Hayot Foundation loyihasi
Loyiha haqida
Oʻz
Oʻz

Qidiruv

«qiraver» boʻyicha 128 ta natija

Filtr
Boʻlim
Lugʻatlar Ertaklar
Lugʻat turi
Izohli Tarjima Terminologik Frazeologik
Tilga
Oʻzbekcha Ruscha Inglizcha Qoraqalpoqcha Nemischa Fransuzcha Arabcha Turkcha

Lugʻat maqolalari

116 ta
qirmoq
Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

fl. 1. Narsaning beti(sirti)ni pichoq, kapgir va shu kabilar narsa bilan sidirmoq, tarashlamoq.

Oʻzing ham qirib qoʻygan sabziday boʻlibsan. — E. Raimov, Ajab qishloq

kapgir bilan qozonni qirar ekan, jerkib: — Hadeb yigʻi toʻgʻrisida gapirmang, — dedi. — A. Qahhor, Asror bobo

shundoqqina koʻrinadigan joyiga kimdir mix bilan qirib, Erkin, deb yozib qoʻyibdi. — S. Ahmad, Saylanma

Sigiringizning qanshariga temiratki chiqibdi, namakob surkadim, nos surkadim — boʻlmadi, pichoq bilan qirib, kerosin surkash kerakmish. — A. Qahhor, Yangi yer

2. Moʻy-tuklarni oʻtkir asbob bilan tarashlab, tagidan kesib olmoq; shu usulda tozalamoq.

Soch(ni) qirmoq.

Mahkam aka Sarsenboyning sochini ustarada qira boshladi. — R. Fayziy, Sen yetim emassan

3. Qirgʻich, qoshiq va shu kabilar asboblar bilan sidirib maydalamoq.

Turp qirmoq.

Yoshlar kabob chaynashyapti, men boʻlsa, qovunni qirgʻichda qirib yedim. — I. Rahim, Ixlos

4. Koʻplab yoki yoppasiga oʻldirmoq, qirgʻin qilmoq.

Dushmanni qirmoq. Zararkunandalarni qirib tashlamoq.

Bu qon kom desang, yana toʻkaman. Hammasini qiraman. — Oybek, Tanlangan asarlar

Baliqchi qushlar kemiruvchilarni koʻproq qiradi. — Fan va turmush

5. s. t. Koʻplab, koʻp miqdorda yigʻmoq, toʻplamoq, qoʻlga kiritmoq, oʻlja qilmoq.

Bolalar olchani rosa qiribdi.

Gaplariga qaraganda, u bir necha maktabda hisobdan dars berar va pulni kirar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

  • Tomogini (yoki halqumini) qirmoq Yoʻtalib yoki tomoqni xirillatib, keskin ovoz chiqarmoq. U tomogʻini qirib, gap boshladi.Saidgʻozi oʻtirganlarning diqqatini tortish uchun tomoq qirib yoʻtaldi. — S. Anorboyev, Oqsoy
Toʻliq maqola →
qir
Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

QIR I 'yassi togʻ', 'baland tekislik'. Togʻlarda konlar, hirlarda galla behad (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli qïr tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 314; DS, 445); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïr > qir. QIR II 'chet\ 'zih'. U ehtiyotkorlik bilan koʻz h i r i n i tashlab hoʻydi-yu, .. (Sharof Rashidov). Bu 41-35 soʻz hozirgi oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmay, odatda iboralar tarkibida qatnashadi. Qadimgi turkiy til aks ettirilgan manbalarda ham bu soʻz keltirilmagan. ССТТНda (II, 42), КРСda (493) bu soʻz nohaq ravishda qïr ( 1 baland tekislik') soʻzining maʼnolaridan biri si — fatida keltirilgan. Aslida qadimgi turkiy tilda 'chet', 'zih' maʼnosini anglatuvchi alohida soʻz boʻlgan, OʻTILda bu soʻz qir II tarzida keltirilgan

