Qidiruv

olm. 1. Soʻzlovchiga yaqin, uning koʻz oʻngidagi narsani yoki kimsani koʻrsa-tish uchun xizmat qiladi.

Shu narsa. Menga shu kitob kerak. Tashabbusni shu brigada boshlab berdi. Mana shu joydan kesing. Menga shu yer maʼqul. Hikoyaning shu yeriga kelganda. gap boʻlindi. Siz shu yerda qoling. Kanal shu yerdan boshlangan. Siz shu yerlikmisiz?

2. “Payt“, “vaqt“, “on“, dam kabi soʻzlar bilan kelganda, soʻz borayotgan narsa, voqea, hodisa va shu kabilarning boshqasi bilan ayni vaqtda, bir vaqtda sodir boʻlganligini ifodalaydi.

Shu chogʻgacha. Shu paytgacha. Shu vaqtgacha. Shu damgacha. Shu mahalgacha. Rejani shu oy boʻlmasayam, yanagi oyda bajaramiz. Shu paytda ot kishnab yubordi. Shu vaqtda xoʻroz qichqirdi. Shu onda bir kishi kirib keldi.

Naq shu pallada darvozadan katta qora sigir shataloq otib, orqasida bir kishini surib kirdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Shu onda ichkaridan oʻz xotinining tovushi eshitildi. — A. Qahhor, Mayiz yemagan xotin

Iskandarovning shu paytgacha razm solmaganini qarang-a. — S. Ahmad, Laʼli Badaxshon

3. Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan shaxs, narsa, vaqt va shu kabilarni alohida qayd etadi, taʼkidlaydi.

Nima ish boʻlganini shu odam biladi. Shu qish juda sovuq keldi. Paxta plan i shu bu yil ham bajarilsa, yaxshi boʻlardi. Menga kitob shu bugun kerak. Shu bugundan eʼtiboran darsga qatnashmayman.

Shu bu yil mevaga kirgan bir talay shaftoli. olcha, behini kesib, [chol] oʻtin qilipti. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

4. Kesim vazifasida kelib, shaxs, narsa-hodisa va shu kabilarning aynan shu gap bildirgan narsa ekanini qayd etadi.

Xohlasang — shu, xohlamasang — katta koʻcha. Aytadigan gapim — shu. Hozirgi davr talabi — shu. Uning boʻlgan-turgani — shu. Uning maqsadi — shu.

[Yormat:] Miting pir urgani —

shu. Kishini chaqib qoʻyadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

ot Kishidagi biror ishni uddalay olish qobiliyati; layoqat.

Shudi bor yigit. Uning hech narsaga shudi yoʻq.

[

Sultonmurod] Bir yil ichidayoq chorvachilikni rentabelli sohaga aylantirib qoʻydi. Yigitga, shud boʻlsa, oʻrgatishga hojat qolmaydi. — Gazetadan

Neşeli ve serbest (kadın).HUR (ayol)

sft. 1. Yomon fikrdagi; niyati buzuq; yomon, yaramas.

Kecha shom vaqtida biznikiga ikkita shum yigit keldi. Taniyman. Xoʻjayin haligilarni mehmonxonaga kirgizib, eshiklarni taqa-taq yopdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Hushyor turib, adashmay, Har sharpani sezaman. Dushman qarshilik qilsa, Shum boshini ezaman. — Uygʻun

[Gulandom:] Negaki, shumlarning kuliga tushib, ne balolarga giriftor boʻldim. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Baxtsizlik yoki halokat keltiruvchi, baxtsizlikka duchor qiluvchi.

Shum boʻrondan chayqaldi dengiz, Koʻk ham asta tomchi tashladi. — E. Qambarov

[Xosiyat:] Erlarni qaʼriga tortdi shum urush, Erlarsiz uy fayzi tamom yoʻqoldi. — G. Joʻrayeva

3. Koʻlidan har qanday yomonlik keladigan; ayyor, makkor, quv, qilvir.

Shum kam-pir.

— Ha, bu juda pixi qayrilgan shum xalfa, — dedi Davlatyor va Turdivoy xalfaning kirdikorini gapirib berdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Sultonov juda hushyor va shum ediki, shamol qay tomondan kelayotganini darhol bilib, vaziyatga qarab tovlanardi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

4. Yaramas qiliqlar qiladigan, oʻta shoʻx, toʻpolonchi.

Haligi shum yigit: juda gap topolmasang, barmogʻingni mana bunday bigiz qil-da, koʻzingizga koʻlimni tiqib olaymi? degin, keyin qiz kulib yuboradi [dedi]. — P. Tursun, Oʻqituvchi

v (shunning; shunned) T qochmoq, oʻzini chetga olmoq, oʻzini olib qochmoq