Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«томи» бўйича 236 та натижа

Филтр

Луғат мақолалари

166 та
том
Изоҳли луғат · яна 9 та луғатда

ТОМ ' бинонинг устини бекитиб турувчи қисми'. Мингбоши т о м д а г и карнайчиларга "бас" ишо— расини ҳилди (Мирзакалон Исмоилий). Бу от қадимги туркий тилда там тарзида талаффуз қилинган (ДС, 529); ўзбек тилида а унлиси â унлисига алмашган: там > тâм. Бу сўз асли 'девор' маъносини англатган (Девон, И, 299; ИИ, 206; ИИИ, 172). Маҳмуд Кошғарий бу сўзни уй сўзи билан ҳам таржима қилган (Девон, ИИИ, 151). Тâм сўзини ' уй' маъносида ишлатиш ўзбек тили шеваларида ҳозир ҳам мавжуд. Дсда қайд этилишича, қадимги туркий тилда 'бинонинг устини бекитиб турувчи қисми' маъноси тағам сўзи билан англатилган (526- бет); кейин — чалик бу сўз таркибидаги ға товушлари талаффуз қилинмай қўйган бўлса керак: тағам > там > тâм

1. Уйнинг, бинонинг устини бекитиб турувчи тепа қисми

Пой том. Тунука том. Икки нишабли баланд том. яш Асфалт ёʻллар, тунука ва шифер томлардан қайноқ ҳовур кўтаршшди — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

Кета-кетгунча яккам-дуккам лойсувоқ томлар, деворлари тўкилай деб турган пастак уйларни кўравериб, дилингиз хира тортади — К. Яшин, Ҳамза

2. Баъзи қурилмаларнинг қор-ёмғир, қуёш ва шу кабилардан ҳимоя қилувчи тепа қисми

Тўланбой Икромжоннинг аҳволини кўриб турганидан, у ҳам индамади-да, кетдик, деб кабина томини муштлади — С. Аҳмад, Уфқ

Ҳккожв бошлиқ қори тиззага урадиган кизил вагон томига чикиб, атрофни кузата бошладилар — Н. Сафаров, Жасоратнинг давоми

3. Уй, ҳовли-жой

Эшакка мугуз бица, эгасини сузади, Туяга қанот бица, томингни бузади — Мақол

яя Шунда бориб, бир томни очди — бари тиллага тўла, бир томни очди — кумушга тўла — "Равшан"

"..Дашти қипчоқлар бойиса, хотин олади, туркийлар бой бўлса, том солади" [ўйларди Масума бека] — Мирмуҳсин, Меъмор

Тўлиқ мақола →
томир
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. Одам ва ҳайвонлар танасида қон ёки лимфа оқадиган найчасимон аъзо.

Томирдан қон олмоқ. Томирга дори қуймоқ.

Тўлаган ерга қараб жим қолди. Унинг чакка томирлари бўртди, бурнининг учи йилтиради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Умуман, нарса-ҳодисанинг ҳаёти, фаолиятини таъминловчи омил, восита.

Саноатнинг юрагидир мартен печи, Юрак бўлгач, ишлайди-да эрта-кечин. Бу юракни юргизади уста Анвар, Саноатнинг томирига пўлат оқар. — Муштум

Қишлоқнинг ҳаёт томири уриб турган ҳар бир жойда ташаббус яққол сезилиб туради. — Газетадан

3. Юрак ҳаракати натижасида қон тепиши; пулс.

4. С. Мушакларни суякка бириктирувчи пухта, эластик тўқима; пай.

[Ёʻлчи] Томири тортишган одам каби, бир лаҳза қотиб қолди, сўнг қиличини маҳкам ушлаб, букчайиб, оҳистагина ерга йиқилди. — Ойбек, Танланган асарлар

Томирларини ёзиш учун бошини орқага ташлаб, бир-икки силкитиб олди. — С. Кароматов, Олтин қум

5. Ўсимлик танасида суюқлик ва ундаги эриган моддалар оқадиган тўқима найчалар.

6. Илдиз.

Ариқ бўйларида, қир этакларида ўтган йилги ўтларнинг томиридан нозик майсалар униб чиқа бошлаган. — С. Анорбоев, Оқсой

Агар у ҳар куни эрталаб, кечқурун сойга тушмаганда эди, кўза-кўза сув қуйиб, томирига нам юбормаганда эди, ўрик аллақачон хазон бўларди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

7. Илдиз, негиз.

