сфт. 1. Оралиқ масофаси (нисбатан) катта, нисбатан нарида жойлашган; олис.
Узоқ қишлоқдан келди. Овози узоқ-узоқларга етмоқ. Туяга миниб, узоқни кўзла. — Мақол
Сидиқжоннинг кўзи дарёнинг у томонида, узоқ уфқда милтиллаб турган сон-саноқсиз чироқларга тушди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Бир маҳалда узоқда қора нуқта кўринди. — Мирмуҳсин, Меъмор
2. Вақт эътибори билан давомли, катта, кўп.
Узоқ тикилмоқ. Узоқ суҳбатлашмоқ. Узоқ кутмоқ. Узоқ муддатли кредит. Узоқ яшамоқ.
Бу жанг узоққа бормайди. — Мирмуҳсин, Меъмор
Сидиқжон узоқ сукут қилиб қолгандан кейин бош чайқади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
3. Дўстлик, қариндошлик, танишлик ва шу кабилар жиҳатдан боғланиш у қадар яқин бўлмаган, яқин эмас.
У ерда Элмуроднинг ҳам бир эмас, кўпгина узоқ қариндош-уруғлари бордир. — П. Турсун, Ўқитувчи
Меҳмон узоқ қариндош — отасининг аммаваччаси — Аширмат эди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
Нурининг никоҳ куни у бегона қиз — узоқ қиз бутунлай таниш ва яқин бўлиб қолди. — Ойбек, Танланган асарлар
4. кўчма Бевосита алоқаси, муносабати ёʻқ; алоқасиз.
Бундоқ маслаҳатларда маҳкама соҳиби, аммо илм-у фандан узоқ Аҳмад Чалабий ҳам бир чеккада эснаб ўтирарди. — Мирмуҳсин, Меъмор
Султонмурод шу вақтгача халқ тирикчилигидан узоқ яшар, унинг дардларига бегона эди. — Ойбек, Навоий
- Кўздан узоқ Назар-эътибордан четда. Кўздан узоқ юр, уқдингми? — Ойбек, Навоий
- Узоқ гап Офтоб ойим қариндошларидан жонкуяр деб танилган киши Кумушбибининг тоғаси — Аҳмадбек бўлиб, у ҳам умрининг кўпини Қўқондами, Хўжанддами ўтказар, шунинг учун ундан ёрий кутиш ҳам узоқ гап эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Узоқ йили Ўтган йилдан олдинги йил, бурноғи йил. Бухорода, узоқ йили бетоб бўлиб ётганида ҳам, кўзига шундай мурдалар, алвастилар кўринган эди. — Мирмуҳсин, Меъмор
- Узоқни кўрмоқ Келажак ҳақида тўғри фикр юрита билмоқ, оқибатини ўйлаб иш тутмоқ. Бугунни эмас, узоқни кўриш керак, косовинг узун бўлса, қўлинг куймайди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссасиҲамма бало шу саводсизликдан чиқяпти. Узоқни кўролмайди. — С. Аҳмад, Ҳукм
- Узоққа бормайди Кўп давом этмайди, тез фурсатда барҳам топади, тамом бўлади. Энди ўзини қаёққа урса ҳам, узоққа бормайди. Ҳисоботини эшитамиз-у, тамом. — П. Турсун, Ўқитувчи
- Узоғи билан Кўп деганда, кўпи билан. Узоғи билан икки-уч кун ичида ишингизни оласиз. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби
- Эҳтимолдан узоқ эмас Амалга ошиши осон, бўлиши мумкин.