Қидирув

фл. Учмоқ феълининг мажҳул нисбати.

фл. 1. Қанот воситасида ҳавода ҳаракатланмоқ, қанот қоқиб, бирор томонга ёʻналмоқ; парвоз қилмоқ.

Қуш қаноти билан учиб, қуйруғи билан қўнар. — Мақол

Баҳор ҳидидан бесаранжом бўлган қарғалар қағиллаб далалар устида учарди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Махсус механизмлар, аппаратлар ёр-дамида ҳавода бир томонга ёʻналмоқ; парвоз қилмоқ.

Баландда, юлдузли кўкда, қаёққадир самолётлар учиб ўтди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Асад модели эса, Тик ва тез учар эди. — Т. Тўла

3. Елмоқ, эсмоқ (шамол ҳақида).

Меъморнинг диққатини кенг ва ям-яшил дала, ғир-ғир учаётган шабада, адирлардаги қип-қизил гилам лолалар торца ҳам — Мирмуҳсин, Меъмор

4. Шамол, зарб ёки бошқа нарса таъсирида ҳавода бирор ёʻналишда ҳаракатланмоқ.

Ҳавода момиқ оқ толалар арғамчи бўлиб учиб юрарди. — Газетадан

Тепада руҳни суғуриб олаётгандек хунук инграб учган снарядлар атрофда ёрилмоқда. — Ойбек, Қуёш қораймас

5. кўчма Ҳавода кезмоқ, парвоз қилмоқ (мавҳум нарсалар ҳақида).

Куй узоқдан, бойникидан учар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ёдимдадир аччиқ дардларим каби Фазоларда учар хаёлим. — Р. Парфи

Қўшиқ учар эди кўк-да беармон. — А. Орипов, Юртим шамоли

6. кўчма Жуда катта тезликда ҳаракатланмоқ.

Тепаликка учиб чиқаётган отнинг туёғи ердан бош кўтариб, бугун-эрта очилай деб турган лола ғунчасини эзиб, янчиб ўтди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Машина шиддат билан қалтис тоғ ёʻлидан учиб кетди. — Газетадан

поезд чўлдан кўм-кўк водийга бирдан учиб кираркан фарғоналик аскарнинг кўзларидан ихтиёрсиз равишда қайноқ ёш томчилаган эди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

7. Қор, муз устида сирпанмоқ, тойғаноқ отмоқ.

Чанада учмоқ.

Момиқ қор кўрпасига бурканган Чимён тоғлари бағрида ёшлар чанғи учишмоқда. — Газетадан

8. Мавжуд еридан узилиб отилиб кетмоқ.

Тоғдан учган катта-катта тошлар. Бола мотоциклдан учиб кетди.

Соқолли солдат от тагида қолди, униси отдан учиб, юмаланиб кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

9. Синиб узилмоқ, синмоқ.

товоқнинг жиндай жойи учган экан. — Муштум

Шишаси ярмидан учган кичкина лампани тутатиб, ёлғиз ўтирар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

синган, чети учган, чегали пиёла, чойнаклар. — Ойбек, Болалик

10. Асаб ёки бошқа таъсир сабабли пирпирамоқ, титрамоқ (лаб, киприк каби аъзолар ҳақида).

Онаси тебраниб қўйди. Қовоқлари пир-пир учди. — Ж. Абдуллахонов, Орият

Бу боланинг бир қадар ўзини мустаҳкам тутиши Толиб акага ёқмади, лаби асабий учди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Оғзининг икки чеккасида зулукдай осилиб турган ёʻғон мўйловлари бир-икки учди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

11. кўчма Берилмоқ, қизиқмоқ, асири бўлмоқ (асоссиз, номақбул равишда).

Ширин гапга учма, мақтаганни қучма. — Мақол

[Рашида] Курсдоши Темурнинг енгилтак гапларига учди-ю, Рўзиматни бутунлай унутди. — Тўлқин, Оғир эслаш

[Элдор:] Дарвоқе, Райҳоннинг нимасига уча қолдим? — Ж. Абдуллахонов, Тонг ёришган соҳилда

Ақлли одамлар мақтовли ва баландпарвоз сўзларга учмайдилар — Н. Сафаров, Оловли излар

12. Кайф таъсирида эс-хушини ёʻқотмоқ, ўзидан кетмоқ.

Афанди бўза ичиб, учиб қолибди. — Муштум

Маъмуржон кўчадан ичиб келган эканми, юз грамм шампанни отди-ю, учиб қолишига сал қолди. — Ш. Холмирзаев, Тўлқинлар

13. Айрим сўзлар билан қўлланиб, шу сўзлар англатган нарсанинг ёʻқ бўлиши (ёʻқолиши), кетиши маъносини билдиради.

Баракаси учмоқ. Ҳуши бошидан учмоқ. Кайфи учмоқ.

1. Нарсаларнинг ингичкалашган, ўткир томони. — ичида. Мақол

Найза учи. Ханжар учи. Кр-зиқнинг учи. Игнанинг учи. Тикан заҳри — учида, душман заҳри

Жувон Сидиқжондан пичоқ сўраб олиб, иккита бодринг арчиди, бирини ўзи тишлаб, иккинчисини пичоқ учида Сидиқжонга узатди — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Мир-закаримбой соқолининг учини бармоқлари билан чимтиб, кулиб қўйди — Ойбек, Танланган асарлар

2. Ёғоч, ип, сим ва б. энсиз, узун нарсаларнинг томонларидан бири, бир томон охири, боши

Таёқнинг учи. Арқоннинг учи

3. Нарсаларнинг ўзи бириккан, ўрнашган жойдан ташқари ёʻналган томони, охири

Бармоқнинг учи. Чойнак жўмрагининг учи. шт Акрамжонни бир нав қучоқлаган бўлдим, жувонга эса қўлимнинг учини бердим — А. Қаҳҳор, Минг бир жон

Унинг юзида, шундай бурнининг учида холи бор. У — Умарбеков, Ёз ёмғири

вафот этган холасини эслади ва кўзидан тирқираб чиққан ёшини енг учи билан артди — И. Раҳим, Ихлос

4. Чорбурчак буюмларнинг томонлари туташган жойи, бурчаги

Фанернинг тўрт учидан ушлаб кўтармоқ

Полвон елкасига ташлаб чиққан қийиғини олдида, икки учидан ушлаб, бирикки айлантирди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

5. мат. Чизиқларнинг ёки сиртларнинг ўзаро туташиб, кесишиб, бурчак ҳосил қилган нуқтаси

6. Нарсаларнинг юқори қисми, тепаси, боши. .1 нур. Ғайратий

Миноранингучи. Дарахтнингучи. Симёғочнинг учи. цҳ Тераклар учида ўйнар қизи

Бир купи ўрикнинг учига чиқиб.. атрофни томоша қилдим — Ойдин, Са-дағанг бўлай, командир

Деворга ташқаридан қўйш!ган кенг нарвонларнинг учлари хиёл чиқибтурарди — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

7. кўчма Бирор нарсанинг бошланиш қисми, боши

Сир(нинг) учини сўз очар — Мақол

У \ Элмурод] ҳали бу муваффақиятнинг фақат учигина эканини ҳеч бир унутмади — П. Турсун, Ўқитувчи

Нури бу воқеанинг учини эшитган ҳамон безгакдай қалтираб кетди — Ойбек, Танланган асарлар

умумий чуқурлик нуқтаси

от шв. айн. Том И.

Кеча кўҳна арк олдидан ўтгандим, кўзим дўконингга тушди: девори қийшайган учаги босай деб турибди. — Ж. Шарипов, Хоразм

сфт. 1. Учмоқ феълидан сифатдош.

Учар балиқлар.

Учар қушдан улги олган жонивор, Минганнинг кўнглида қолмайди ғубор. — Ёдгор

2. кўчма Учгандай тез юрадиган, жуда тез чопадиган; чопқир.

Бўтабой ака бу кунларда ўзини ҳали от минишни дурустроқ билмай туриб, жуда учар отда улоққа кирган кишидай сеза бошлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. кўчма Ҳийла-найранг билан ҳар нар-сани ундира оладиган, ҳар нарсага эриша оладиган; эпчил.

Тўлқинжон, ким айтади сени олғир, учар йигит деб. Мана ярим йилча бўлиб қолибди-ку, битта қишлоқи қизнинг муҳаббатини қозонолмайсан. — Ф. Мусажонов, Ҳури

Жонкуяр, ҳалол кишилар ўғрига чиқарилди. Ўндан тўққизини ураётган айрим учарларнинг боши силанди. — В. Маҳкамов, Айбсиз айбдорлар