«учталаб» — қидирув

учталаб

Изоҳли луғат

Учта сонидан миқдор равиши.

уч

Изоҳли луғат

УЧ И 'бошланиш қисмиъ. Таёҳнинг у ч и бўлма, ўртаси бўл (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам нгундай маънони англатган бу от дастлаб у:ч тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, I, 611); ўша даврлардаёқ у: унлисининг чўзиқлик белгиси ёʻқолган (Девон, И, 79; ДС, 603): у:ч > уч. УЧ ИИ ъикки билан тўрт оралиғидаги бутун саноқ сонъ. У ч кундан бери иситмаси тушмайди. Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу сўз üч тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, И, 641; ПДП, 440; Девон, И, 71; ДС, 621); ўзбек тилида ü унлисининг юм — шоқлик белгиси ёʻқолган: üч > уч

1. Нарсаларнинг ингичкалашган, ўткир томони. — ичида. Мақол

Найза учи. Ханжар учи. Кр-зиқнинг учи. Игнанинг учи. Тикан заҳри — учида, душман заҳри

Жувон Сидиқжондан пичоқ сўраб олиб, иккита бодринг арчиди, бирини ўзи тишлаб, иккинчисини пичоқ учида Сидиқжонга узатди — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Мир-закаримбой соқолининг учини бармоқлари билан чимтиб, кулиб қўйди — Ойбек, Танланган асарлар

2. Ёғоч, ип, сим ва б. энсиз, узун нарсаларнинг томонларидан бири, бир томон охири, боши

Таёқнинг учи. Арқоннинг учи

3. Нарсаларнинг ўзи бириккан, ўрнашган жойдан ташқари ёʻналган томони, охири

Бармоқнинг учи. Чойнак жўмрагининг учи. шт Акрамжонни бир нав қучоқлаган бўлдим, жувонга эса қўлимнинг учини бердим — А. Қаҳҳор, Минг бир жон

Унинг юзида, шундай бурнининг учида холи бор. У — Умарбеков, Ёз ёмғири

вафот этган холасини эслади ва кўзидан тирқираб чиққан ёшини енг учи билан артди — И. Раҳим, Ихлос

4. Чорбурчак буюмларнинг томонлари туташган жойи, бурчаги

Фанернинг тўрт учидан ушлаб кўтармоқ

Полвон елкасига ташлаб чиққан қийиғини олдида, икки учидан ушлаб, бирикки айлантирди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

5. мат. Чизиқларнинг ёки сиртларнинг ўзаро туташиб, кесишиб, бурчак ҳосил қилган нуқтаси

6. Нарсаларнинг юқори қисми, тепаси, боши. .1 нур. Ғайратий

Миноранингучи. Дарахтнингучи. Симёғочнинг учи. цҳ Тераклар учида ўйнар қизи

Бир купи ўрикнинг учига чиқиб.. атрофни томоша қилдим — Ойдин, Са-дағанг бўлай, командир

Деворга ташқаридан қўйш!ган кенг нарвонларнинг учлари хиёл чиқибтурарди — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

7. кўчма Бирор нарсанинг бошланиш қисми, боши

Сир(нинг) учини сўз очар — Мақол

У \ Элмурод] ҳали бу муваффақиятнинг фақат учигина эканини ҳеч бир унутмади — П. Турсун, Ўқитувчи

Нури бу воқеанинг учини эшитган ҳамон безгакдай қалтираб кетди — Ойбек, Танланган асарлар

Тўлиқ мақола →

учак

Изоҳли луғат

от шв. айн. Том И.

Кеча кўҳна арк олдидан ўтгандим, кўзим дўконингга тушди: девори қийшайган учаги босай деб турибди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Тўлиқ мақола →

учар

Изоҳли луғат

сфт. 1. Учмоқ феълидан сифатдош.

Учар балиқлар.

Учар қушдан улги олган жонивор, Минганнинг кўнглида қолмайди ғубор. — Ёдгор

2. кўчма Учгандай тез юрадиган, жуда тез чопадиган; чопқир.

Бўтабой ака бу кунларда ўзини ҳали от минишни дурустроқ билмай туриб, жуда учар отда улоққа кирган кишидай сеза бошлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. кўчма Ҳийла-найранг билан ҳар нар-сани ундира оладиган, ҳар нарсага эриша оладиган; эпчил.

Тўлқинжон, ким айтади сени олғир, учар йигит деб. Мана ярим йилча бўлиб қолибди-ку, битта қишлоқи қизнинг муҳаббатини қозонолмайсан. — Ф. Мусажонов, Ҳури

Жонкуяр, ҳалол кишилар ўғрига чиқарилди. Ўндан тўққизини ураётган айрим учарларнинг боши силанди. — В. Маҳкамов, Айбсиз айбдорлар