Қидирув

фл. 1. Вақ-вақ деган товуш чиқармоқ (қурбақа ҳақида).

Ҳовузда қурбақа вақиллайди, нодон — даврада. — Мақол

Олисдаги зовурда ёлғиз бақа аҳён-аҳёнда вақиллаб, шерикларини базмга чорлайди. — Гулдаста

2. кўчма Бўлар-бўлмас, бемаъни гаплар гапирмоқ; валақламоқ.

Кўп вақиллайверма! Кўриб турибсан-ку, бола эсини таниб олсин-чи — Б. Раҳмонов, Юрак сирлари

— Бас, кўп вақиллама! — деди махдум қўл силтаб. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. Вақ-вуқ ва шунга яқин товуш чиқармоқ (оқаётган ёки қайнаётган сув ҳақида).

Гулханнинг олдида қора қумғонлар вақиллаб қайнамоқда. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

от 1. тар. 1 Мулкдор шахслар ёки давлат томонидан диний муассаса ихтиёрига даромадидан фойдаланиб туриш, аммо ўзини сотмаслик шарти билан ўтказилган ёки васият қилиб қолдирилган мулк (ер-сув, мактаб, шифохона, уй-жой, дўкон ва шу кабилар).

Мадрасайи олиянинг уч юз олтмишта вақф дўконидан ижара ҳақига олтинлар оқиб турарди. — К. Яшин, Ҳамза

Валихон мадрасада диний таълим олиб, мударрис бўлиб чиққанда, отаси уни сон-саноқсиз вақф мулкларига эга қилишни ният қилганди. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

2. Сўзлаш пайтида, Қуръон сураларини ўқиётганда (ҳар бир оят охирида) тўхташ.

3. Мусиқа асарларини ижро этиш пайтидаги тиним, кичик пауза.

от 1. Юз бериб турувчи воқеа-ҳодиса, нарсаларнинг асрлар, йиллар, соатлар, минутлар ва шу кабилар билан ўлчанадиган давомийлиги, шундай ўлчов белгисига эга бўлган обектив ҳодиса.

Вақт ғоят имиллаб ўтарди. Ҳамма хавотирланиб безовта бўла бошлади. — К. Яшин, Ҳамза

Лекин вақт ўз ишини қилди — ойни ғарб уфқидан тортиб кириб кетди. Демак, тонг отди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Шу обектив ҳодисанинг минут, соат, кун, йил ва шу кабилар билан алмашинувидаги оралиғи, қисми, бўлаги.

Байрамлардагина киядиган, бошқа вақтларда чамадонида авайлаб сақлайдиган оқ сурп кўйлагини кийди. — С. Кароматов, Олтин қум

Биз буларнинг ёшида ўқишни билардик. Бўш вақтларни жамоат ишига сарфлардик. Ў. — Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Отабек кейинги вақтларда савдога юришни тарк қилиб қўйгани учун, Ҳасанали ишсиз қолган. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

3. Соат, кун, ой, йил ва шу кабиларнинг узлуксиз изчил алмашувида бирор мақсад учун белгиланган ёки бирор мақсад учун фойдаланилиши мумкин бўлган муддат оралиғи; фурсат.

Вақтни қўлдан бермоқ. Вақтдан ютмоқ. Вақтдан тўғри фойдаланмоқ. Вақ-тинг кетди — нақдинг кетди. — Мақол

Унинг овозини эшитиб, қўни-қўшнилар йиғила бошлашди. Вақтни бой бериш мумкин эмасди. — К. Яшин, Ҳамза

бошингизни икки қилиш учун, албатта, вақт етгандир, деб ўйлайман. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Вақт ўтди, биз озчиликмиз. К. Яшин. — Ҳамза

Вақтингиз бўлса, бирпас гаплашайлик. — С. Аҳмад, Юлдуз

4. Вақтнинг бирор нарса, иш-машғулот учун белгиланган, ажратилган бўлаги; муддат.

Масалани тўғри ечди-ю, оққа кўчира-ётганида, вақти тугаб қолди. Ў. — Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Танаффус вақтида ҳамма мукофотланганларни, мукофотланганлар эса

бир-бирларини табриклаб, зал ва фоелар ғовур бўлиб кетди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Суҳбатимиз шу ерга етганда соқчи кириб, вақтларинг тугади, дея огоҳлантириб қўйди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

5. Обектив ўтувчи вақтнинг маълум ижтимоий ҳодиса, ҳолатлар билан боғлиқ, улар билан кечган бўлаги; замон, давр.

Қулдорлик вақтида. Мўғумар ҳукмронлиги вақтида.

Чор ҳукумат вақтидаги қуллигингни ўйласанг. — Ҳамза

6. Обектив тарзда кечувчи замон, даврнинг, киши ҳаётининг маълум, аниқ бир бўлаги, нуқтаси, оралиғи.

Вақт кеч бўлиб қолди. Болалик вақти. Ёшлик вақти. Ёз вақти. Намоз вақти. Эрталаб Қўқондан чиқса, аср вақтларида Марғилонга кирадир — А. Қодирий Ўтган кунлар

Вақт пешиндан ўтган, кўк юзида қуёш чарақлаб турарди. — С. Кароматов, Олтин қум

қизлик вақтида Нури уларнинг кулбасига жуда оз чиқар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

7. флс. Борлиқнинг, макон каби, обектив реал шакли, материянинг яшаш шаклларидан бири.

Нисбийлик назарияси — материя мавжуд бўладиган фазо ва вақт назариясидир. — Фан ва турмуш

сфт. 1. айн. 1 вақтинчалик.

Ер ислоҳоти — вақти кампания. — А. Қаҳҳор, Сароб

Шундай қилиб, вақтли маконни ташлаб, шаҳарга келдилар. — П. Турсун, Ўқитувчи

2. Одатдагидан, белгили вақтдан олдин; эрта, барвақт.

Вақтли келинг. Болалар вақтли ётиб ухлашди.

— Эсизгина, — дедим ўз-ўзимга, — вақтлироқ уйланган эканман. — Гулдаста

Жума куни эрталаб дўконни вақтли очдим. — Гулдаста

тақл. с. Қурбақанинг овози ҳақида.