Qidiruv

fl. 1. Kuch bilan tortib, yulqib, butundan ajratmoq, butunni qismga boʻlmoq.

Hoʻkiz bir siltab, arqonni uzib yubordi.

Joʻra poshsha boʻynidan marvarid marjonini chiqardi-da, ipini shart-shart uzib, marvaridlarni kigizga toʻkdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Dutorchi dutorning qulogʻini jahl bilan qattiq burab, torini uzib yubordi. — A. Qahhor, Qanotsiz chittak

Ziyodaxon, zuvala uzar ekan, hazilomuz javob berdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Palak, novda yoki tupidan ajratib olmoq, kesmoq.

Qovun uzmoq. Pomidor uzmoq. Uzum uzmoq. Olma uzmoq.

Gulga termilib oʻtirishni emas, oʻsha gulni uzib, iskab yurishni yoqtiradi. — S. Siyoyev, Otliq ayol

3. Kesib, qirqib, joyidan boʻlak qilmoq.

Qilich bilan boshini uzmoq.

Gluxovning ikkala oyogʻini naq sonidan snaryad uzib ketdi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

4. Turgan, yopishgan joyidan ajratmoq, xoli qilmoq.

Bu xarsangni yerdan uzib boʻlmaydi. Tandirdan non uzmoq.

Japaq qizchani bagʻridan zoʻrgʻa uzib, otilib tashqariga chiqdi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Yunus tizzalarini ogʻriq kemirib yeb tashlayotgan boʻlsa ham, boshini yostiqdan uzib, qimirlatib qoʻydi. — S. Anorboyev, Oqsoy

5. Davom qildirmaslik; toʻxtatmoq, kesmoq.

Gapni uzmoq. Suhbatni uzmoq.

[ Saodat:] Qoʻrqmasim ham bormi, oʻzingga ehtiyot boʻl, xatingni uzma. — N. Safarov, Saodatning qissasi

Boʻy yetgan qiz, hozir sen bilan aloqani uzgan, uzmasa ham, boʻshashtirgan boʻlar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

6. Qarzni toʻlamoq, evazini bermoq (qaytarmoq).

[Gʻofir:] Shuncha qarzim bor ekanmi? Men buni qanday uzaman, boy ota? Hamza, — Boy ila xizmatchi

Olgan omonatini batamom uzdimi? — K. Yashin, Hamza

yurtdan yegan oshlarini uzish niyatida toʻy taraddudiga tushdi. — S. Ahmad, Xazina

7. Qattiq tishlamoq yoki chaqmoq; tishlab yoki chaqib yaralamoq.

Itning ishi — uzmoq, Yomonning ishi — buzmoq. — Maqol

Atrof-da gʻuv-gʻuv pashsha: oyoqlarga yopishadi, burun kataklariga suqiladi, quloqni uzadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

8. koʻchma Qattiq taʼsir qilib azob bermoq, ogʻritmoq, achishtirmoq (issiq, sovuq, zarb, gap-soʻz va shu kabilar haqida).

Qizilqumda qish izgʻirini badanni uzib ola boshlagan kezda, kechagi student trassaga kelib, kolonna mexanigi boʻlib ishga tushgan edi. — H. Nazir, Oʻtlar tutashganda

Shudgor, qizigan misday, oyoqni jizillatib uzib oladi. — F. Gʻulom, Tirilgan murda

Pishiq oʻrilgan charm qamchin bilan Yoʻlchining ochiq koʻkragini va boʻynini uzib oldi — Oybek, Tanlangan asarlar

oʻrtoq Debilov shu gaplari bilan Farmonqul akani bir uzib oldi. — S. Mahkamov, Shogird

fl. kam qoʻll. Ancha nari ketmoq, uzoqlashmoq.

Tong otdi, qizlar uzab ketdi. — Ravshan

ot Egarning ikki tomoniga qayish bilan bogʻlab, osib qoʻyiladigan, otga minish va egarda oyoqlarni tirab oʻtirish uchun xizmat qiladigan, metalldan yasalgan ot abzali.

Komil kumush uzangiga oyoq uchini qoʻyib, egarga minib oldi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Malum otliq qutidorning darvozasida otini toʻxtatdi-da, oʻng oyogʻini uzangidan uzdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

fl. 1. Butun boʻyi (gavdasi) bilan choʻzilmoq, choʻzilib yotmoq.

Buni payqagan Otabek, xanjarini qinidan chiqarib, qoʻliga ushlagach, yuztuban yerga uzandi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Gilamga uzanib, boshini qoʻllari ustiga qoʻydi. — Choʻlpon, Kecha va kunduz

2. Biror narsani olish uchun intilmoq, qoʻl choʻzmoq; choʻzilmoq.

Koʻzlari yorishib ketdi, lablarini yalab, miltiqqa uzandi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Tilov uzanib, karavotdan paryostiq oldi-yu, Jamshidga yalt qaradi. — Sh. Xolmirzayev, Togʻlarga qor tushdi

3. ayn. Uzaymoq, choʻzilmoq.

Toʻxtamadi zamon daryosi, Kunlar ortdi, uzandi boʻyim. — M. Shayxzoda

fl. 1. Qoʻlidagi biror narsani boshqa bir shaxsga bermoq, qoʻl choʻzib tutqizmoq, birovga tutmoq.

Choy uzatmoq. Gul uzatmoq.

Raʼno kitobni sekingina yopib, Anvarga uzatdi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Tamila unga soʻrgʻich kiygizilgan sutli shishani uzatdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Yuzini roʻmol bilan toʻsgan bir ayol derazadan osh uzatdi. — S. Ahmad, Hukm

2. koʻchma s.t. Pora (pora tarzidagi narsa) bermoq.

Unga biror narsa uzatmasangiz, ishingiz bitmaydi.

3. Biror tomonga yoʻnaltirmoq, choʻzmoq, yozmoq; rostlamoq (oyoqni, qoʻlni).

Sherali dum-dumaloq qoʻlini Karimga uzatdi. S. Karomatov, Oltin qum. U ikkala oyogʻini uza-tib, oʻzini uyqu ixtiyoriga topshirdi. — F. Musajonov, Himmat

4. sprt. Irgʻitib, tepib, ikkinchi oʻyinchiga oʻtkazmoq, yetkazib bermoq; oshirmoq (toʻp, shayba va shu kabilarni).

bir-birlarining qarshi hujumlarini mustahkamlab, toʻpni qisqa va aniq uzatib oʻynar edilar. — Gazetadan

5. Maʼlum joygacha birgalashib bormoq, kuzatmoq.

Uni elektr chiroqli stolba tagigacha uzatib, soʻng xayrlashdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Usta Olim Otabekni koʻchagacha uzatib chiqdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

6. Biror manzilga yoʻllamoq, joʻnatmoq.

Ona bugun uzatadi oʻz oʻgʻlini frontga. — H. Olimjon

Mengboy tanishlarini uzatdi, yana Gʻaffor bilan bufetga qaytib kirdi. — Sh. Xolmirzayev, Ogʻir tosh koʻchsa

7. Yetkazmoq, yetkazib bermoq.

Xabarlarni uzatmoq, Elektr tokini uzatmoq.

8. Turmushga chiqarmoq, erga bermoq.

Qiz bola ota-onaga omonat, uzatib tinchiy! — S. Zunnunova, Yangi direktor

Siz uzatishni xohlamasangiz ham, balki u erga tegishni xohlab qolgandir. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Kelin qilsang — yoʻqdan qil, qiz uzatsang — borga qil. — Qanotli soʻzlar