Қидирув

шв. Сайҳон, кенг, чексиз

Кийикнинг юраги қула чўлмиди? — "Гўрўғли"

от 1. тар. Эксплуататорлик жамиятининг илк даврларида хусусий мулк, мол қатори олиб-сотилган, бутунлай хўжайинга қарам бўлган, ҳеч қандай ҳақ-ҳуқуқ ва мол-у мулкка эга бўлмаган хизматкор.

— Ойжамол, мана бу ер қул бозори бўлган, — Шерниёз сандиқсозлик дўкони қаршисидаги майдончани кўрсатди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Хафа бўлманг, биз ҳақ олмасдан ҳам ишлаймиз. Ахир биз қулмиз-ку, ҳақ талаб қилишга ҳаддимиз борми?! — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Умуман, синфий жамиятда эксплуатация ҳамда сиёсий-иқтисодий қарамлик асоратида ҳар қандай ҳуқуқдан маҳрум бўлган, эзилувчи киши.

Қизлар бунда чўри, тул эди, Йигитлар хўр, гадо, қул эди. — Э. Раҳим

3. кўчма салб. Кимсага кўр-кўрона хизмат қилувчи, бўйсунувчи; итоатгўй, малай, хизматкор.

— Маши, — деди Фазлиддин, — лекин шундай яхши қулни улар бизга беришмас, дейман. — Ойбек, Танланган асарлар

— Бизнинг Қамишкапада кўпчилик аёллар ҳали ҳам тўрт девор ичида эрларига қул бўлиб келмоқдалар, — деди Гулсум. — П. Турсун, Ўқитувчи

4. кўчма Бирор кимсага, нарсага қаттиқ берилган, дарди, хаёли ўшанда бўлган киши, унинг фидойиси.

Яхши гапнинг қулиман. Ўз қарашларининг қули.

Сен ҳам от қулига ўхшайсан. — Ойбек, Танланган асарлар

орамизда Мирҳайдар деган кеча-кундуз фақат овқатни ўйлайдиган, қорнининг қули бўлиб қолган бир йигит бор эди. — О. Ёқубов, Излайман

Мангуга қолай, дея шуҳрат қули Искандар Юксак тоққа ўзининг суратини солибди. — А. Орипов, Юртим шамоли

5. Банда.

Худо хабар олсин жами қулидан — Ҳасанхон

Ё худо, бу гуноҳкор ўғлимга ўзинг тавфиқ бер ва мен қулингни кечир. — Ойбек, Нур қидириб

фл. 1. Зарб билан йиқилмоқ; ағдарилмоқ.

Зилзилада кўпгина эски уйлар, деворлар қулади. Чириган дарахт қулаб тушди.

Мана шу тоғ чўққисида бир чўпон, оёғи тагидаги тош кўчиб, пастга қулаб кетади. — С. Аҳмад, Жимжитлик

Тоғнинг кун-ботар томонига уруш йиллари самолёт қулаган. — А. Нурмуродов, Уруш бевалари

2. кўчма Ёʻқ, маҳв бўлмоқ, ёʻқ, маҳв этилмоқ, ағдарилмоқ; тушмоқ.

Қуламасин Чамбил юрти. — Гулнорпари

Устунлари тезлик билан яксон қилинган бўлса ҳам, эски жамият осонликча қуламади. — ЎТА

Подшоҳ тахти қулайдиган кунлар келар. — Бойчечак

3. кўчма с.т. Оламдан ўтмоқ; ўлмоқ.

Чол қуламай турибди. Қулаган кун уларнинг ёқасини бўғаман, меросимни даъво қиламан! — Ойбек, Танланган асарлар

Икки ўғлим: бири ўн саккизда, бошқаси йигирмада — немис ўқидан қулади. — С. Кароматов, Олтин қум

сфт. 1. Бирор ишни бажариш, бирор мақсадни амалга ошириш учун энг мос, энг мувофиқ, қўл келадиган.

Қулай фурсат. Қулай шароит. Кўчат ўтқазиш учун қулай давр.

Мана шу ерда ошиб ўтишга қулай жой бор — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Айниқса, томчилатиб суғориш боғдорчилик учун қулай ҳисобланади. — Фан ва турмуш

Чўмилишга қулай бўлгани учун бу ерга қўшни қишлоқ болалари ҳам ёпирилиб келишар эди. — Ёшлик

2. Амалга оширилиши осон, унча кўп куч ва малака талаб қилмайдиган.

Кесиб кетмон билан тошларни лойдек, Кўрингай қаттиқ ишлар ҳам қулайдек. — Ҳабибий

[Нури] Ўз режасининг бундай қулай амалга ошувидан ҳадсиз севинди. — Ойбек, Танланган асарлар

от Кенг дала, дала-туз, дашт.

Ёʻл юргандир кўп қула-туз, Ё кеча тинмайди кундуз. — Алпомиш

фл. Қуламоқ феълининг орттирма нисбати.