Қидирув

от 1. Дазмол урилган ёки тахланган нарсанинг текис қайрилган, букилган жойи, чизиғи.

Дўппининг тахи. Тахини ёзмоқ. Дазмол уриб, тахини текисламоқ. Дазмоллаб, шимга тах солмоқ. Тахтакачлаб, дўппининг тахини чиқармоқ.

Келин чой қуя туриб, кўзи тахи очилмаган дўппига тушди. севинч билан уни қўлига олди, миннатдорчилик билдирди. Ойдин, Мардлик — мангулик.

Дилшод хат тахини очди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Териб, тахлаб қўйилган нарса ёки унинг ҳар бир тахлами.

Бир тах пул.

от 1. Кўриниш, шакл, қиёфа.

Одам тахлитидаги маймун. Ака-ука қуйиб қўйгандек бир тахлитда.

Баъзи жойда квадрат аниқ, баъзи жойларда тахлити ҳам ёʻқ. — И. Раҳим, Ихлос

Ҳар қадамда нураган, хароба деворлар кўп учрайди. Бу қишлоқнинг тахлити ана шундай эди. — Ё. Хаимов, М. Раҳмон, Ҳаёт-мамот

Нонни иштаҳасиз тишлар, мискарлар то-монидан самовар тахлитда ясалган қумғондан чой қуяр эди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Айрим сўзлар ва кўрсатиш олмошлари билан қўлланиб, усул, ёʻсин, тарз маъно-сини билдиради.

Иш тахлити. Юриш-туриш тахлити.

Шу тахлит юк тугагунча терлаб ишлашди. — Ёшлик

Уларнинг турмуши шодлик ҳам кўрмай, аччиқ-чучукни ҳам сезмай, шунчаки бир рўзғор тебратиш тахлитида ўтди. — И. Раҳим, Ихлос

Хачирга миниб, сиз билан бир тахлитда бораман. — Латифалар

3. кўм. взф. Ўхшатиш, қиёс билдиради; каби, сингари.

Бу тахлит чистоний байтлар қадимда ҳам олий ҳазратнинг истаклари ила битилур эди. — С. Сиёев, Аваз

Олло ниятингизни берсин! — деди ўзини улуғвор ва юксак мансабдор тахлит тутиб. — Шуҳрат, Олтин зангламас

от 1. Расмий қабул ва бошқа тантанали маросимларда шоҳ, хон ва амир ўтириши учун сарой тўрига ўрнатилган, махсус безатиб ишланган жой, ҳашаматли ўриндиқ.

Хон тахтда эди. Унг тараф курсида Абдураҳмон офтоба-чи ва сўлда шоир мулла Ниёз домла қўл боғлаб ўтирар эдилар. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Шайбонийхон у билан тахт устидан тушмасдан сўрашди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Абусаид тўппа-тўғри Аркка кўтарилиб, катта ҳовлидаги қадимий тахтга ўтирди. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Подшоҳ, хон, амир лавозими; подшоҳ-лик, хонлик, амирлик.

Агар кушойиши корингизни бериб, тахт Жаҳонгир мирзога ўца, сиз унинг энг ишонган раҳнамоси бўлурсиз. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Зулм, тахтга қарши исён Шарқ кўксида тўлиб тошди. — Ғайратий

3. кўчма Мансаб, лавозим (ўрни).

Тахтда ёлғиз бўлишни, барча оғзига тикилиб ўтиришини истарди Қаюмхон. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

сфт. 1. Таъми оғизни буриштирадиган; какра, талха.

Тахир дори. Тахир шафтоли.

Унинг [Салимбойнинг\ кенг қора қошли, қўй кўзли, пешонаси серажин чўзиқ юзи худди тахир бир нима егандек буришди. — С. Абдуқаҳҳор, Санамай саккиз дема

Мева ғўралигида тахир бўлади, еган кишининг лабини қиздиради. — Фан ва турмуш

2. кўчма Дағал, бадҳазм (гап, сўз, муомала ва шу кабилар ҳақида).

Тахир гап.

Харидорлар сотувчидан тахир сўз эшитмаслик учун индамай чиқиб кетишди. — Муштум

от 1. Ходадан узунасига тилиб олинган ясси ёғоч бўлаги.

Қарағай тахта. Тахтани рандаламоқ.

Биринчи хонага кираверишда узун энли тахта қўйилибди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ғуломжон даладаги теракзорларидан тўртта бақатеракни кестириб, тахта тилдирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Бўр билан хат ёзиш учун махсус ясалган мактаб-ўқув қуроли.

Хонада ўнтача эски, чанг босган парта, кираверишдаги деворга каттакон қора тахта қоқилган эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Болаларда дафтар-у қалам, синфда тахта-ю бўр бўлса ҳам, ўқиш китобларининг ёʻқлиги Ғуломжонни ёмон дилхун қилар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. тар. Абжад ёзилган дастали тахтача (эски мактабда ўқув қуроли сифатида ишлатилган).

Икки ҳафта ҳарфлар ёзилган тахта ўқиганимдан кейин домла: — Шанба куни ҳафтиякка тушасан — деди. — А. Қаҳҳор, Ўтмишдан эртаклар

4. Турли мақсадда фойдаланиш учун тахта, фанер ва шу кабилардан ишланган нарса.

Шахмат тахтаси. Эълонлар тахтаси. Ёдгорлик тахтаси. Ош тахта,

Мен уни теннис тахтасига бошлаб, ўзимча ўйин қоидасини тушунтирган бўлдим. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

Турли воқелик ва янгиликларни ёйишда шиор ва плакатлар, тематик стенд ва кўрсаткич тахталари алоҳида ўрин тутади. — Газетадан

5. Турли ўлчамдаги тўрт бурчак яхлит қоғоз, варақ.

Қочинг! Ўзим ёзаман, дедим. Ўтириб, етти тахта қоғозни тўлдирдим, эшитганларимнинг ҳаммасини ёздим. — Ойдин, Садағанг бўлай, командир

Анави қутида яхши, кўк чизиқли тахта қоғоз бор, ўшандан икки варағини олиб, мана бу ерга ўтир, қизим [деди Онахон]. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

6. Шу тахлитдаги, ўлчамдаги ойна, тош, металл ва шу кабилар; плита.

Мармар тахта. Бир тахта тунука. Бир тахта ойна. Тахта чой.

Майдоннинг бир чеккасидаги кекса мажнунтол остида бир-бирига суяб қўйилган иккита қора тош тахта сағана шаклини олиб турар эди. — А. Қаҳҳор, Хотинлар

Четроққа чиқиб, бетон тахтага ўтирдим. — С. Сиёев, Ёруғлик

7. қ. х. Марза билан ажратилган ер бўлаги; карта.

Икки тахта полиз. Туянинг ҳазили бир тахта ғўзани ейди. — Мақол

Сойга тушгунча кўндаланг эгатли алоҳида тахта бошланади. — А. Қодирий, Обид кетмон

Очилган ерни катта-катта тахта Қилиб, иш бошлади экмакка пахта. — Ҳабибий

от Териб, тахлаб қўйилган нарса ва унинг ҳар бир тўпи.

Бир тахлам китоб.

Зокир Усмон ичкари уйдан эски газеталар тахламини олиб чиқди. — Ёшлик