По запросу «uchishmoq» — результатов: 98
fl. Uchmoq feʼlining birgalik nisbati.
fl. 1. Qanot vositasida havoda harakatlanmoq, qanot qoqib, biror tomonga yoʻnalmoq; parvoz qilmoq.
Qush qanoti bilan uchib, quyrugʻi bilan qoʻnar. — Maqol
Bahor hididan besaranjom boʻlgan qargʻalar qagʻillab dalalar ustida uchardi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
2. Maxsus mexanizmlar, apparatlar yor-damida havoda bir tomonga yoʻnalmoq; parvoz qilmoq.
Balandda, yulduzli koʻkda, qayoqqadir samolyotlar uchib oʻtdi. — Oybek, Quyosh qoraymas
Asad modeli esa, Tik va tez uchar edi. — T. Toʻla
3. Yelmoq, esmoq (shamol haqida).
Meʼmorning diqqatini keng va yam-yashil dala, gʻir-gʻir uchayotgan shabada, adirlardagi qip-qizil gilam lolalar tortsa ham — Mirmuhsin, Meʼmor
4. Shamol, zarb yoki boshqa narsa taʼsirida havoda biror yoʻnalishda harakatlanmoq.
Havoda momiq oq tolalar argʻamchi boʻlib uchib yurardi. — Gazetadan
Tepada ruhni sugʻurib olayotgandek xunuk ingrab uchgan snaryadlar atrofda yorilmoqda. — Oybek, Quyosh qoraymas
5. koʻchma Havoda kezmoq, parvoz qilmoq (mavhum narsalar haqida).
Kuy uzoqdan, boynikidan uchar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Yodimdadir achchiq dardlarim kabi Fazolarda uchar xayolim. — R. Parfi
Qoʻshiq uchar edi koʻk-da bearmon. — A. Oripov, Yurtim shamoli
6. koʻchma Juda katta tezlikda harakatlanmoq.
Tepalikka uchib chiqayotgan otning tuyogʻi yerdan bosh koʻtarib, bugun-erta ochilay deb turgan lola gʻunchasini ezib, yanchib oʻtdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
Mashina shiddat bilan qaltis togʻ yoʻlidan uchib ketdi. — Gazetadan
poyezd choʻldan koʻm-koʻk vodiyga birdan uchib kirarkan fargʻonalik askarning koʻzlaridan ixtiyorsiz ravishda qaynoq yosh tomchilagan edi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
7. Qor, muz ustida sirpanmoq, toygʻanoq otmoq.
Chanada uchmoq.
Momiq qor koʻrpasiga burkangan Chimyon togʻlari bagʻrida yoshlar changʻi uchishmoqda. — Gazetadan
8. Mavjud yeridan uzilib otilib ketmoq.
Togʻdan uchgan katta-katta toshlar. Bola mototsikldan uchib ketdi.
Soqolli soldat ot tagida qoldi, unisi otdan uchib, yumalanib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
9. Sinib uzilmoq, sinmoq.
tovoqning jinday joyi uchgan ekan. — Mushtum
Shishasi yarmidan uchgan kichkina lampani tutatib, yolgʻiz oʻtirar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
singan, cheti uchgan, chegali piyola, choynaklar. — Oybek, Bolalik
10. Asab yoki boshqa taʼsir sababli pirpiramoq, titramoq (lab, kiprik kabi aʼzolar haqida).
Onasi tebranib qoʻydi. Qovoqlari pir-pir uchdi. — J. Abdullaxonov, Oriyat
Bu bolaning bir qadar oʻzini mustahkam tutishi Tolib akaga yoqmadi, labi asabiy uchdi. — F. Musajonov, Himmat
Ogʻzining ikki chekkasida zulukday osilib turgan yoʻgʻon moʻylovlari bir-ikki uchdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
11. koʻchma Berilmoq, qiziqmoq, asiri boʻlmoq (asossiz, nomaqbul ravishda).
