўналиш, ўрин-пайт, чиқиш келишиги шаклида) Пайт, ўрин, сабаб каби муносабатларни билдиради.

Кутилмаган ерда шаҳарнинг аъёнларидан бўлган Салим шарбатдор деганнинг Комилбек исмли ўғлидан совчилар келиб қолди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Рўзимат айтмоқчи, гап бошқа ерда бўлиши ҳам мумкин. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Сариқ атласни кийишга чоғлаб кўрган бўлса-да, бироқ кўйлакни олган ерида бу фикрдан қайтди. — К. Яшин, Ҳамза

  • Ер билан яксон бўлмоқ
  • Ер бўлмоқ Ёʻқ бўлмоқ, ерга кирмоқ. Элга қўшилсанг, эр бўласан, элдан ажралсанг, ер бўласан. — МақолКўп оғиз бир бўлса, бир оғиз ер бўлар. — Мақол
  • Ерга урмоқ Қадрини камситмоқ, таҳқирламоқ. Мен номус-оримни ерга урган душманимнинг қонини ўз қўлим билан тўкишим керак — К. Яшин, ҲамзаҚўйсангиз-чи. Ўзингизни жуда ҳам ерга уриб юбордингиз-э. — К. Яшин, Ҳамза
  • (Юзини) Ерга қаратмоқ Номус-ҳижолатга қўймоқ. Эл-юрт ичида оламга довруғи кетган отамнинг юзини ерга қаратди. — К. Яшин, ҲамзаВатаннинг амри шу, бурчингни бажар, Охири юзимни ерга қаратма! — ҒайратийУялмайсанми Мен фалончига тегаман, деб ота-онангни ерга қаратиб қўйишга! — Ҳамза, Паранжи сирлари
  • Ер остидан қарамоқ Юзни ер томонга қилган ҳолда рўпарасидагига қарамоқ. Эртоев йигитларга ер остидан бир қаради-ю, пешонасидаги ажинлари ёзилиб, кутилмаганда хушнуд жилмайди. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса
  • Ер(нинг) тагида(н) бўлса ҳам Қаерда(н) бўлса ҳам. Ма, лайлак, ер тагидан бўлсаям, иккита вино топиб ке. — С. Сиёев, Ёруғлик
  • Ер тишламоқ Бомбардимонда юзлаб фашист солдат, офицерлари ер тишлади.
  • Ер чизиб қолмоқ Камол қози анча паст тушиб, Сафохон тўра олдида ер чизиб қолди. — К. Яшин, Ҳамза
  • Ер юзи Бутун дунё, олам. Бу хабар бутун ер юзига тарқалди. Ер юзидан келаётган хабарлар.
  • Ер қилмоқ Қаттиқ беобрў қилмоқ, ерга киритмоқ. Сиз раҳбарсиз! Мени бир имо билан ер қилиб қўйишингиз мумкин. — С. Нуров, Нарвон
  • Бурнини ерга ишқамоқ Роса таъзирини, адабини бермоқ.
  • Гапни бир ерга қўймоқ
  • Осмон йироқ (узоқ), ер қаттиқ Ҳаёт, яшаш шароити ночор ва иложсизлик ҳолатида деган маънода қўлланувчи ибора. Ибн Ямин табиблик, Жаҳонбуви доялик қилишди. Лекин бу билан ҳам мурод ҳосил бўлмади. Осмон узоқ, ер қаттиқ эди! Сал кунда олти бола оламдан ўтди. — К. Яшин, Ҳамза
  • Сўзини (ёки гапини, илтимосини) ерда қолдирмоқ Сўзини (гапини, илтимосини) бажармаслик, инобатга олмаслик. Ойим бувимнинг сўзини ерда қолдирмади-ю, ўйлаб-ўйлаб, охири Дамирни топди. — Ҳ. Назир, Ёнар дарёГавҳар унинг қоронғида ғира-шира кўриниб турган меҳрибон чеҳрасидан бу сафар ҳам илтимосини ерда қолдиролмаганини тушунди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
  • Туянинг думи ерга тегганда
  • Қолган еридан Келиб тўхтаган, узилиб қолган жойидан (бирор иш, хатти-ҳаракат ҳақида). Ана энди уйқуни қолган еридан олаверинг — С. Сиёев, Ёруғлик
Тўлиқ мақола →
енг

1. Кийимнинг қўлга кийиладиган қисми. . ■■ . . [

Бош ёрилса — бўрк ичида, Қўл синса — енг ичида — Мақол

Кенг енгларидан чиқиб турган қўллари деҳқон қизларининг қўлларидек катта-катта — Ҳ. Ғулом, Машъал

Ёрмат уҳ тортиб, енг учи билан пешона терини артди — Ойбек, Танланган асарлар

Асрора\ Рисолат кўйлакнинг бели ва енгини ўлчаб бўлгунча қараб турди — С. Аҳмад, Уфқ

