Қидирув

фл. 1. Қисмоқ феълининг ўзлик ва мажҳул нисбати.

Этаги эшик орасига қисилиб қолди. Мушти қисилди. Деворга қисилди. Бурчакка қисилди. Пулдан қисилди. Юраги қисилди. Кўзлари қисилди.

Комил аввалгидек уй-рўзғорни тебратиб турар, оила емоқ-ичмоқдан қисилмас эди. — М. Осим, Тилсиз гувоҳ

2. кўчма Руҳан танглик сезмоқ, диққат бўлмоқ; сиқилмоқ; тортинмоқ, қисмоқ.

Аввалги оиласини эслаб қисилади, ишдан чарчайди, ичади-да — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Биласизми, шу кунларда шундай қисилган эдимки, қалбим ўт бўлиб ёнди. — Х. Тўхтабоев, Шонли авлод

Энди оғзига келганини қисилмасдан гапиришга бошлади. — Ойбек, Танланган асарлар

фл. 1. Орасига олмоқ, орасига олган ҳолда тутмоқ, сиқиб ушламоқ; сиқмоқ.

Валиевнинг бир ўзи столга тирсагини таяб, икки кафти билан чеккасини қисиб ўтирибди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Тешабой олдидаги қовун косадан шошилмасдан бир тилим олди-ю, оғзига келтирмай, икки бармоғи орасида қисиб туриб: — Тақсир, — деди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Мен билан жилмайиб кўришди-да, қўлидаги газетасини буклаб, қўлтиғига қисди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

Темир қип-қизил бўлгач, омбурда қисиб олади-да, кундага қўяди. — С. Сиёев, Ёруғлик

2. кўчма Сиқув, исканжага олмоқ; эзмоқ, сиқмоқ.

Бегона ўшлар ғўзани қисиб қўйибди.

иккинчи марта экилган чигитни шўр қисиб, ер бетига чиқармай қўйди. — Муштум

Кампир, резинкаси оёғини қисиб юборган шекилли, капрон пайпоғини ҳимариб, тўпиғига тушириб олибди. — С. Аҳмад, Сайланма

3. кўчма Бўғмоқ, нафасини қайтармоқ.

Унинг ҳалқумини дард қисиб келди.

4. кўчма (ч.к. билан) Бирор нарсадан танг ҳолатга солмоқ; сиқмоқ, толиқтирмоқ, зориқтирмоқ.

Пулдан қисмоқ.

Мана бўлмасам, деб уни ҳам овқатдан қисиб қўйдим. — С. Аҳмад, Автобиография

Худойим хотинларни уй учун яратган. Эркакларни олиб келишдан қисмасин. — Ҳ. Раҳимов, Чин ҳаёт

ҳусн деган нарсадан худо мени қисган. — Мирмуҳсин, Меъмор

5. Бирлаштирмоқ, юммоқ.

Лабларини қисмоқ.

Валихон муштини қисиб таъкидлади: — Сипоҳ керак. — Ш. Тошматов, Эрк куши

Ранги қум ўчган, изтиробдан қалтираган одамлар, ўз харобалари олдида тишларини қисиб, жим ўйланардилар. — Ойбек, Қуёш қораймас

от Йил фаслларидан бири (Ўрта Осиёда декабрь, январь ва февраль ойларини ўз ичига олади).

Совуқ қиш. Қаҳратон қиш. Қишга чидамли навлар (бот.).

Ўзимизнинг уйимиз. Ҳатто қишда ҳам тувакларда анқиб турадиган райҳонлар эсимга тушади. — С. Сиёев, Ёруғлик

Эрта қишнинг совуқ нафаси унинг димоғига гуп этиб урди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

от 1. Бутуннинг таркиби, узвий бўлаги ёки ҳиссаси, улуши.

Даромаднинг учдан бир қисми. Меҳмонларнинг бир қисми.

Хуллас, Туямўйинга келиб, излаб юрган нарсаларимнинг бир қисмини топгандай эдим. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ёʻлнинг қолган қисмига эшак иш берди. — Ж. Абдуллахонов, Орият

Анвар ўзини супанинг қоронғи қисмига олди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

2. Бир иш, мажлис, асар ва шу кабиларнинг маълум даражада мустақилликка эга бўлган алоҳида бўлаги; бўлим.

Уч қисмдан иборат роман,

Институтдаги кечада ҳисобот доклади тугади. Сўнгра бадиий қисм бошланди. — Ғайратий, Узоқдаги ёр

Моҳидил етиб келганда, тантанали қисм бошланиб қолганди — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Меҳмонлар билан вакилларнинг қизғин табриклари, хайрли тилакларидан кейин кечанинг расмий қисми тугади. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. Машина, механизм, иншоот ва шу кабиларни ташкил қилган бўлаклардан ҳар бири; детал.

Тракторнинг эҳтиёт қисмлари.

Эмин уни [пулемётни] шошилиб қўлига олди-да, бир зумда қисмларини ажратиб, газетага териб қўйди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

4. ҳарб. Қуролли кучлар таркибидаги алоҳида бўлим, бўлинма ёки бирикма.

Миномётчилар қисми. Полкнинг санитария қисми. Қисм командири.

Шу чоқ артиллерия қисмлари оғир тўплари билан ўта бошлади. — Ойбек, Қуёш қораймас

Жароҳатларим битиб кетиши билан яна қисмимга қайтиб бордим. — Назармат, Жўрлар баланд сайрайди

от айн. Сиқим.

Қисимига сиққанча.

Бир қисим ун.

[Авазхон] Турсун деган мешкобнинг қўлига бир қисим тилла узатди. — Зулфизар билан Авазхон

Ҳа, қурумсоқ, тўртта кулча билан бир қисим жийда кимни ўлдирибди. — Т. Алимов, Совға

сфт. 1. Қисилган, сиқилган.

Қисиқ мушт.

2. Кичик, тор ёки юмилинқираган, юмилган; юмуқ.

Унинг [Хошуроднинг] қисиқ кўзлари кулгидан баттар қисилиб кетгандай эди. — С. Анорбоев, Оқсой

3. кўчма Сиқиқ, танг.

Қисиқ аҳвол.

4. шв. Танги, тор дара.

Норин дарёси тоғ қисиқларидан водий кенгликларига отилиб чиқади. — М. Эгамбердиев, Сариқ аждар ҳамласи