Qidiruv

ot 1. Biror narsaning oʻzaro bogʻliqlikda (aloqada) boʻlgan qismlari birligi, shunday qismlardan iborat yaxlit holdagi narsa.

1888-yilda hujayra yadrosida tuzilmalar topilib, ularga xromosomalar, yaʼni rangli tanachalar degan nom berildi. — Fan va turmush

Ular bosh miya va orqa miya hamda chakka asab tuzilmalarining zararlanishi natijasida kelib chiqadi. — N. Yoqubov, Jon

2. Maʼlum qismlar asosida yuzaga kel-tirilgan, tuzilgan, tashkil etilgan narsa.

uch yuzdan ortiq tadbirkorlik tuzilmalari faoliyat koʻrsatmoqda. — Gazetadan

Shahardagi noorganik mahsulotlar ishlab chiqaruvchi kombinat va zavodlar bilan oʻquv-ilmiy ishlab chiqarish tuzilmasiga aylanadi. — Gazetadan

Umid markazining vujudga kelishida Toshkentdagi oʻnlab korxonalarning jamoalari, tijorat va davlat tuzilmalari ishtirok etdi. — Gazetadan

fl. 1. Barpo etmoq, vujudga keltirmoq, yaratmoq.

Armiya tuzmoq. Komissiya tuzmoq. Jamiyat tuzmoq. Partiya tuzmoq.

Temur tuzgan saltanatning vorisligi Shohruxdan keyin Ibrohim Sultonga oʻtishiga umid bogʻlashardi. — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Tarkibiy qismlardan yaxlit narsa yaratmoq, tarkib etmoq, tartib qilmoq.

Jumla tuzmoq. Roʻyxat tuzmoq. Ertangi ishga bugun reja tuz. — Maqol

Biz nutqimiz-da ayrim soʻzlarni oʻzaro biriktirib, gap tuzamiz va fikrimizni bayon qilamiz. — Oʻzbek tili darsligi

3. Turli material, maʼlumot va shu kabilarni yigʻib va maʼlum tartibda joylashtirib, yaxlit bir holga keltirmoq; yaratmoq.

Toʻplam tuzmoq. Ikki tilli lugʻat tuzmoq. Darslik tuzmoq.

Ular Avazning koʻhna, yangi gʻazallarini tartibga solib, bir devon tuzmoqchi boʻladi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Rasmiy ravishda kelishib, biror hujjat yozmoq.

Dalolatnoma tuzmoq.

[Mirzakarimboy] Oʻgʻli Hakimboyvachchaning paxta savdosi yuzasidan oʻris firmalari bilan yaqinda tuzgan shartnomasi ustida oʻylab koʻzlarini yana mahkamroq yumdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ikkala hukmdor yarash bitimi tuzubdurlar. — M. Osim, Ibn Sino qissasi

5. Uyushtirmoq; qurmoq, qilmoq.

Ular yuksak oilalarning oʻgʻillari. Ularning kissalarida oltin-kumush moʻl. Ular kechalar shirin suhbatlar tuzadilar. — Oybek, Navoiy

Gʻalaba munosabati bilan Muzaffar mirzo katta ziyofat tuzdi. — Oybek, Navoiy

6. kam qoʻll. Ayn. tuzatmoq 2.

Buzilgan ishni botir tuzar. Maqol. Ota buzsa, bola tuzar. — Maqol

7. ayn. Tuzamoq.

Elda qolgan kattalar Toʻlgʻonning oldida dasturxonni tuzib, olib ketib xizmat qilib turdi. — Oysuluv

Erlarga oʻxshab, mundoq bir oz chaqchaqlashib oʻtirsangiz nima qiladi. Ne-ne umid bilan dasturxon tuzgan edim. — Shuhrat, Jannat qidirganlar

sft. ayn. Tizimli.

sft. Ichida yoki tarkibida tuzi boʻlgan.

Tuzli xalta. Tuzli mineral suv.

ot 1. Qush yoki boshqa ovlanadigan hayvonlarni tutish uchun odatda qildan yasaladigan sirtmoqli moslama.

Tuzoq qoʻymoq (qurmoq).

[Suvonjon] Ot dumidan eshib toʻqilgan tuzoqlarni kaklik kelishi ehtimol topilgan yerlarga shaxmat tartibida oʻrnashtirardi. — S. Anorboyev, Oqsoy

2. koʻchma Umuman, qoʻlga tushirish yoki oʻziga ogʻdirish uchun koʻrilgan tadbir yoki ishga solingan vosita; dom.

Bilmagan ishga urinma, Urinib tuzoqqa ilinma. — Maqol

Lekin oʻzi lapashang boʻlsa ham, balo! Qora-suvning gulday qizini tuzogʻiga tushirgan. — O. Yoqubov, Izlayman

Jon talvasasida qolgan dushman Umurzoq otani tuzoqqa tushirish yoʻliga oʻtdi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

[Solihboy:] Xayriyat, bu ish ham xamirdan qil sugʻurganday joʻngina bitdi. Gʻofirni endi butunlay ipsiz tuzoqqa ilintirdim. — Hamza, Boy ila xizmatchi

sft. 1. Buzilgan-netgan yeri yoʻq, ishlab turgan yoki ishlay oladigan.

Televizor tuzukmi, buzuqmi? Motor tuzuk ishlab turibdi.

2. Kamchiligi, yomon yeri yoʻq; durust, yaxshi; binoyi.

Tuzuk yigit. Bu ish tuzuk tashkil qilinmabdi.

Oʻzi tuzuk shoir, biroq tanqidni koʻtarmagani yomon. — A. Qahhor, Sarob

Kenja yigit qishloqda Tura oldi bir oycha, Turmush tuzuk boʻlsa-da, Ammo baxti uzoqda. — Z. Diyor

3. Dard-kasali yoʻq, sogʻ, sogʻlom; sogʻligʻi qanoatlanarli.

Ota, tuzukmisiz? Tuzuk boʻlib ketdingizmi?

Xayriyat, onangizning ahvoli ancha tuzuk boʻlib qoldi, isitmasi ham qaytdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Dadasi, endi tuzukman, qizimni saharlari uygʻotmang. — A. Qahhor, Bemor

4. rvsh. Qoidasi bilan, durustgina, yaxshilab.

Tuzukroq, mazmunliroq gapirsangiz-chi. Tuzukroq oʻtiring.

Xayolingiz qayerda, nima soʻzlayapsiz, oyi? Tuzukkina gapiring! — Oybek, Tanlangan asarlar

5. tasdiq yukl. Yaxshi. xoʻp, mayli, maʼqul.

— Ertaga kitobni ola kel, tuzukmi? - — Tuzuk, olib kelaman

— Siz kirgandan keyin men eshikni ustingizdan yopib olaman-da, bir ozdan soʻng oldingizga kelinning yolgʻiz oʻzini kirgizaman, tuzukmi? — Tuzuk. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar