Qidiruv

fl. 1. mat. Qoʻshuv amalini bajarmoq, jam qilmoq.

Beshni beshga qoʻshmoq.

2. Biror narsaga boshqa narsani aralashtirmoq yoki solmoq.

Sutga suv qoʻshmoq. Choyga shakar qoʻshmoq. Loyga somon qoʻshmoq.

Gulnor oʻqchib-oʻqchib soʻzladi: — Zahar Salim qoʻshgan. — Oybek, Tanlangan asarlar

Har bir aqli bor odam qovunga piyoz qoʻshib yeyish notoʻgʻri ekanini bilsa kerak. — A. Qahhor, Munofiq

Daraxtlarning gullaridan sochilayotgan hidni havo bilan qoʻshib, har qancha shimirsang ham toʻymaysan, kishi. — N. Safarov, Jangchi shoir

3. Boʻlak-boʻlak, alohida, mustaqil narsalardan bir butunlik hosil qilmoq, birlashtirmoq.

Ikki institutni qoʻshmoq. Mol-u mulkni qoʻshmoq. Soʻzlarni bir-biriga qoʻshib, gap tuzmoq.

Beshinchi va yettinchi sinflarni qoʻshib oʻqityapti dadam. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Birini boshqasining yoniga, ustiga qoʻymoq, tirkamoq, tashlamoq; bir qilmoq, bir qilib qoʻymoq.

Xirmonga etak-etak paxta qoʻshmoq.

Shinel va gimnastyorkalarini yechdi-da, tugun qilib, boshqalarnikiga qoʻshdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

5. Qoʻshimcha tarzda bermoq, kiritmoq.

[Mirzakarimboy] Bir nafas oʻylab, yana uch soʻmlik qogʻoz va bir soʻlkavoy qoʻshib, Yoʻlchiga tashladi. — Oybek, Tanlangan asarlar

6. Gap, fikr va shu kabilar qoʻshimcha qilmoq; gap qistirmoq.

U Xadichaxonning soʻziga nimadir qoʻshmoqchi boʻldi-da, hozir aytib qolmasa, xuddi kechikib qoladigandek shoshdi. — N. Safarov, Xadicha Ahrorova

Oʻsha kuv-nok vaziyatini oʻzgartirmay, qoʻshib qoʻydi: — Oyogʻingiz ogʻrimayaptimi? — S. Karomatov, Oltin qum

7. Boriga yana nimadir kiritmoq, biror narsani yana nima bilandir toʻldirmoq. ||Umrga umr qoʻshmoq. Husniga husn qoʻshmoq.

Hazin misralar uning dardiga dard qoʻshar edi. — X. Sultonov, Onamning yurti

bu sayil navbahorga fayz qoʻshardi. — Mirmuhsin, Meʼmor

8. Qatoriga kiritmoq, birga qilmoq.

[Oʻzbek oyim:] Otabekning yoniga Hasanalini qoʻshib, Margʻilonga yuboraman. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Bu yigitni askariy mashq oʻtkazayotgan navkarlarga qoʻshing! — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Ishonmasak, seni toʻdamizga qoʻshmasdik. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

9. Birga qilmoq; biriktirmoq.

Biri Robiyani oyoqlaridan ushlab olgan, ikkinchisi uning koʻllarini beliga qoʻshib, mahkam qisib turgan — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

10. etn. Sarpo qilmoq, sarpo, sep tariqasida bermoq.

Bitta xitoy jujun mursakni kam koʻrib, yoniga oʻzining qimmatbaho zarrin mursagini qoʻshgan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

11. Arava, izvosh, omoch va shu kabilarni tortish uchun tegishli abzal yordamida biriktirmoq (ot-ulov haqida).

Hozir narigi toʻriq qashqani qoʻshaman juvozga. — N. Fozilov, Oqim

[Yormat] Otni qoʻshgandan keyin aravaga qalin namat soldi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ofitser hozir: Qoʻshga qoʻshsang ham, mayli, ishqilib oʻldirma, deb ketayotibdi. — A. Qahhor, Oltin yulduz

12. Ot-ulov tirkab tayyor qilmoq (arava, izvosh, omoch va shu kabilar haqida).

Fazliddin achchiq choyni ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

U [Sidiqjon] bir kuni, tushki dam olish vaqtida, Ziyodaxonning soʻroviga koʻra, eshak-aravani qoʻshib, daryodan suv keltirgani bordi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

13. Erkak kishi bilan ayolni uylamoq, bir yostiqqa bosh qoʻydirmoq, qovushtirmoq.

Qirq kun toʻy qilib, qirq birinchi kechasi yigitlarni qizlarga qoʻshdilar. — Ertaklar

[Hasanali:] Bekni uylantirdim, sevganiga qoʻshib quvontirdim! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

ot 1. Qovoq tepasidagi yoysimon tukli qatlam.

Quyuq qosh. Payvasta qosh. Qosh(ni) boʻyamoq. Qosh(ni) termoq. Qosh(ni) chimirmoq. Qosh(ni) qoqmoq.

Samandarov bir qoshi past va bir qoshi baland boʻlib, oʻchib qolgan maxorkasini chiroqdan tutatib oldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

— Hoy-hoy, — kotib tutash qoshlarini uchirib qoʻyib, Akbarga koʻz qisdi. — A. Obidjon, Akang qaragʻay Gulmat

2. Baʼzi narsalarning old qismi, turtib chiqqan joyi.

Ayvonning qoshi.

Xizmatkorlar qoʻltigʻimdan koʻtarib, otga mingashtirmoqchi boʻlganlarida, oyogʻim uzangidan toyib, burnim egarning qoshiga tegib ketdi. — Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda

3. Uzuk, isirgʻa kabi buyumlarga oʻyib solingan yoysimon gul — bezak.

Kanizlarning qoʻllarida qoshlari brilliant oltin bilaguzuklar, boʻyinlarida zebigardonlar. — J. Sharipov, Xorazm

4. koʻm. vzf. (3-shaxs egalik va makon kelishiklari shaklida — qoshiga, qoshida, qoshidan) Makon munosabatlarini bildiradi.

Hech kim rahm aylamas qolish yoshimga, Shakar aka, kelgin mening qoshimga. — Shirin bilan Shakar

Qoshimdan noz-istigʻno bilan ketding, yomon boʻldi, Qoshimga noz-istigʻno bilan kelsang, yomon boʻlmas. — J. Kamol

Uch qizim bor, bir oʻgʻlim bor qoshimda, Baxt-u davlat keldi yetmish yoshimda. — Habibiy

fl. Qoʻshmoq feʼlining majhul nisbati.

ot 1. Turli element, qism va shu kabilarning oʻzaro qoʻshilishidan tarkib toptan narsa, birikma.

Universal asbob ikki aylanuvchi doiraning qoʻshilmasidan iborat. — Astronomiya

2. Yirik harbiy qism (brigada, diviziya, korpus va shu kabilar).

Ikkinchi Boltiqboʻyi frontining qoʻshilmalari umumiy hujumga oʻtish taraddudida edi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

ot 1. Qoʻshilmoq feʼlidan sifatdosh.

Davramizga qoʻshiluvchi odamlar bormi?

2. mat. Biror son yoki miqdorga qoʻshiladigan ikkinchi son yoki miqdor.

Qoʻshiluvchilar oʻrni oʻzgargani bilan natija (yigʻindi) oʻzgarmaydi.

fl. Qoʻshilmoq feʼlining birgalik nisbati.