Qidiruv

fl. 1. Taʼqib, xavf-xatar va shu kabilardan qutulish uchun (odatda, chopib-yugurib) mavjud joyini tashlab joʻnamoq.

Boʻrilar oʻrmonga qarab qochdi. Ot boʻshalib qochib ketibdi. Koʻpchilikdan quyon qochib qutulmas. — Maqol

Majlis oʻtkazsak, bolalar qochib ketmasin, deb eshik oldiga qorovul qoʻygudek boʻlamiz. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Koʻchada yugur-yugur, shovqin, itlar vangillagan, tovuqlar qiyqillab qochgan. — A. Qahhor, Bashorat

Fashistlar dastlab sarosimaga tushdi-da, soʻng birdan tiraqaylab qochdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

2. Yashirinish, xavf-xatardan xoli boʻlish maqsadida oʻz (turgan) joyi, makonini yashirincha tark etmoq, boshqa yerlardan joy-makon qilmoq, boshqa yerlarga ketmoq, oʻzga yerlarda boʻlmoq, yurmoq.

Asrorqul oʻshandan beri qishloqma-qishloq qochib yurar ekan, — A. Qahhor, Asror bobo

Hech boʻlmasa, jonni saqla endi san, Bir yoʻl topib qochmoq kerak bu eldan. — H. Olimjon

Nega uydan qochding? — Yoshlik

3. Biror nuqtadan (joydan) nari yoʻnalmoq, siljimoq.

Markazdan qochuvchi nervlar.

Boshi gir-gir aylanar, devorlar undan qochayotgandek edi. — Yoshlik

4. Oraliq joy paydo boʻlmoq yoki ochiq oraligʻi uzaymoq (yonma-yon, qator joylashgan narsalar haqida).

Pol taxtalari bir-biridan qochibdi. Tishlari bir-biridan qochibdi.

5. Oʻzini chetga olmoq, daxl qilmaslik; chetlanmoq; ajralmoq; saqlanmoq.

Ish ishtaha ochar, dangasa ishdan qochar. — Maqol

Qarang, bu yerda ham ishdan qochganlar topilibdi. — X. Toʻxtaboyev, Sirli qalpoqcha

Oʻz qoʻli bilan tuproqqa qoʻyishdan qochgan yaramas! — S. Ahmad, Ufq

[Otabek] Bunday boʻlmagʻur taklifni eshitmas(lik) uchun oʻzini chetga olib, otasi, ayniqsa, onasiga yoʻliqishdan qochib yurishga majbur boʻldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

[Sidiqjon:] Yaxshi xotindan odam qochadimi? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

U falokatdan bilib qochgan ekansiz-da, bolaga, oʻz bolasiga mehri shu boʻlsa, undan nima umid qiladi kishi? — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

6. koʻchma Tiyilmoq, saqlanmoq.

Umuman, adabiyot fani oʻqitilganda, siyqalikdan qochish kerak. — Gazetadan

Yurakni charchatadigan va zaiflashtiradigan hollarning hammasidan ham qochish kerak. — Anatomiya

7. Urishish, olishishda yengilmoq (aso-san, hayvon, parrandalar haqida).

Qoʻchqor urishtirdik. Meniki qochdi.

Nega qochgan bedanaday, pisib chirqillaysan ? A. — Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

8. etn. Begona erkakdan yuzini berkitmoq, yashirinmoq (xotin-qizlar haqida).

Toʻgʻrisi, Soraxon kishidan qochadi. — A. Qahhor, Sarob

[Eʼzozxon] Oʻtap bilan qiyomatli aka-singil tutinib, undan qochmay qoʻydi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Nazirqul tuz bergan eshonga astoydil xizmat qildi. Eshon aya undan qochmaydigan boʻlib qoldi. — S. Ahmad, Hukm

9. Yoʻqolmoq, yoʻq boʻlmoq, ketmoq.

Yerning nami qochibdi. Suvi qochgan non. Uning rangi qochdi.

Hasrat, alam, kudurat butunlay qochgan. — Gʻayratiy

Xonadan fayz qochib, birdan xarobaga aylandi. — F. Musajonov, Himmat

Elmurod shunday oʻylar selida gʻarq boʻlib, uyqusi qochdi. — Shuhrat, Shinelli yillar

10. Uchi ichkari tortilib yoʻqolmoq (lippadan, parda, qop ogʻzi va shu kabilarning teshigidan oʻtkazilgan ip, bogʻ va shu kabilar haqida).

Bogʻi (ipi) qochib ketgan xalta ogʻzini boʻgʻib ushlamoq.

11. yoki (kelgusi zamon shaklida — qochmas qochmaydi) Oʻzi bogʻlanib kelgan soʻz yoki soʻz birikmasi anglatgan narsaning oʻrni (vaqti) bilan amalga oshishini, yoʻq boʻlmasligini bildiradi.

Ziyofat qochmas (qochmaydi), avval ishlarni bir yoqlik qilib olaylik.

Choy qochmas Xayr, esingdan chiqmasin — S. Siyoyev, Yorugʻlik

Paxtani terib olaylik, dam olish boʻlsa qochmas. — N. Safarov, Hayot maktabi

Zuhra hali yosh, erga tegish qochmaydi. — S. Zunnunova, Yangi direktor

fl. Qochmoq feʼlining birgalik nisbati.

ot 1. (odatda koʻplik shaklida — qochoqlar) Biror falokat, sabab tufayli oʻz joyi, vatanini tashlab qochib, oʻzga joy, yurtda kezuvchi, boʻluvchi shaxs(lar).

Afgʻonistonga qaytib kelayotgan qochoqlarga yordam berayotgani toʻgʻrisida har kuni xabarlar kelmoqda. — Gazetadan

2. Burchini ado etishdan oʻzini chetga olgan, boʻyin tovlagan, qochgan (shaxs).

Qochoqqa sadoqat yoʻq, qoʻrqoqqa — hurmat. — Maqol

Endi koʻrasan mendan! Qochoq! Sotqin! — A. Muxtor, Tong bilan uchrashuv

3. ayn. Qochqin 1.

Qochoqlarni quvib borayotib: Mayli, qochib borar ekan oxiri holdan toyadilar-ku! deyar ekan Ergashev. — N. Safarov, Olovli izlar

4. kam qoʻll. ayn. Qochqoq 2, 3.

— Ha, qochoq! — dedi \Elmurod\ uning qoʻlini qisib va eshikka qarab qoʻyib dedi: — Qayligʻing qani? — P. Tursun, Oʻqituvchi

ot 1. Jazodan yoki jazo oʻrnidan, tutqunlikdan qochgan kishi.

Otliqlar mirshab bilan birga qochqinlarni qoʻlga tushirish uchun choʻl tomonga ot surib ketdilar. — S. Ayniy, Qullar

2. ayn. Qochoq 1.

Qayoqdandir dushman samolyotlari paydo boʻlib, qishloq ustida va chodir tikib yotgan qochqinlar tepasida aylana boshladi. — I. Rahim, Chin muhabbat

3. ayn. Qochoq 2.

Uning yakka-yu yagona oʻgʻli qochqin — xoin boʻlib chiqadi. Bu hol Ikromjon qalbiga zoʻr iztirob soladi. — U. Normatov, Musibat va matonat

ot 1. Sovliqlarni urugʻlantirishda foydalaniladigan, bichilmagan erkak qoʻy.

Zotli qoʻchqor.

oʻtgan yili esa mayin junli zotli qoʻchqorlar keltirilib, oʻzimizning jaydari qoʻylarga chatishtirish boshlangan edi. — S. Anorboyev, Oqsoy

2. koʻchma s.t. Kishiga nisbat beriladi; zoʻr, botir, pahlavon.

Chambilning qoʻchqori oʻzim boʻlaman, Chambil eltib, seni loyga solaman. — Malikayi ayyor

Bu yurishingdan senga oʻlmoqlik darkor, Bu soʻzlarni aytib shundayin qoʻchqor. — Murodxon

3. Qoʻchqor (erkaklar ismi).

ot 1. Biror kimsa, narsa, voqea va shu kabilarga ishora qilib aytilgan ramzli gap, shama; qochiriq.

U narigi soʻridagi mashshoqlar bilan oʻtirgan choʻtir Abdurahim oshpazni qochirim bilan askiya qila boshladi. — Sh. Toshmatov, Tongdagi koʻlanka

[Zaynobiddin] Baʼzida andakkina qochirimga ham ogʻzi qulogʻida xirr-xirr kuladi. — Mirmuhsin, Tirik tovon

Bashorat imo-ishora qochirimlarni yo tushunmaydi, yo tushunmaslikka oladi. — Q. Kenja, Togʻ yoʻlida bir oqshom

2. Istehzo, kinoya, piching, kesatiq, qochiriq.

Muborak shu gapga ham xandon urib kuldi. Tursunoy Dilbarning bu gapi qochirim-mi yo maqtashmi — tushunmas edi. — N. Safarov, Uzoqni koʻzlagan qiz

3. mus. Oʻzbek anʼanaviy musiqasida oddiy va murakkab musiqa bezaklarining umumiy ifodasi: kuyga jilo beruvchi qisqa tovush (ohang)lardan tashkil topadi.

Oʻzbek milliy kuylari nozik qochirimlari bilan notaga olindi. — Gazetadan