Shirin gapga uchma, maqtaganni quchma. — Maqol
[Rashida] Kursdoshi Temurning yengiltak gaplariga uchdi-yu, Roʻzimatni butunlay unutdi. — Toʻlqin, Ogʻir eslash
[Eldor:] Darvoqe, Rayhonning nimasiga ucha qoldim? — J. Abdullaxonov, Tong yorishgan sohilda
Aqlli odamlar maqtovli va balandparvoz soʻzlarga uchmaydilar — N. Safarov, Olovli izlar
12. Kayf taʼsirida es-xushini yoʻqotmoq, oʻzidan ketmoq.
Afandi boʻza ichib, uchib qolibdi. — Mushtum
Maʼmurjon koʻchadan ichib kelgan ekanmi, yuz gramm shampanni otdi-yu, uchib qolishiga sal qoldi. — Sh. Xolmirzayev, Toʻlqinlar
13. Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning yoʻq boʻlishi (yoʻqolishi), ketishi maʼnosini bildiradi.
Barakasi uchmoq. Hushi boshidan uchmoq. Kayfi uchmoq.
UCH I 'boshlanish qismi’. Tayohning u ch i boʻlma, oʻrtasi boʻl (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab u:ch tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 611); oʻsha davrlardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, I, 79; DS, 603): u:ch > uch. UCH II ’ikki bilan toʻrt oraligʻidagi butun sanoq son’. U ch kundan beri isitmasi tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz üch tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 641; ПДП, 440; Devon, I, 71; DS, 621); oʻzbek tilida ü unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: üch > uch
1. Narsalarning ingichkalashgan, oʻtkir tomoni. — ichida. Maqol
Nayza uchi. Xanjar uchi. Kr-ziqning uchi. Ignaning uchi. Tikan zahri — uchida, dushman zahri
Juvon Sidiqjondan pichoq soʻrab olib, ikkita bodring archidi, birini oʻzi tishlab, ikkinchisini pichoq uchida Sidiqjonga uzatdi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Mir-zakarimboy soqolining uchini barmoqlari bilan chimtib, kulib qoʻydi — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Yogʻoch, ip, sim va b. ensiz, uzun narsalarning tomonlaridan biri, bir tomon oxiri, boshi
Tayoqning uchi. Arqonning uchi
3. Narsalarning oʻzi birikkan, oʻrnashgan joydan tashqari yoʻnalgan tomoni, oxiri
Barmoqning uchi. Choynak joʻmragining uchi. sht Akramjonni bir nav quchoqlagan boʻldim, juvonga esa qoʻlimning uchini berdim — A. Qahhor, Ming bir jon
Uning yuzida, shunday burnining uchida xoli bor. U — Umarbekov, Yoz yomgʻiri
vafot etgan xolasini esladi va koʻzidan tirqirab chiqqan yoshini yeng uchi bilan artdi — I. Rahim, Ixlos
4. Chorburchak buyumlarning tomonlari tutashgan joyi, burchagi
Fanerning toʻrt uchidan ushlab koʻtarmoq
Polvon yelkasiga tashlab chiqqan qiyigʻini oldida, ikki uchidan ushlab, birikki aylantirdi — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
5. mat. Chiziqlarning yoki sirtlarning oʻzaro tutashib, kesishib, burchak hosil qilgan nuqtasi
6. Narsalarning yuqori qismi, tepasi, boshi. .1 nur. Gʻayratiy
Minoraninguchi. Daraxtninguchi. Simyogʻochning uchi. tsh Teraklar uchida oʻynar qizi
Bir kupi oʻrikning uchiga chiqib.. atrofni tomosha qildim — Oydin, Sa-dagʻang boʻlay, komandir
Devorga tashqaridan qoʻysh!gan keng narvonlarning uchlari xiyol chiqibturardi — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
7. koʻchma Biror narsaning boshlanish qismi, boshi
Sir(ning) uchini soʻz ochar — Maqol
U \ Elmurod] hali bu muvaffaqiyatning faqat uchigina ekanini hech bir unutmadi — P. Tursun, Oʻqituvchi
Nuri bu voqeaning uchini eshitgan hamon bezgakday qaltirab ketdi — Oybek, Tanlangan asarlar
umumiy chuqurlik nuqtasi
ot shv. ayn. Tom I.
Kecha koʻhna ark oldidan oʻtgandim, koʻzim doʻkoningga tushdi: devori qiyshaygan uchagi bosay deb turibdi. — J. Sharipov, Xorazm
