Қидирув

фл. 1. Қурилма, қурилиш иншо-оти бунёд этмоқ, ясамоқ.

Уй қурмоқ. Қаср қурмоқ. Шийпон қурмоқ. Тўғон қурмоқ. Канал қурмоқ. Сарой қуриб, шаҳар бузма. — Мақол

Ёру дўстлар билан ҳашарлашиб, бинойидай маскан қуриб олдим. — М. М. Дўст, Лолазор

2. Ўрнатмоқ.

Тандир қурмоқ. Уйга эшик қурмоқ.

Сатторқул аканг уйини янги турмуш қилди; оқлатди, дарчанинг ўрнига дераза қурди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Бир ердан ўчоқ қилиб, ошпалов қилмоқчи бўлиб, қозонни қурди. — Нурали

3. Ташкил этмоқ, барпо қилмоқ, тузмоқ.

Янги давлат қурмоқ. Янги жамият қурмоқ.

4. Ташкиллаштирмоқ.

Ширин суҳбат қуриб қаймоқлашайлик — Ҳабибий

Ҳар қалай, Жўравой билан гурунг қуриб, тонг оттирай деди-ку. — С. Аҳмад, Юлдуз

Зериксангиз, шоҳона зиёфатлар қуринг, базмлар ясанг, ихтиёр сизда. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Бадиуззамон бекларини, ишбилармон йигитларини йиғиб, жангга ҳозирланиш тўғрисида кенгаш қурди. — Ойбек, Навоий

2. Давра; партия, гал (баъзи ўйинларда)

Майли, икки қур ўйнайман-да, кетаман — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

3. Гуруҳ, давра

Яғрин ташлаб, елвагай, мағрур, бепарво, Бир қур йигитлар келар, енгил худди пар — Ғ. Ғулом

Самадлар кириб ўтиргандан буён уч қур янги меҳмонлар келиб кетган — Ғ. Ғулом, Ёдгор

фл. 1. Суви тугамоқ (сув обектлари ҳақида).

Орол денгизи қуриб бормоқда. Яхши сўздан мой эрийди, Ёмон сўздан сой қурийди. — Мақол

Ёзда чашма қуриб кетди — Гулнорпари

2. зид. Ривожланиш, кўкаришдан тўхтамоқ; кўкармоқ.

Экилган кўчатларнинг баъзилари қурияпти. Қуриган гул. Майсалар сув-сизликдан қуриди. Яшин урган сада қурий бошлади. Чинор чиримас, арча қуримас. — Мақол

[Ёʻлчи] Экини қуриб қақраган кам-бағал деҳқонларга дўқ қилиб, ғалва кўтаришдан нафратланар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Мажнунтолнинг қуриб тушган шохлари ҳовуз бўйида ивирсиб ётар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

кўчани кесиб ўтган кичкина ариқ лабидаги ярми қуриган катта тол панасига ўзини олди. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

3. Бутунлай тугамоқ, ёʻқ бўлмоқ; битмоқ.

Мушукка қанот бица, сичқон зоти қурийди. — Мақол

Лутфулланинг кулбаси қуриб, қўлга илинадиган ҳеч нарса қолмади. — Мирмуҳсин, Ғурбатдаги одам

Агар қишлоқда орияти бутун эркакнинг уруғи қуриб кетган бўлса, мана, ўзим гаплашаман сен билан. — Н. Норқобилов, Тўқнашув

от 1. Тақсимланадиган нарсанинг кимга тегишини, навбатни ва шу кабиларни ҳал қилиш учун ташланадиган ёки олинадиган шартли белги; шартли белгили нарса; чек.

Қура ташлаб, навбатни аниқламоқ.

Қуръага кўра, биринчи партияда оқ доналарни тож талабгори сурди. — Газетадан

2. Фол очиш, фараз билан топишда фойдаланиладиган (ишлатиладиган) нарса(лар).

Жархун мастон қуръани қўлига олиб, Чамбилдаги воқеаларни, қандай қилиб дарвозадан кириш ёʻлини ахтарди. — Нурали

Халқнинг тақдирини мунажжимларнинг қуръаларига қараб эмас, балки ақл-идрокнинг талабига кўра ҳал этмак зарур. — Уйғун ва Ҳ. Султон, Алишер Навоий

от Жисмоний, моддий, маънавий имконият; куч, қувват.

Эй худо, учиб юрган паррандача қурб, манзилат бермас экансан, нима учун хотин-қизларни яратдинг? — Ҳамза, Паранжи сирлари

Фақирда қурб бўлса-ю, қани энди, сендан қочиб қутулса! — Ў. Ҳотамов, Қон ва сут

от 1. Узун танасини эгиб-ёзиб ёки жуда кўп оёқлари воситасида судралиб юрадиган умуртқасиз майда жонивор.

Кўк қурт.

2. Баъзи ҳашаротлар, майда организмлар номи таркибига киради, масалан,

шиллиқ қурт, эшак қурт.

3. Баъзи ҳашаротларнинг тухумидан юзага келадиган ғумбак.

Олма қурти. Кўсак қурти.

Майиз билан ўрикни бир оз қурт еган бўлса ҳам, пок-покиза уриб кетишибди, азаматлар. — Ҳамза, Бой ила хизматчи

4. Асосан тут барги билан боқиладиган, етилиб пилла ўрайдиган шундай ғумбак.

Курт боқмоқ. Курт тутмоқ.

Ўтган йил баҳорда қуртга барг кесгани тутга чиқ-дим. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари