сфт. 1. Эгри эмас, қинғир ери ёʻқ; тик, адил.
Тўғри чизиқ. Тўғри сим. Тўғри ёғоч.
(Кумушнинг] Тўғри қоматига ердан бичиб олинган мудҳиш хотиннинг қўллари зўрға етди-да, эсонмисиз, омонмисиз, пошша-қиз, деб сўрашди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Эҳтиёт юзасидан [Ёʻлчи\ тўғри ёʻлни қўйиб, айланма ёʻллар билан намозгар вақтида Шоқосимникига [Гулнорни] бошлаб келди. — Ойбек, Танланган асарлар
Мирзакаримбойнинг ери охирида баланд, тўғри ўсган, учлари бир-бирига туташган қатор тераклар жим-гина титрайди. — Ойбек, Танланган асарлар
2. Хатодан холи, янглиши, нотўғри ери ёʻқ; бехато.
Тўғри жавоб. Тўғри фикр. Тўғри маслаҳат. Масалани ечишнинг тўғри ёʻли. Аслига тўғри нусха. Билмагандан билган яхши, Тўғри ишни қилган яхши. — Мақол
— Бир нарсага олдиндан ҳукм этиш тўғри эмас, Абдишукур, — салмоқлаб деди Мирзакаримбой. — Ойбек, Танланган асарлар
Бундай жойларда ҳамма вақт ҳам кўз билан тўғри чамалаб бўлмайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
3. кўчма Ҳақиқатдан иборат; чин, рост, ҳақ.
Тўғри ҳукм. Тўғри тил тош ёрар, Эгри тил бош ёрар. — Мақол
Тўғри сўзнинг тўқмоғи бор. — Мақол
Бошингга қилич келса ҳам, тўғри сўзла! — Мақол
Тўғри гапим туғганимга ёқмайди, деганлари бежиз эмас экан-да. — Н. Сафаров, Соҳиб чангал
4. Белгили талаб, қоида ва шу кабиларга жавоб берадиган; мос келадиган; қоидали.
Кетмонни тўғри ушла. Эгри кўчада юрсанг ҳам, тўғри юр. — Мақол
Мен тўғри ўқий олмасам, тунов кундагидек куласиз. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён
5. Қувлик-шумлик, қинғирлик ва шу кабиларни билмайдиган; одоб, ахлоқ доирасидан чиқмайдиган, унга зид иш тутмайдиган; ҳа-лол, виждонли, инсофли.
Тўғри одам. Тўғри аёл. Тўғри киши тили эгридан ор қилади. — Мақол
Дили тўғрининг — тили тўғри. — Мақол
Эгри озар, тўғри тўзар. — Мақол
Суриштирсанг, ҳамма бой бир текисда инсоф-сиз. Тўғри одам бой бўлмайди шекилли, ман ўзим шу фикрдаман. — Ойбек, Танланган асарлар
Бизнинг кўзимизга совуқ кўринган қипчоқвачча Нормуҳаммаднинг эл учун қилиб турган тўғри хизматини мен ўз умримдаги Тошкент беклари орасида биринчи мартаба кўраман. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Оғайни, бизга тўғри тошингизни қўйсангиз бўлар эди. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби
6. Тўғридан-тўғри амалга ошириладиган, бўладиган; бевосита, воситасиз.
Тўғри сайловлар. Тўғри солиқлар.
7. рвш. (урғу биринчи бўғинда) Тўғридан-тўғри, тўппа-тўғри, бошқасига, бошқа томонга чалғимай.
Меҳмонлар тўғри бизникига тушди. Тўғри раиснинг ўзига учрашдим.
Насияга бўлса ҳам гўштнинг лаҳим жойларидан еган яхши бўлар экан-у, кейин ҳақини тўлашни билмай гаранг бўлиб, кўчадан тўғри ўтолмай юрган ёмон экан. — П. Турсун, Ўқитувчи
— Бу киши ҳидлаб ўтирмайди, тўғри ейди-қўяди, — деди ва қойил қилганига ишониб, ҳаммадан баландроқ қаҳқаҳа урди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
8. крш. с. Дуруст, ҳақиқатан ҳам, дарҳақиқат.