Яхши нақл — томири ақл. — Мақол

Жўрахон бу муҳим масалани айтишдан бош тортганда, бунинг томири жуда узоқ эканлигини Ғуломжон дарров фаҳмлаб олди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

8. Бир-бирини қўлловчи, бир-бирига ҳомийлик қилувчи кишилар ўртасидаги ўзаро боғланиш, алоқа; илдиз.

Затакўз домлаям, Турдивой халфаям, ҳаммаси Буларнинг томири узун, Зағчакўз мударрис бўлган экан, ўғиллари, шогирдлари катта-катта амалда дейишади. — П. Турсун, Ўқитувчи

Шуҳратпарастлар халққа юқоридан қандай зарар етказган бўлсалар, пастдан ҳам шундай зарар етказганлар. Уларнинг томири битта. — Ҳ. Ғулом, Сенга интиламан

9. Қариндош, уруғ; қариндошлик риштаси.

Юртга донғи кетган Жоналибойга, Қизинг бериб, бойга томир бўлайлик. — Пўлкан

Тожибой ўзи камбағаллардан бўлса ҳам, томири Олахўжа махсум билан туташган эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

10. Тутинган ўртоқ, яқин дўст.

То-мирингни мақтама, ёмон чиқса, қайтасан. — Мақол

Икки ўртада сўз бергандик, то-мирмиз деб, Зуваласи айрим битта хамирмиз деб. — Ғ, Ғулом

Мингнинг зотини билгандан бирнинг отини бил, деганлар, танишиб қўяйлик, томир. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қис-саси

  • Қон томирлари Артериялар, капиллярлар ва веналардан иборат томирлар., артериола, вена, капилляр.
  • Томирни (ёки томир) уришини (ёки тепишини) кўрмоқ Томирни ушлаб, юрак, қон ҳаракатини, пулсни аниқламоқ. Табиб, Ота-бекдан воқеани сўраб билгандан сўнг, Кумушнинг томирини кўриб, лабини тишлаб қолди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Томирига (ёки илдизига, оёғига, тагига) болта урмоқ Элмурод ўзининг жаҳолатга қарши бўлган билимини одамларга ёйиш билан домланинг томирига болта ураётганини яхши фаҳмламасди. — П. Турсун, Ўқитувчи
  • Томир отмоқ (ёки ёймоқ) 1. Илдизини ҳар тарафга ёʻналтирмоқ, илдизи ривожланмоқ; Аммо бутун бир соболи яшаб, томир отиб қолган бежирим жойларни ёʻқ қилиш — хутор системасини ёʻқотиш, деган гапга кирмайди. — Ж. Абдуллахонов, Хонадон;Шербек катта кўча тўрт томонга томир отган жойда тўхтаб қолди. — С. Анорбоев, Оқсой;Одамлар орасида ҳам девпечак борлигини, у аста томир ёйиб бораётганини билганди-ю, аммо ўша девпечакнинг илдизини топа олмай доғда эди. — С. Аҳмад, Ҳукм
Тўлиқ мақола →
томизғи
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

от 1. Қатиқ ивитиш учун сутга солинадиган ачитқи (масалан, эски қатиқ).

Сутга томизғи солмоқ.

Қўшниникига томизғи сўраб кирган Ҳажалхон бир зумда бир талай гап топиб чиқди. — А. Муҳиддин, Ғанишер

махсус томизғи билан тайёрланган қатиқ, кефир каби сут маҳсулотлари ҳам витаминга бойдир. — Газетадан

2. Томизиладиган, томчилаб қуйиладиган.

Томизғи дори.

  • Томизғи ҳам бўлмайди Жуда оз. Бу пулингиз томизғи ҳам бўлмайди. Томизғига ҳам топилмайди Умуман ёʻқ, сира топилмайди, учрамайди.Сув томизғига ҳам топилмайдиган чўл.
Тўлиқ мақола →
томизмоқ
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

фл. 1. Томмоқ феълининг орттирма нисбати.

Кўзга дори томизмоқ.

Ота декчасини осди ва чайладан шишадаги жувоз мойини келтириб, унга томизди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

[Қиличев] Ички чўнтакларига турли-туман таблеткалар, ҳидлайдиган, ютадиган, томизадиган дорилар солиб юради. — Мирмуҳсин, Занглаган қилич

2. (фақат бўлишсиз шаклда) Бир қатра ҳам анойи қилмаслик, бекор кетказмаслик, ёрдам кўрсатмаслик.

