Qidiruv

ot 1. tar. Ekspluatatorlik jamiyatining ilk davrlarida xususiy mulk, mol qatori olib-sotilgan, butunlay xoʻjayinga qaram boʻlgan, hech qanday haq-huquq va mol-u mulkka ega boʻlmagan xizmatkor.

— Oyjamol, mana bu yer qul bozori boʻlgan, — Sherniyoz sandiqsozlik doʻkoni qarshisidagi maydonchani koʻrsatdi. — J. Sharipov, Xorazm

Xafa boʻlmang, biz haq olmasdan ham ishlaymiz. Axir biz qulmiz-ku, haq talab qilishga haddimiz bormi?! — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Umuman, sinfiy jamiyatda ekspluatatsiya hamda siyosiy-iqtisodiy qaramlik asoratida har qanday huquqdan mahrum boʻlgan, eziluvchi kishi.

Qizlar bunda choʻri, tul edi, Yigitlar xoʻr, gado, qul edi. — E. Rahim

3. koʻchma salb. Kimsaga koʻr-koʻrona xizmat qiluvchi, boʻysunuvchi; itoatgoʻy, malay, xizmatkor.

— Mashi, — dedi Fazliddin, — lekin shunday yaxshi qulni ular bizga berishmas, deyman. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Bizning Qamishkapada koʻpchilik ayollar hali ham toʻrt devor ichida erlariga qul boʻlib kelmoqdalar, — dedi Gulsum. — P. Tursun, Oʻqituvchi

4. koʻchma Biror kimsaga, narsaga qattiq berilgan, dardi, xayoli oʻshanda boʻlgan kishi, uning fidoyisi.

Yaxshi gapning quliman. Oʻz qarashlarining quli.

Sen ham ot quliga oʻxshaysan. — Oybek, Tanlangan asarlar

oramizda Mirhaydar degan kecha-kunduz faqat ovqatni oʻylaydigan, qornining quli boʻlib qolgan bir yigit bor edi. — O. Yoqubov, Izlayman

Manguga qolay, deya shuhrat quli Iskandar Yuksak toqqa oʻzining suratini solibdi. — A. Oripov, Yurtim shamoli

5. Banda.

Xudo xabar olsin jami qulidan — Hasanxon

Yo xudo, bu gunohkor oʻgʻlimga oʻzing tavfiq ber va men qulingni kechir. — Oybek, Nur qidirib

shv. Sayhon, keng, cheksiz

Kiyikning yuragi qula choʻlmidi? — "Goʻroʻgʻli"

ot 1. Eshik, sandiq, javon va shu kabilarni kalit bilan berkitish va ochish uchun ishlangan maxsus buyum yoki moslama.

Naycha qulf. Osma qulf. Ich qulf. Darvoza qulfi. Eshikka qulf solmoq. Qulfni ochmoq.

Kutubxona eshigidagi qulfni koʻrib, hayron boʻldi. — Yoshlik

Sanobarxon darvozani ustidan kichkina bosma qulf bilan sharq etib berkitdi-da, Adolatga ergashdi. — S. Zunnunova, Gulxan

2. Turli narsalarning, buyumlarning berkitiladigan qismi.

Soat zanjirining qulfi.

Hammaga maʼlum ikki qulf, ikki belbogʻli sariq portfelini koʻtarib, maktabga joʻnadi. — Mirmuhsin, Umid

3. kesim vzf. Qulflab qoʻyilgan, berk.

Darvoza qulf. Magazin qulf. Bordik — —

eshik qulf edi.

Ishxonangga bordim, allaqayoqqa ketgan, deyishdi. Uylaringda hech kim yoʻq, qulf. — S. Zunnunova, Olov

taql. s. 1. Suyuqlikni yutganda yoki ogʻzi tor idishdan quyganda eshitiladigan tovushni bildiradi (asosan, etmoq yordamchi feʼli bilan yoki takror holda qoʻllanadi).

Qult etib piyoladagi suvdan ichdi.

Miryoqubning qovogʻi solindi, u ancha vaqtgacha gapirmay, qult-qult choy ichdi. — Mirmuhsin, Tungi chaqmoqlar

Shishani burniga yaqinlashtirib, qiziqsinib tikildi-yu, dast koʻtarib, qult-qult icha boshladi. — A. Koʻchi-mov, Halqa

2. Umuman, tomogʻidagi bir narsani yutmoq; yutinmoq.

Alisher allanimani qult etib yutib, aqlining soʻziga kirishga jazm qildi. — M. Osim, Karvon yoʻllarida

Yuzini chetga burib, chuqur uf tortdi, qult etib yutindi. — A. Koʻchimov, Halqa

3. shv. ayn. Qultum.

— Men oʻylaymanki, — dedi Ergash, yana bir qult suv ichgandan keyin — S. Ayniy, Qullar

sft. 1. Biror ishni bajarish, biror maqsadni amalga oshirish uchun eng mos, eng muvofiq, qoʻl keladigan.

Qulay fursat. Qulay sharoit. Koʻchat oʻtqazish uchun qulay davr.

Mana shu yerda oshib oʻtishga qulay joy bor — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Ayniqsa, tomchilatib sugʻorish bogʻdorchilik uchun qulay hisoblanadi. — Fan va turmush

Choʻmilishga qulay boʻlgani uchun bu yerga qoʻshni qishloq bolalari ham yopirilib kelishar edi. — Yoshlik

2. Amalga oshirilishi oson, uncha koʻp kuch va malaka talab qilmaydigan.

Kesib ketmon bilan toshlarni loydek, Koʻringay qattiq ishlar ham qulaydek. — Habibiy

[Nuri] Oʻz rejasining bunday qulay amalga oshuvidan hadsiz sevindi. — Oybek, Tanlangan asarlar

ot Otdan kichikroq, eshakdan kat-taroq, otdan koʻra koʻproq eshakka oʻxshab ketadigan yovvoyi hayvon.

Togʻiga qarab quloni, Suviga qarab iloni. — Maqol

Qulon, karklar suvsiz choʻlda yotadi. — Hasanxon