Қидирув

фл. Қуймоқ феълининг орттирма нисбати.

фл. 1. Суюқликни бир идишдан бошқа идишга туширмоқ, солмоқ.

Графиндан стаканга сув қуймоқ. Косаларга сут қуймоқ.

[Хотин] Дастурхонни ёзиб, устига нонни қўйди-да, пиёлага иссиқ чой қуйиб, эрига тутди. — С. Зуннунова, Гулхан

Қурбон ота иккинчи самоварга хумдан сув олиб қуймоқда эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Маълум мақсадда (масалан, ювиниш ва шу кабилар учун) ёʻналтирмоқ, оқизмоқ (сув ҳақида).

Экинларга сув қуймоқ. Қўлга сув қуймоқ.

Гулнор бир обдастага сув тўлдириб, дадасига тутди. — Қуй ўзинг, — деди Ёрмат, ҳам айвоннинг лабига ўтириб, этик ювишга бошлади. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Қаттиқ, шиддат билан ёғмоқ (ёмғир, сел, жала ҳақида).

Эрта куз жаласи тоғлик жойларга хос ҳафсала билан қуяр, ёмғир суви темир ёʻлнинг икки томонидан дарё бўлиб оқар эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

Бу вилоятнинг самоси ғалвирдай сув тутмас бўлганидан, ёмғир ёз бўйи роса қуйди. — Ойбек, Қуёш қораймас

4. Жуда кўп миқдорда, мўл-кўл оқизмоқ, тўкмоқ.

— Нимага йиғламай, кошки кўзим оқиб тушса, ҳеч нимани кўрмасам — кўз ёшларини қуйиб сўзлади Гулсунбиби. — Ойбек, Танланган асарлар

5. кўчма Ёғдирмоқ, тўкмоқ, сочмоқ.

Офтоб осмондан олов қуйяпти. — С. Аҳмад, Таъзим

Мусаффо осмонда тўлин ой ялтирар, жамолидан бутун ер юзига зиё қуйгандек. — Н. Сафаров, Оловли излар

6. Тайёр қолипга эриган, суюқ, юмшоқ нарса солиб, буюм тайёрламоқ.

Шам қуймоқ. Қозон қуймоқ. Ғишт қуймоқ.

Завод қайтадан қурилиб, ускуналаниб, миномётлар учун снарядлар қуя бошладик. — Н. Сафаров, Оловли излар

сфт. 1. Паст томон; бирор нарсадан пастда бўлган жой; пастлик.

Насиба турган жойида пиқ-пиқ йиғлар боши қуйи солинганича тақдирини қарғар эди. — С. Аҳмад, Уфқ

Йигит чирик оғочлар тирқишидан пастга қаради. Қуйида сув симобдай милтирайди. — С. Сиёев, Аваз

2. сфт. Паст томонида бўлган, жойлашган; пастки.

Баширжон қуйи лабини тиш-лаганча, уйнинг шифтига қараб қолди. — Н. Аминов, Суварак

3. Бирор сатҳнинг ёки сатҳдаги ёʻналишнинг пастида бўлган томони; этак.

Сирдарёнинг қуйи оқими.

Сувлар оқар қуйи томонга. — М. Шайхзода

Бу уй — хизматкорхона, бойнинг ташқари ҳовлисининг қуйи томонида шунинг учун кўзга чалинмас эди. — Ойбек, Танланган асарлар

4. Уй, хона ва шу кабиларнинг тўрига нисбатан паст томони; тўрга қарама-қарши томон.

Уйнинг тўрига чирик қора намат ташланган, қуйи томони яланғоч ер. — Ойбек, Танланган асарлар

Тошбобонинг таклифидан сўнг дастурхоннинг қуйи томонига солинган кўрпачага чўккалади. — С. Кароматов, Сўнгги бархан

Бир оздан кейин тортинчоқликни билмайдиган Ҳусайн катталардек эшикдан салом бериб келиб, қуйироққа тиз чўкди. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси

5. кам қўлл. Паст; зид. баланд.

Қабр ёнига тизлаган Отабек ва юқори, қуйи дўмбайган қабрлар бу тиловатга сомеъ каби эдилар. А. — Қодирий, Ўтган кунлар

6. кўчма Мавқе, даражаси ва шу кабилар жиҳатдан бошқасига нисбатан кичик, паст бўлган.

Қуйи ташкилотлар. Қуйи лавозим.

Биринчи дарвозанинг икки биқинида турувчи қоровул йигитлар ўрданинг улуғ даражали бекларини кузатар, мансаби қуйироқ ясовуллар билан мутойиба қилишиб қолар эдилар. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

сфт. 1. Қуйиш ёʻли билан тайёрланган, қуйилган.

Қуйма олтин.

Археологлар Қора денгизнинг шимолий қирғоғидан балиқ шаклидаги қуйма чақаларни топишган. — Фан ва турмуш

2. айн. Қуйилма.

Чўян қуйма.

[Денгизчилар] Кўл ичида ёғочга ҳам, металлга ҳам, гилга ҳам ўхшамайдиган ялтироқ тиниқ рангли қуйма ётганини кўришган. — М. Аминжонова, Шишанинг кашф этилиши

Металл қуйилмалар ва пайванд чокларида учрайдиган нуқсонларни аниқловчи гамма-дефектология усули нуқсонларни осонлик билан топишга имкон беради. — Фан ва турмуш

3. кўчма кам қўлл. Қуйиб ишлангандек, мушаклари бўртган, миқти (киши гавдаси ҳақида).

Шербек эгилиб қараб, юмалоқ, қуй-ма қирғиз йигитга кўзи тушди. — С. Анорбоев, Оқсой

4. кўчма. Кўп такрорланадиган, бир қолипдаги (гап, сўз, ибора ҳақида).

Қуйма гаплар.

Бундан ҳам натижа чиқмади — ҳамон ўша, сира ўзгармайдиган қуйма жавоб. — А. Қаҳҳор, Сароб

5. кўчма Аниқ-равшан, чертиб-чертиб айтилган; бурро.

У сўзлар, замонларга бергандай ойдин жавоб, Ҳамма жим, у сўзларди — қуйма эди ва содда — Миртемир

от 1. Товушқонлар оиласига мансуб, қулоқлари ва орқа оёқлари узун сутемизувчи ҳайвон.

Ёввойи қуён. Хонаки қуён. Қуён териси.

Тўнгак орқасидан қулоқлари диккайган қуён пайдо бўлди-да, коптокдек сакраб, буталар орасига яширинди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Овчилар ҳар қайсиси бир нечадан қуён, ўрдак олиб бормоқда эди. — А. Қаҳҳор, Хотинлар

Ўзбекистон хўжаликларида қуён, асосан, гўшт ва мўйна учун боқилади. — Фан ва турмуш

2. кўчма Юраксиз, журъациз, қўрқоқ (одам ҳақида).

Майна Нарзи ота билан гурунглашишни истамасди. Бу қари қуён бирор ваҳимани жавраб, ғашимни келтиради, деб индамади. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

3. Мучал йил ҳисобида тўртинчи йил номи.

от 1. Суюқлик ва баъзи зарралардан йиғилган чўкинди; лойқа, қуйқум; бўтқасимон қуюқ қоришма.

Бўёқ қуйқаси. Мусаллас қуйқаси. Тиндирилган сув қуйқаси.

Гил сувда эримаганлигидан қуйқа ҳолда бўлади. — М. Баҳодиров, Тупроқшуносликдан амалий машғулотлар

Амударё бир йил ичида теваракдаги текисликларда 20 сантиметргача қалинликда қуйқа ҳосил қилади. — И. Жабборов, Кўҳна харобалар сири

2. кўчма Салбий шахслар, нарса-ҳодисаларнинг қолдиғи.

Ана шу [Омон Асиловдай] қуйқаларни, инсоний қиёфасини ёʻқотган кишиларни фош қилиш ҳаммамизнинг бурчимиздир. — Газетадан