Қидирув

фл. Тўзимоқ феълининг орттирма нисбати.

фл. 1. Тўзондек ҳар ён сочилмоқ, учмоқ, тўзғимоқ.

Пар тўзиб кетди.

Жимжимадор япроқларинг Сарғайиб банд узмоқда. Беватандай шамол билан Ерда изғиб тўзмоқда. — Т. Тўла

2. кўчма Ҳар ёнга тарқалмоқ, тарқалиб, сочилиб кетмоқ, пароканда бўлмоқ.

Қўйлар бўри теггандай тўзди.

Шеър анжумани тўзди, уят сўз аралашди. — С. Абдулла, Мавлоно Муқимий

3. кўчма Тарқамоқ; тарқаб, бўлиниб ёʻқ бўлмоқ.

Умр ўзади, ҳусн тўзади. — Мақол

Гавҳар хаёллари тўзиб, Талъатга ўгирилиб қаради. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Наҳот шундай осон бўлса бу дунёнинг тўзмоғи. — Т. Тўла

4. Бетартиб ёйилмоқ, тўзғимоқ, пахмаймоқ.

Силлиқ қилиб таралган, кўп диққат ва меҳнат сарф қилиниб ўрилган сочлар тўзган, сочилган. — А. Қаҳҳор, Сароб

5. Эскириб, титилиб ишдан чиқмоқ.

Кенгаш қилган эл озмас, Кенг бичилган тўн тўз-масалан — Мақол

Менга овқат беради, кийимим жуда тўзса, кийим қилиб беради. — Ойбек, Танланган асарлар

6. кўчма кам қўлл. Ўзини олдирмоқ, хазон бўлмоқ, сўлмоқ.

Хўжайин айтганча, узилмаган гул бўлмаса ҳам, руҳи, қалби бу чиркин бўғиқ муҳитда сўнмаган, тўзмаган кўринади. — Ойбек, Танланган асарлар

от 1. Бошнинг сочсиз тақир ёки кал ери.

Бошим — тоз, кўнглим — ноз. — Мақол

2. Шундай бош ва шундай бошли одам, кал.

Тоз тарангунча, тўй тарқалар. — Мақол

сфт. 1. Кир, чанг, ифлослик ва шу кабилардан холи (холи қилинган), озода, покиза.

Тоза идиш. Тоза кийим. Тоза уй. Тоза кийинмоқ.

Аъзойи баданимни Хўп яхшилаб юваман.

Тирноғимни, тишимни Доим тоза тутаман. — Уйғун

Қўлларини тоза сочиқларга артишди. — К. Яшин, Ҳамза

2. Чанг-ғубордан холи; беғубор, соф, мусаффо.

Тоза осмонда юлдузлар чарақлайди. — С. Нуров, Нарвон

Тоза ҳаводан тўйиб нафас олди. — С. Сиёев, Аваз

Ҳар тараф соф, тоза майса-кўкат — Ғайратий

3. Аралашмалардан холи; соф, асил.

Тоза олтин.

Мана бу дурми? Жуда тоза экан, Нури опамда ҳам бор-а? — Ойбек, Танланган асарлар

Гулнор келгач, у Ёʻлчи билан қизга шивирлади: — Мана бу жуда тоза чой. — Ойбек, Танланган асарлар

4. Хирилдоқ ва шу кабилар камчиликлардан холи, жаранглаб чиқадиган товуш, овоз ҳақида.

Ошна ашулаларнинг дилрабо куйи, ҳофизнинг тоза ва ширали овози Элмуроднинг юрагига баҳор нашъаларидек қуйилди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

5. кўчма Доғ тушмаган, булғанмаган; соф, пок.

Тоза виждон. Тоза ном. Тоза қалбда доғ бўлмас. — Мақол

Мурзин янада қизишиб, бўртиб, давом этди: — Мен уни яхши биламан. У яхши қиз, кўнгли тоза. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

6. рвш. Жуда ҳам, роса.

Тоза чарчадик. Сизни тоза кутдик.

Йигит-қизлар холанинг гапларига тоза кулишди. — Н. Сафаров, Олияхон Султонова

Бечора! Қаллиғини кўраман, деб тоза балога қолган экан! — П. Турсун, Ўқитувчи

7. шв. Янги.

Тоза мактаб очсанг, кофир дейди, газета ўқисанг, даҳрий дейди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Тўрани олажак тоза хотинидан совитиб берасиз. — Ж. Шарипов, Хоразм

Матпано: — Тағин келаман, оға, тоза гап бўлса, етказаман, ўксимай юринг, — деб пешинлатиб жўнади. — С. Сиёев, Ёруғлик

от 1. Оёқлари ингичка, тумшуғи узун, хипча, югурик ов ити.

Ҳар ернинг тулкисини ўз тозиси билан овлар. — Мақол

Хоҳласа, қарчиғайини қўлига қўндириб, този итни эргаштириб, одамлари билан тоққа чиқиб кетарди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Ўғлим овга кетади Асил овчи този билан. — Бойчечак

2. Чопқир от, тулпор.

Остимда ирғийди Ғиркўкдай този. — Маликайи айёр

Устига минганда учар тозингни, Қўлга олсанг биз қип [қилиб/ берган созингни. — Эрали ва Шерали

от Кишининг қийинчилик, кулфат, оғриқ ва шу кабиларга чидаш қобилияти; чидам, бардош.

Тўзим билан ўқимоқ.

Қайси бир садаф сийна Тўзим-ла санчиб игна, Инжуларин бирма-бир Шу шоҳига қадаган? — Ғ. Ғулом

Салимнинг кутгани чиқмади, қўрғонда аввалгидай тинчлик, жимжитлик. Бу ҳол уни яна эзди. Охирига қадар кутишга куч ва тўзим сезмади ўзида. — Ойбек, Танланган асарлар