У онасига бир чакки томизмайди.

Бой пишиқ одам, бир тийинни чакки томизмайди. — Ойбек, Улуғ ёʻл

  • Оғзига сув томизмоқ Ўлим тўшагидаги беморга сув томизиб, охирги ёрдам кўрсатмоқ. Ревизия арпа, буғдой етишмаганлигини аниқлаган пайтда, Алиқулнинг оғзига сув томизилаётгани тўғрисида миш-миш тарқатилди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли
  • Оқизмай-томизмай Ҳеч бир сўзини қолдирмай, бор (бўлган) гапни тўлалигича. Жаннатхон отасига дастурхон ёзди, отасини сийлади, лекин эрининг сўзларини ҳам оқизмай-томизмай етказди. — И. Раҳим, Тақсир
Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 166 →

Таърифлар ичида

20 та
fabric инглизча

/ˈфæбрɪк/ н 1 [К,У] мато, материал, газлама, газмол 2 [синг] тузилиш, тузилма 3 [синг] бинонинг томи, поли, девор ва ҳоказолари

ёғочли

ёғочли Тўққиз ёғочли Томи тўққиз тўсин солиб ёпилган. Ёʻлчининг тақачи ошнаси Қоратой оч қорнини бемаза мошхўрдага тўлдириб, тўққиз ёғочли совуқ уйд

томли

томли Том билан ёпилган, томи бўлган. Тунука томли уй. Сал юрилгач, дарахтзорлар, боғлар, похол ғарамлари. черепица ва қамиш томли уйлар қаторлашиб кетди. Ҳ. На

томли

томли Том билан ёпилган, томи бўлган. Тунука томли уй. Сал юрилгач, дарахтзорлар, боғлар, похол ғарамлари. черепица ва қамиш томли уйлар қаторлашиб кетди. Ҳ. На

тўсин

тўсин Иморатнинг ва, умуман, ҳар қандай қурилма ёки иншоотнинг томи, ораёпмалари, полига кўндаланг солинган бақувват ёғоч, темир ёки бошқа нарса. Ёғоч тўсин

Ҳаммасини кўриш · 20 →

Эртаклар

28 та
Аҳмоқ подшо
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда ўғрилик қилган бир кишининг айби билан бошланган воқеалар занжири аҳмоқ подшоҳнинг бемаъни ҳукмлари туфайли кулгили тус олади. Адолатни ўрнатис

Бойвачча билан пари
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртак бойвачча йигитнинг пари қизга уйланиши ва турмушдаги саргузаштлари ҳақида ҳикоя қилади. Улар ялмоғиз кампирнинг чангалидан қочиб, кўп қийинк

Девбачча
Халқ оғзаки ижоди

Ушбу эртакда бойнинг ўғли ботир йигитга айланиб, турли саргузаштларни бошидан кечиради. У аждарни енгиб, подшоҳ қизига уйланади ва ўзига ўхшаган укас

Доно қуш
Халқ оғзаки ижоди

Бир подшо овга чиққанда ўзининг ақлли қуши билан бирга боради. Бир куни улар чўлда сув топишади, аммо қуш подшонинг сув ичишига ёʻл қўймайди.

Эралихон ва уч ўғри
Халқ оғзаки ижоди

Эралихон исмли подшо кечалари шаҳар кўчаларини кезиб, уч ўғрига дуч келади. Улар биргаликда подшо хазинасини ўғирлашга қарор қилишади.

Ҳотам
Халқ оғзаки ижоди

Ҳотам исмли йигитнинг саргузаштлари ҳақида ҳикоя қилинади. У ўзининг жасорати ва топқирлиги билан кўплаб қийинчиликларни енгиб ўтади.

Ҳаммасини кўриш · 28 →

Шева материаллари

22 та
ақлик
Хоразм вилояти · томизғи
ақлиқ
Хоразм вилояти · томизғи

қатиқ ивитиш учун сутга солинадиган ачитқи

дамар
Қорақалпоғистон Республикаси · томир
дамар
Хоразм вилояти · томир; илдиз
дамиздириқ
Қашқадарё вилояти · томизғи

қатиқ ивитиш учун сутга солинадиган ачитқи

Ҳаммасини кўриш · 22 →