Қидирув

фл. 1. Ҳарорати кўтарилмоқ, баланд бўлмоқ; исимоқ (асосан ҳаво ҳарорати ҳақида).

Ҳаво ниҳоятда қизиган, отлар ҳаллослаб терлар. — Мирмуҳсин, Меъмор

Эрталабданоқ кун қизий бошлайди-да, чошгоҳга борганда қуёшдан олов ёмғири ёғилади. — Ҳ. Ғулом, Бинафша атри

2. Бирор нарса (олов ва бошқалар) таъсирида тана ҳарорати ошмоқ, кўтарилмоқ (жисм, тана ҳақида).

Бадани қизиди. Тандир қизиди. Темир қизиди.

Отабекнинг манглайида турган қўли қизиб кетиб, иккинчи қўлини алмаштиришга мажбур бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳамма ёқ қум, қизиб, ёниб ётган қум — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. айн. Қизишмоқ.

[Содиқ:] Қизиб кетган эканман, қаранг, мингбошини ҳам чўзилтирмоқчи эдим-у, бироқ орқадан келиб, қўлимни боғлаганларини билиб қолдим. — Н. Сафаров, Уйғониш

4. кўчма Қизғин тус олмоқ.

Суҳбат қизиди. Мунозара қизиди.

У саҳна чеккасига суриб қўйилган парда олдига борганида, консерт қизиб кетган эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Бу кун чоршанба бўлганидан бозор айниқса қизиган. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Иш қизиб кетган пайтда қишлоқ томондан кўчани чангитиб келаётган машина кўринди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Ҳозир овнинг авжи қизиган пайти, кўлда ўрдак, қашқалдоқ кўп. — Ж. Шарипов, Хоразм

фл. 1. Қизимоқ феълининг биргалик нисбати.

2. Ҳарорати бир оз кўтарилмоқ; қизимоқ.

Алимжоннинг юраги тез-тез уриб, бадани қизишди. — К. Раҳим, Шонли авлод

Меҳмонларга шўрва билан ароқ тортилди. Йигитлар қизишиб олишгач, келин хонадонига ёʻл олинди. — Ю. Ражабий, Тўйлар ҳақида ўйлар

3. Жуда қизиқиб, астойдил берилмоқ.

Даврадагилар қизишиб кетиб, бир-бирларига гап маъқуллашар икки гапириб, бир кулишар эди. — Ўзбекистон қўриқлари

Кет-монни бир меъёрда чопади киши. Ундан кейин, чарчагунингча чопма, айни қизишган вақтингда дам ол! — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. Қизиққонликка берилмоқ; тутақмоқ.

Аъзамжон ўжар, сал гапдан қизишиб кетадиганлардан эди. — С. Аҳмад, Уфқ

Қачон, нима масалада гап кетмасин, Бурҳонов раис билан қизишиб ўтирмайди, ётиғи билан тушунтиради. — М. Ҳазратқулов, Журъат

— Ўзи нима гап? — чол яна қизишиб кетди. — Ойбек, Танланган асарлар

фл. Қизишмоқ феълининг орттирма нисбати.

сфт. 1. Қон рангидаги; қирмизи, алвон.

Қизил муқовали китоб. Қизил кўйлак. Қизил қалам. Қизил олма.

Патнисда тўртта кулча, икки бош қизил чиллаки ва бир бош қуш чўқиган қандайдир оқ узум бор эди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. от Юзнинг, баданнинг шу тусга мойил ранги; қизиллик.

Унинг юзидаги қизилга яна қизил қўшилди. — Ойдин, Ўзидан кўрсин

Ширинзабоновнинг юзига қизил югурди. — Муштум

3. кўчма с.т. Вино.

Сиз ҳар вақт Жамол-бой акам билан чўқиштирасиз, бизга жўра бўлинг, қизил ичинг! — Ойбек, Танланган асарлар

4. кўчма эск. Октябрь инқилоби, шўро тузуми, армиясига оидликни билдирадиган сўз сифатида қўлланган.

Қизил армия. Қизил аскар. Қизил тўй. Қизил матбуот. Қизил чойхона. Қизил карвон. Қизил гвардия.

2. Қизиқиш уйғотадиган, диққатни тортадиган; қизиқарли. м . Етти-саккиз ёшдаги болалар учун чиллак ўйинидан қизиғи борми? Р. Файзий, Сен етим эмассан

Қизиқ ҳикоя. Қизиқ эртак. Қизиқ томоша

Бунда ҳолдан тойгунча ишлашиб, участканинг умумий геологик схемасини тузишди, баъзи бир қизиқ жойларнинг суратини олишди — С. Кароматов, Олтин қум

3. Завқ, кулги қўзғатадиган

Улар бир-бирига гап бермай, аллақандай воқеани гапиришиб келишяпти. Жуда қизиқ жойига келишган бўлса керак, ҳаммалари бирдан хахолаб кулиб юборишди — С. Анорбоев, Оқ-сой

4. Кўнгил очадиган, мароқли, қизиқар-

Базм жуда қизиқ, жуда кўнгилли эди — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Салимбойвачча] Ўтириш қизиқ, жуда хушчақчақ, базм жуда қийқириқли бўлишини билиб.. саман ёʻрғани эгарлатиб қўйган эди — Ойбек, Танланган асарлар

5. ўайриодсий, ажаблантирарли, ғалати

Уни бекордан-бекорга қамаб қўйиши қизиқ- — ку/ Мирмуҳсин, Меъмор

Ўзимам қизиқман-да.. Иллй ёмғирдан қўрқиб, мактабдан қолиб ўтирсам — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

Буўғрилар қизиқ: "Ойда, йилда бир келган меҳмонидан айрилмасин", деб ашула айтади — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

6. Таажжуб, ҳайронликни билдиради

Қизиқ, бирдан ойим, бояги гаплар эсига тушдими, қовоғини солиб олди — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

-Қизиқ, нима қилиб юрибди ярим кечада?Ў — Ҳошимов, Қалбингга қулоқсол

7. айн. қизиқчи. м . Бирдан хон ва раият кулиб юбордилар, бу киши Худоёрнинг энг яхши қизиғи Зокир гов эди. А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Юсуф(жон) қизиқ. Охун қизиқ

Улуғбек ўтказган катта бир тўйда қизиқлар, чолғучилар, аскиячилардан ташқари, бир аёл ашула айтиб.. ҳаммани масту шайдо қилган экан — К. Яшин, Ҳамза

от зоол. Қовоғари, қизил ари.