P. Tursun, Oʻqituvchi

Togʻlarda turli konlar, qirlarda gʻalla behad — Habibiy

Toʻliq maqola →
qirq
Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

QIRQ 'oʻttiz bilan ellik oraligʻidagi oʻnlik miqdor'. Q i r h i g a chidagan h i r h biriga ham chida (Maqol). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli qïrïq tarzida talaffuz qilingan (ДС, 446), keyinroq qïrq shakli yuzaga kelgan (Devon, I, 333); oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïrïq > qïrq > qirq. Bu soʻz oxiridagi — (ï)q qismi feʼldan ot yasovchi qoʻshimcha boʻlsa kerak, lekin manbalarda bu yerdagi maʼnoni anglatuvchi qïr— feʼli oʻz aksini topmagan

1. snq son 40 raqami va shu rakam bilan ifodalanadigan son, miqdor. Qirq kokil - mayda oʻrilgan soch

Qirq kishi

Qirq metr gazmol

Qirq soʻm pul

Qirq tonna yuk

Qirqdan uchni ayirmoq

Bir kun tuz ichgan joyga qirq kun salom (ber) — Maqol

Qirqqa chidagan, qirq birga ham chida — Maqol

Oʻttizida er atangan qirqida sher atanar — Maqol

Bir oz sabr qilsang, qirq kokil qilib qoʻyardimki, orqangda tolbargakday hilpirardi — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

2. etn. Kishi vafotidan soʻng oʻttiz yettinchi yoki oʻttiz toʻkqizinchi kuni oʻtkaziladigan marosim

Yoʻldosh motamsaro. Onasining janozasi, yigirmasi, qirqi, xatmi qurʼon deb ancha chiqimdor boʻlganga oʻxshaydi — Sunnatilla Anorboyev, Mehr, 1964

Toʻliq maqola →
qirs

taql. s. Baʼzi narsalarning sinishi, ochilib-yopilishi va shu kabilardan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.

[Oʻlmas opa] Yonboshidagi jiyda butoqchasini qirs etib sindirib oldi. — Sh. Xolmirzayev, Toʻlqinlar

Xon soat qopqogʻini qirs etib yopib, zanjirlarini chuvalashtirib, qoʻyniga soldi. — Mirmuhsin, Choʻri

sumkachasini qirs etib ochdi-da, oʻn soʻmlik chiqarib berdi. — Yu. Shomansur, Qora marvarid

U kimsa uchun bu vazifa choʻntagidagi bodomni qirs etib chaqib yeganday joʻn gap. — Mirmuhsin, Meʼmor

Toʻliq maqola →
qirt

taql. s. Narsalarning bir-biriga ishqalanishi, qirilishi, uzilishi va shu kabilardan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.

Ip qirt etib uzildi.

Tursunoy tugmagulni ikki barmoq orasiga olib, qirt etib uzdi. — A. Muxtor, Opa-singillar

Toʻliq maqola →

Hammasini koʻrish · 116 →

Ertaklar

12 ta
Ahmoq joʻralar
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda Yuz Muhammad ismli kalning topqirligi va ayyorligi orqali ahmoq joʻralarini aldab, ulardan qutulishi hikoya qilinadi. Uning har bir hiylasi kutilmaga

Baliq sotuvchi Ahmad
Xalq ogʻzaki ijodi

Ahmad ismli er oʻz xotinining maslahatlari tufayli turli qiyinchiliklarga duch keladi. Uning soddaligi va tushunmovchiligi kulgili vaziyatlarni keltirib chiqara

Dod
Xalq ogʻzaki ijodi

Ikki ziyrak yigit qaroqchilar toʻdasiga duch keladi. Ular oʻzlarining aql-zakovatlari bilan qaroqchilarni qoʻlga tushirishga muvaffaq boʻlishadi.

Erni er qiladigan xotin
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda podshohning qizi Mehriniso kambagʻal yigit Abdullaga turmushga chiqadi. Mehriniso oʻzining aql-zakovati va tadbirkorligi bilan erini boy va obroʻli i

Fil bilan xoʻroz
Xalq ogʻzaki ijodi

Bu ertakda xoʻroz va fil oʻrtasidagi gʻayrioddiy musobaqa tasvirlangan boʻlib, unda kichik jonzotning zukkoligi va dadilligi katta hayvon ustidan gʻalaba qozona

Ikki oʻjar
Xalq ogʻzaki ijodi

Ikki doʻst tuz konidan qaytishda chiroyli gujum ustida bahslashib qolishadi. Ularning oʻjar bahsi oxir-oqibat ayanchli yakun topadi.

Hammasini koʻrish · 12 →