2. Енг ичида Яширин, махфий равишда. . .о. Енгидан кириб, ёқасидан чиқмоқ (У енгидан кириб, бу енгидан чиқмоқ) Ёлғон-яшиқ, ширин сўзлар билан ўзига оғдирмоқ, аврамоқ; шу ёʻл билан ишини битирмоқ. . . Енг учида 1) айн. енг ичида. П. Турсун, Ўқитувчи; 2) айн. қўл учида қ. қўл. . Енг шимармоқ Жиддий киришмоқ, бел боғламоқ

Сира ғам еманг. Бу ишни енг ичида битказамиз — "Муштум"

хки касбу корини енг ичида юргизиб туриш учун ҳам борар эди — М. Исмоилий, Фарғона

орадан кўп ўтмай, Му-ҳиддин қизнинг енгидан кириб, ёқасидан чиқиб, унга уйланиб олди — С. Абдуқаҳҳор, Уй остонадан бошланади

Аъзам ўзига содда кўринган қизнинг у енгидан кириб, бу енгидан чиқди — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар

Қалинини енг учида олиб, жиғилдонга урди-да, қизни узатди

Ўтар бобо унга енг учида қўл бериб ўтиб кетди — С. Сиёев, Ёруғлик

Шу ёʻсин кўп вақт руҳий хасталик кечириб, кутилмаганда жонланиб кетди, яъни "Ақоид"нинг шарҳига яхши тушунишга енг шимарди — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Ҳаёт учун жанг қилишга қайтадан енг шимардим — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 214 →

Таърифлар ичида

15 та
ҳалолламоқ

ҳалолла дин. Ҳалол қилмоқ, шариат қонун-қоидасига мувофиқ еса-ичса бўладиган қилмоқ. кўчма Бирор нарсани оқлайдиган, унга арзийдиган, муносиб иш қилмоқ. Еган тузи

ейишли

ейишли Иштаҳа билан, севиб ейиладиган, хушхўр. Ейишли нон. Еса бўладиган, еб бўладиган. Ейишли мева.

қўзиқорин

қўзиқорин Споралардан кўпаядиган, хлорофиллсиз замбуруғ ва унинг қўнғир тусли, еса бўладиган бир тури. Биринчисига қўзиқорин солинган картошка шўрва учинчи

мугуз

мугуз эск. Ҳайвон шохи. Одам тилидан топади, ҳайвон — мугузидан. Мақол Йирик гавдалари, ҳайбатли мугузлари демасангиз, қўчқорлар танбаллик билан кавш қайтарардилар. С

лаёқат

лаёқат Бирор ишга яроқлилик, қодирлик; қобилият. Ўқишга лаёқат. Ишга лаёқати ёʻқ одам Бой тоғанинг ҳамма юмушларини яхши бажаргани ва меҳнатга лаёқатини,

Ҳаммасини кўриш · 15 →

Эртаклар

33 та
Абдуазиз
Халқ оғзаки ижоди

Абдуазиз бой отасидан қолган мол-мулкни совуриб, қирқта жўрасидан ёрдам сўрайди, аммо улар ёрдам бермайди. Кейинчалик у карвон билан сафарга чиқиб, қудуқд

Ақлли қиз (2)
Халқ оғзаки ижоди

Уч ўғил ва бир қизи бор отанинг кўзлари ожиз бўлиб қолади. Қиз отасининг кўзини очиш учун дори излаб, кўплаб қийинчиликларни енгиб ўтади ва охир-оқ

Бўри билан мерган
Халқ оғзаки ижоди

Ушбу эртакда мерган томонидан қувилган бўрининг бошидан кечирган саргузаштлари, унинг турли ҳайвонлар ва чол билан бўлган муносабатлари ҳикоя қилинади.

Бўри билан тулки
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда тулкининг айёрлиги ва бўрининг соддалиги орқали ҳаётий сабоқлар берилади. Тулки ҳар доим ўзининг ақл-заковатидан фойдаланиб, қийин вазиятлардан

Чивинбой
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда кичик бир чивиннинг ўзига етказилган озор учун адолат излаши ва бунинг учун бутун бир занжир реаксиясини келтириб чиқариши тасвирланади. Ч

Чол билан бўри
Халқ оғзаки ижоди

Ушбу эртакда чўпонларнинг жонига теккан бўри овчидан қочиб, чолга учрайди. Чол унга ёрдам беради, аммо бўри унга ёмонлик қилмоқчи бўлади.

Ҳаммасини кўриш · 33 →

Шева материаллари

3 та
есар
Хоразм вилояти · бебош

1. бебош, қайсар; 2. мутакаббир; 3. онаси ўлган, отаси бор бола; 4. чаққон одам

есаван
Қорақалпоғистон Республикаси · эсавас

қ. эсäвäс 1, 2

йäсäр
Сурхондарё вилояти · есар