Тўғри, жон ширин, ҳар ким ўз жонини аяйди, лекин одамнинг юрагида бошқаларга меҳр бўлиши керак. — Ойбек, Танланган асарлар
9. (эгалик, ўрин-пайт ва чиқиш келишиклари шаклларида — тўғрида, тўғрисида, тўғрисидан) Оидлик, тегишлилик, сабаб, макон каби маъноларни билдиради; ҳақида, юзасидан, сабабли, жиҳатдан.
Бу тўғрида раҳбарлар билан маслаҳатлашмоқ. Пул тўғрисидан бир оз қийналиб қолибди. Эртага бўладиган мажлисдаги масалалар тўғрисида келишиб олдик.
Фазлиддин бу кеча хурсанд эди. Ҳар тўғрида сўзлар, кулар эди. — Ойбек, Танланган асарлар
Сизни сиртдан танирдим, сиз тўғрингизда кўп эшитганман. — К. Яшин, Ҳамза
Тўлаган бинокорлик тўғрисида бир гапга тушиб кеца, уни тўхтатиш хийла қийин эканини билгани учун Бўтабой ҳам қўйиб берди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Тўғри бўлмоқ 1. Тўғри шаклга, ҳолга келмоқ, тўғриланмоқ. Ёʻл тўғри бўлди;Тўғри бўлса бу гаплар, Турмай қанот қоқайин. Бутун вужудим билан Бир сел каби оқайин! — ҒайратийБу тўғрида раисимизни танқид қилиш бир томондан тўғри бўлса, иккинчи томондан тўғри эмас. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлариТўғри бўлсанг, ўсиб бориб, гул бўла-сан, Эгри бўлсанг, ўсиб бориб, кул бўласан. — МақолСен тўғри бўлганингда, бу таъналар нима эди менга! — Н. Сафаров, Ҳаёт мактабиБир маҳал Соли совуқ, икки букилиб, мингбошига тўғри бўлди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Тўғри келмоқ 1. Мувофиқ, мос келмоқ. — Бу гап ҳақиқатга тўғри келмайди. Ақлга тўғри келмайдиган иш. Уйдаги гап бозорга тўғри келмайди. — МақолҚабул бўлмаган дуо учун мени гуноҳкор санайсизларми? Бу дуруст эмас, бу шариатга тўғри келмайди. — С. Айний, ҚулларПалто бир номер катта, менга тўғри келмайди. Этик оёғимга тўғри келди;Ҳамроев кечки овқатдан кейин бирпас чўзилмоқчи бўлган эди, тўғри келмади: нариги уй тўполон — болалар бир-бирини ёстиқ билан уриб ўйнаётибди. — А. Қаҳҳор, Айб кимда— Ўғлим, — деб қичқирди кулиб дадаси, — кимники олди? — Тоҳир гупчакнинг жийрони. От боласи унга тўғри келмас экан. — Ойбек, Танланган асарларТўғри келган киши билан саломлашмоқ.Икки томондан тешишга-ку тешамиз, тўғри келмай қолса нима бўлади? — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаИшқилиб, Абдулла поччамнинг зиёфатига тўғри келмасин. — Ойбек, Танланган асарлар[Отабек] Саройдан анча узоқлашган эди, қаршидан келувчи Раҳматни кўрди ва чор-ночор сўрашмоққа тўғри келди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Тўғри қилмоқ 1. Тўғри шаклга, ҳолга келтирмоқ, тўғриламоқ. Дарё ўзанини тўғри қилдик;Ўқишга кириб тўғри қилдинг;Чатоқ ишларни менга тўғри қилаверинг.Ҳали ҳам сиз қуруқ қолмайсиз, умидим борки, сизни Вобкент қозилигига тўғри қилсам. — С. Айний, Қуллар